Sápmi |

Heidi Eriksen: Unnán diehtu das, mat dahkkit váikkuhit iešsoardimiid lassáneapmái sámiid gaskkas

Ohcejoga gielddadoavttir Heidi Eriksen leamaš mielde čohkkemin plána iešsoardimiid eastadeapmi. Plána almmustuvai mannan vahkus.

Video: Heidi Eriksen
Video

Sámi nášuvnnalaš gealbobálvalus – psyhkalaš dearvvašvuođa suddjen ja gárrendilledikšun, SÁNAG ja Sámeráđđi leat ovttasbarggus bargan plána Norgga, Ruoŧa ja Suoma sápmelaččaid iešsorbmemiid easttadeapmái.

Okta gii lea leamašan mielde plána dahkamis, lea Ohcejoga gielddadoavttir Heidi Eriksen. Son oaivvilda, ahte dákkárii lea leamašan dárbu.

– Dáppe davvi guovlluinhan iešsoardimat leat dábálut go máddin. Dáppe min unna servodagas dat guoskkaha hui máŋgasiid, de gal dasa lea leamašan dárbu álggahit dakkár doaimmaid ja bargat, ahte nákcet olbmuid veahkehit.

“Álgoálbmogiid oktasaš noađđi”

Eriksen muitala, ahte iešsoardimat sápmelaččaid gaskkal leat guhkit áigge fenomena.

– Dat lea ovttalágán tabu, dan birra ii hállojuvvo olu. Árktalaš ráđis lea leamašan jođus dál maŋimus njeallje jagi, vuos Kanada áigodagas ja dál joatkašuvvan USA áigodagas, dakkár álgoálbmogiid iešsoardimiid eastadanprošeavttat. Doppe leat leamašan maiddái sámi ovddasteaddjit fárus dan barggus.

Iešsoardimat leat lassánan earáge go sámiid gaskkas, muitala Eriksen.

– Doppe lea maiddái boahtán eanet áddejupmi, ahte dát lea maiddái dakkár álgoálbmogiid oktasaš noađđi, masa galgá nákcet maid nu bargat. Iešsoardimathan eai leamašan hirbmat dábálaččat álgoálbmogiin, ahte dat leat lassánan issorasat daddjo diekko 60-logu maŋŋá.

“Earenoamážit albmát sorbmejit iežaset”

Heidi Eriksen muitala, ahte lea unnán diehtu dan birra, mat dahkkit váikkuhit iešsoardimiid lassáneapmái sámiid gaskkas.

– Hui uhccán lea dahkkon dutkanbargu ja čielggaduvvon, ahte mii dat lea. Leago sámiiguin doppe dakkár earenoamášvuođat. Muhto dienu go álgoálbmogiid smiehttá, gal das lea dakkár hui jođánis sosiokultuvrralaš rievdadus, mii lea dáhpáhuvvan maŋimus 100 jagi áigge, ja orru ahte fárta beare lassána.

– Ja dat leat earenoamážit albmát, geat sorbmejit iežaset. Danin ovdamearkka dihte dán plánas dat vuosttaš strategiija lea earenoamážit albmáid buresbirgejupmái giddet fuopmášumi.

“Galggašeimmet guorahallat traumaid”

Plánas leat 11 doaibmabiju iešsoardimiid eastadeapmái. Eriksen mielas lea váttis loktet nuppi doaibmabiju deháleabbon go nuppi.

– Okta dakkár stuorra livččii, ahte sápmelaččat oaččošedje miehtá sámeguovllu dásseárvosaš rivttesáigásaš, kultuvrralaš ja iežas gillii daid mielladearvvašvuođa fálaldagaid ja bálvalusaid. Muhto dalle go mii smiehttat, ahte boahtá mii nu lossa dilli eallimis, dalle galggašii gávdnot vuohki, dat báiki gos oačču dan veahki.

Eriksen ávžžuha olles sámiservodaga vuolgit ovddidit ášši.

– Okta strategiijaid lea dat, ahte mii oaččošeimmet olles sámeservodaga fárrui dan bargui. Dáppe Sámis dat lea álo jurddašuvvon, ahte dat ii leat mu hommá, muhto ahte dat lea dán dearvvašvuođa- ja sosiálaveahkkesystema bargu veahkehit dan olbmo. Die lea maiddái okta dehálaš ášši.

– Dieđusge okta hui dehálaš lea maiddái dat historjjálaš traumat. Mii galggašeimmet guorahallat maiddái dan historjjálaš trauma. Daid manahusaid maid mii leat manahan, dieid vásáhusaid maid mii leat vásihan. Vai mii nákcet dieid nođiid guođđit, ahte dat eai jođe sohkabuolvvas nubbái, dakkár gieđahalakeahtes áššit.

Heidi Eriksen lei mielde Dearvva-sáddagis 17.3.2017.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä