Sápmi |

Njuvččat ja čuotnjágat eai čoaska dálkkiin bala

Bárbmolottiin ii leat vel hoahppu bessensajiide. Unnán sierra šlájat ja unnán oppanassiige lottit leat joavdan Sápmái miessemánu nuppi vahkus.

yksi joutsen
Njukčá dikšu dolggiidis. Govva: Anja Kaarret / Yle

Gaskavahkku miessemánu 10. beaivi Anár Jurbmojávrris lea seamma čoaskkis ja dálvvas go ovddit beaivvitge. Vahku lea bosson čavga davádat ja duollet dálle ain borggasta. Nu daddjon miesseborggathan lávejitge álgit ruošmesbeaivve, 3.5. Njuvččat (laulujoutsen) leat Jurbmojávrri suttis dán vuoro vádjit čuođi, 7.5.2017 lohku lei 109. Giđa vuosttas njuvččat leat boahtán dán guvlui njukčamánu 13. beaivve ja Eanoadahkii njukčamánu 26. beaivve. Dat lea oalle lahka guhkesáiggi gaskamearálaš boahtinággi. Áramus giđaid dat lávejit boahtit dalán njukčamánu álggus, leamaš dakkárge jahki ahte vuosttasat bohte juo guovvamánus.

Čuotnjágiid beas
Yksi punanokkainen metsähanhi.
Govva: Anja Kaarret / Yle
sá buoremusat oaidnit giđđat - geassit ja čakčat dat leat hirrasat

Čuotnjágiidda Jurbmojávrri suddi ja sudderavda leat dehalaš vuoiŋŋastanbáiki go dat vuorddašat bessenjekkiid rahpaseami. Vuosttas čuotnjágat jovde Anárii dán giđa cuoŋománu 19. beaivve. Dat leat sullii vahku maŋŋelis go golmma ovddit jagi gaskamearálaččat. Válborvahkus ja dál miessemánu nuppi vahkus lea juo dábálaš oaidnit 50 - 60 čuoitnjága dohkiid.

Bessedettiin geassit j eandalii loddelámi áigge čuotnjágat čiehkádallet ja suodjalit moniideaset ja čivggaideaset. Danin daid leat váttis beassat oaidnit. Čuonjá lea čakčat bivdoáiggege oalle hiras loddi. Nuorra sohkabuovva lea dalle veara válrjalit. 

Čuotjágiid geahčadeamis loddeberošteaddjiid geasuha vejolašvuohta, ahte dábálaš čuotnjágiid (metsähanhi) joavkkus leat hárvenas čuonjásorttat. Dánge giđa Sámi suttiin leat dihtton goittot mearragáttiid ránesčuonjá (merihanhi) ja Jiekŋameara sulluin bessejeai oaehisnjunčuonjá (lyhytnokkahanhi). Lahka Sámi, Kolari ja Roavvenjárgga ráje leat dihtton maidddái kanádačuotnjágat. 

Kuvaaja ja kamera, taustalla kaukoputki
Govva: Jouni Aikio / Yle
Laulujoutsenia Inarin Solojärvellä.
Govva: Anja Kaarret / Yle
Gahperbáiski, čoađgi, skirri ja beibbos ledje loddereaissu eará bárbolottit

Vuosttas vahkus válbora maŋŋá Sápmái lávejit boahtit imoaddelot šlája iešguđegelágan lávlu cizážat ja jeaggelottit nugo maiddái riddolottit ja čáhcelottit.

Dát giđđa 2017 ii leat goit áibbas dábálaš, muhto ii maiddái nu ahte iigo dákkár livčče ovdal vásihuvvon. Iđibeaivve 10.5. Anáris guovtte diibmosaš loddegeahčadanmátkki bárbmolottiid lei álki lohkat: 90 njuvčča, 40 čuotnjága, gávcci čoađggi (telkkä), guokte beibboža (peippo), okta gahperbáiski (naurulokki) ja okta skirri (isolepinkäinen).

Nuppelagan jagi, árragiđa livččii 10.5. listu sáhttán leat mealgat guhkit: beštor (västäräkki), leaibeloddi (leppälintu), vinttan (järripeippo), juoga rásttis (rastaslaji), guškkástat (pikkukuovi), bižus (kapustarinta), gáiru (merilokki), gussagoalsi (isokoskelo), snárttal (haapana) ja nu ain.

Geahča maŋimuš ođđasiid lottiid giđđajohtima ovdáneamis Davvi-Suomas ovdamearkkadithte loddeberošteaddjiid searvvi siidduin.

Masbat lottit dihtet ahte ii gánnet vel johttát?

Lintujen kiikarointia Inarin Solojärvellä.
Govva: Anja Kaarret / Yle
Sierra loddečearddain leat sierralágan vuogit muddet ja meroštallat bessenguvlui vuolgima. Nuppit šlájat čuvvot dárkilit dálkkiid ovdáneami, nuppit fas johttájit dalle go gamus dovdet ahte lea johttánáigi. Moadde liehmus beaivve árrat giđđat bidjet juo beibbožiiid johttát. Divreborrit, numo fiskesbeštor (keltavästäräkki) ja giellavealgu (sinirinta) johttájit gamu mielde. Nuba daid oaidná hárve "menddo árrat" čoaska dálkkiin Sámis.

Guškkástaga ja eará jeaggelottiiid boahtináigi fas nuppástuddá unnán jagis nubbái. Lieggariikkain dat gal johttájit juo buriin áiggiin, muhto dat leat vuogáiduvvan ovdánit ain dan veardde go dálki suovvá. Daidda leat dihto vuoiŋŋastanbáikkit johtinmátkki alde dehalaččat. Go de dálki jorggiha, liehmus máttabiegga mieđušta daid jođánit máŋga čuohte kilomehtera moatte beaivvis.

Geahča video Anár Jurbmojávrris miessemánu 10. beaivve 2017

Beassegássaid, vuovddaid heaŋgumis lea ávki vel dán jagi bessemiige

Kelohonkainen uuttu.
Govva: Jouni Aikio / Yle
Gaccepat leat juo válljegoahtán alcceseaset bessenlukkuid. Buorre lihku gaccepa sáhttá ain fidnet vaikko šilljoravdii besset, jus dál heŋge vuovddáža. Girjelivkkar dahje leaibeloddi de goit ávkkástallet dainna jus ii gaccet.

Stuorit vuovddaid čoađgái ja gárggogoalsái (njunálat, uivelo) lea álkkit heŋget dalle go lea cuoŋu. Lea geahppasut fievrredit vuovddaid ja cukŋo áigge maiddái ollá buorebut muora vuolimus ovssiide.

Geahča rávvagiid ja mihtuid lottivuovddaid ráhkadeapmái ovdamearkkadihte BirdLife-siidduin.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä