Sää´mjânnam |

Aazzjipõrttäiʹǧǧ lij säʹmmlai kõskksaž tabu – Tuʹtǩǩummuš: Nuõrttsäʹmmla šõʹdde ǩiõččlâʹstted kueiʹtǩerddsaž čårstummuž

Škooul da aazzjipõrttäiʹǧǧ lie kuâđđam ääʹrjes luõddid jeäʹrben nuõrttsäʹmmlaid. Sij šõʹdde ǩiõččlâʹstted kueiʹtǩerddsaž čårstummuž. Ǩeeuʹseei leʹjje še jeeʹres säʹmmla da läʹddla. Tuʹtǩǩeei miõlâst ââʹn leʹčči äiʹǧǧ suåppâd.

Video: Minna Rasmuksen tutkimuksen informantti
Video

Čårstummuš lij vaaiktam čuuʹt jiânnai nuõrttsäʹmmlai jiõččtobddu da tõt puõʹđi čiõlggsânji ouʹdde Minna Rasmus informanttmainstâttmõõžžin.

Tuâlʼjõž moošt jie leäkku kuâđđam Pekka Fofonooff raauhu, håʹt škooulääiʹjest lij mõõnnâm juʹn miâlggâd 50 eeʹǩǩed. Suʹnne mainstummuš aazzjipõrttaaiʹji pirr ij ni võl leäkku hiâlpp. 

Kolttasaamelainen Pekka Fofonoff kotonaan Nitsijärvellä.
Govva: Vesa Toppari / Yle

– Kâʹl tõt leäi nåkkam.. kâʹl tõt leäi måtmešt håʹt määŋgnalla da uʹčteeʹl-ǥi ǩiõʹčče, što mâiʹd-ba tõõzz puätt  seäkkned. Tõõzz-han šõõddi, teʹl ko tõt aaʹlji tõt ǩeeuʹsummuš, mušttal Fofonoff.

Näggtõsǩeʹrjjtuʹtǩǩummuš: Säʹmmlai kõõskâst lij leämmaž hierarkia

Aazzjipõrttäiʹǧǧ lij säʹmmlai kõskksaž tabu, särnn tuʹtǩǩeei.  Oulu universiteeʹtt tuʹtǩǩeei Minna Rasmus lij ǩeeʹrjteʹmmen suu näggtõsǩeeʹrj säʹmmlai aazzjipõrttǩiõččlâsttmõõžžin.   

Suåvâdvuõtt feʹrttai šõddad mij säʹmmlai seʹst še.

– Minna Rasmus

Ââʹn vuõss vuâra tuʹtǩǩummšin lij puättam ouʹdde še säʹmmlai kõskksaž hierarkia. Hierarkia pââimõssân leʹjje läʹddla da tõn mâŋŋa tâʹvvsäʹmmla. De pueʹtte aanrõõžž da hierarkia vueʹlmõssân leʹjje nuõrttsäʹmmla.

Minna Rasmus
Oulu universiteeʹtt tuʹtǩǩeei Minna Rasmus. Govva: Paulus Markkula / Yle

Rasmus tuʹtǩǩummši mieʹldd nuõrttsäʹmmla ǩeâllʼje pukin jeänmõsân tän hierarkiast.

– Ko smeâtt šuurab aazzjipõõrtid, mâʹte Aanar da  Âʹvvel aazzjipõõrtid – toʹben pueʹtte ouʹdde čiõlggsânji säʹmmlai siiskâž hierarkia. Da kâʹl nuõrttsäʹmmla leʹjje tän hierarkia vueʹlmõõzz.

– Tät lij õhtt äʹšš, mii puõʹđi ouʹdde muu tuʹtǩǩeem-materiaalin da miârkteei lij tõt, što jeeʹres säʹmmla mainste še tän pirr, što nuõrttsäʹmmla lie ǩiõččlâsttam kueiʹtǩerddsaž čårstummuž, mušttal Minna Rasmus suu tuʹtǩǩummuž pirr.

”Možât tõk juʹrdde, što nuõrttsäʹmmlaid vuäǯǯ kâʹl ǩeeuʹseed.“

Minna Rasmus mainstõõʹtti suu tuʹtǩǩummša õhttsa 50 säʹmmla da 16 seeʹst leʹjje nuõrttsäʹmmla.

Čårstummuš lij vaaiktam čuuʹt jiânnai nuõrttsäʹmmlai jiõččtobddu da rââššääm nuõrttsäʹmmlažvuõđ da tõt puõʹđi čiõlggsânji ouʹdde informanttmainstâttmõõžžin.

Minna Rasmuksen tutkimuksen informantti
Čårstummuš lij vaaiktam čuuʹt jiânnai nuõrttsäʹmmlai jiõččtobddu da tõt puõʹđi čiõlggsânji ouʹdde Minna Rasmus informanttmainstâttmõõžžin. Govva: Mikkal Morottaja / Yle

Minna Rasmuksen tutkimuksen informantti
Minna Rasmus mainstõõʹtti suu tuʹtǩǩummša õhttsa 50 säʹmmla da 16 seeʹst leʹjje nuõrttsäʹmmla. Teʹkstt lij Rasmus informanttmainstâttmõõžžâst. Govva: Mikkal Morottaja / Yle

– Måtam nuõrttsäʹmmla mainste še tõn pirr, što sij õinn ǩiõččlâʹstte rasiism tõnt, ko sij lie nuõrttsäʹmmla. Sij tåʹbdde, što sij jie kuul jõnn säʹmmlai jouʹǩǩe, mušttal Minna Rasmus suu tuʹtǩǩummuž mainstâttmõõžži pirr.

Aazzjipõrtt-tõrǥsmõõžž da suåvâdvuõtt säʹmmlai seʹst

Tuʹtǩǩeei miõlâst ââʹn leʹčči äiʹǧǧ raajjâd suåvâdvuõđ säʹmmlai kõõskâst. Aazzjipõrttaaiʹjid feʹrttjeʹči ǩiõttʼtõõllâd õõutsââʹjest ja Lääʹddjânnmest feʹrttjeʹči taʹrjjeed aazzjipõrtt-tõrǥsmõõžž. (lä. asuntolakuntoutus)

– Muu miõlâst täk lie nåkkam ääʹšš, što meeʹst feʹrttai vueiʹtted mainsted täi aaʹšši pirr. Da jeäʹrben mââimõs aaiʹjin, ko lij leämmaž saakk suåvâdvuõđ pirr. Suåvâdvuõtt feʹrttai šõddâd mij säʹmmlai seʹst še, särnn Rasmus.

Varrasamosat: Sää´mjânnam

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä