Girjjiid sádden Norgga ja Suoma gaskkas lea šaddan váddásabbon: buot pakeahtain EU olggobealde galgá máksit riikiibuktinvearu

Girjjiid sádden ja diŋgon Norggas Supmii lea šaddan váttisin. Norga ii leat Eurohpá uniovnna lahttu ja suoidnemánu rájes lea galgan tullet buot unnimusge pakeahtaid, mat bohtet uniovnna olggobealde.

Ohcejoga girjerádjodoaimma hoavda Tuija Guttorm muitala, ahte lea šaddan hui váttisin oažžut girjjiid Norgga bealde Supmii. Govva: Kaisa Aikio / Yle
Guldal maid Ohcejoga girjerádjodoaimmahoavdda Tuija Guttorm muitala áššis.

Dán jagi suoidnemánu álggus bohte fápmui ođđa tuollonjuolggadusat (siirryt toiseen palveluun). Dál buot pakeahtain, mat bohtet EU olggobealde, galgá máksit riikiibuktinvearu. Pakeahtaid galgá álo tullet ja unnimusge árvolassivearu máksit.

Ohcejoga girjerádjodoaimma hoavda Tuija Guttorm lea fuobmán, ahte dál Suoma beale girjerájuide lea šaddan hui váttisin oažžut girjjiid Norgga bealde. Dat lea su mielas váivi, daningo Norgga bealde leat olut sámegielat girjjit maid diŋgot.

Guttorm lea háleštan girječálliiguin tuolločuolmmaid birra ja muhtumiin leat ovdamearkka dihtii báhcán girjjit tullui. Muhtun girječállit leat boahtán muitalit girjji birra Suoma beallái, muhto eai leat fievrridan girjjiid fárus vuovdin láhkai.

– Ii sáhte buktit, go leat tuollomávssut nu sturron. Diet lei vehá váivi gal gullat, dadjá Guttorm.

Girjelágádus: "Bábermillu man ferte bidjat johtui"

Eurohpá uniovnna riikkaid gaskkas gálvvuid fievrrideapmi ja sádden lea álki, muhto dat ii veahket Norggas, mii ii gullo EU:i.

Sámi girjelágádus ja skearrobuvttadeaddji DAT:s leat measta njealjelot jagi čuvvon tuollonjuolggadusaid, muhto dat ii leat álo nu álki, muitala bargi Kristina Utsi.

– Dakkaviđe go boahtá Norgga ja EU gaskkas, de dalle fas lea bábermillu man ferte bidjat johtui, son muitala.

Sámi girjelágádus ja skearrobuvttadeaddji DAT bargi Kristina Utsi lea guhká bargan tuollomávssuiguin ja deavdán tuollobáhpáriid. Girjjiid sádden dahje fievrrideapmi Norggas Supmii ja Ruŧŧii lea hui váttis. Govva: Vesa Toppari / Yle

Ášši dagaha čuolmmaid maid ostiide, sihke priváhtaolbmuide ja fitnodagaide, geat ostet girjjiid Norgga bealde. Utsi muitala, ahte priváhtaolbmuid girjjit sáhttet bisánit tullui. Muhtumin lea geavvan nu, ahte ostiide ii leat boahtán oba diehtu das, ahte gálvu vuordá tuollus ja dan ferte máksit.

– Dat ii doaimma obanassiige, juos dat bissehuvvo tuollus. Juos girji ii bissehuvvo, de manná bures. Muhto danhan ii dieđe. Dat lea hirbmat váttis Norggas sáddet EU-riikkaide, muhto juos mun sádden girjji EU siskkobealde, de das eai leat váttisvuođat.

Guldal maid Sámi girjelágádus ja skearrobuvttadeaddji DAT bargi Kristina Utsi muitala áššis.

Girjjiin galgá máksit logi proseantta árvolassivearu

Juos diŋgo girjjiid EU olggobealde, de daid ferte álo tullet ja dain ferte máksit riikiibuktinvearu. Girjjiid buohta lea sáhka logi proseantta árvolassivearus, muitala tuollu bajitdárkkisteaddji Nadja Painokallio.

– Jos diŋgo ovdamearkka dihtii Norggas girjji, mii máksá 25 euro buot fievrridangoluiguin, de das fertešii máksit vearu 2,50 euro.

Dat njuolggadusat vuođđuduvvet EU láhkaásahusaide. Seamma prinsihpa lea fámus maid dalle, juos Suomas sáddešii girjji Norgga beallái.

Tuollu bajitdárkisteaddji Nadja Painokallio muittuha, ahte áššehas ferte máksit mávssuid áiggil, juos háliida pakeahta oažžut. Govva: Jari Mäkäräinen / Yle

Painokallio muittuha, ahte tuollu rolla dán proseassas lea iešalddes hui unni. Son dadjá, ahte pakeahtat eai boađe njuolga tullui, iige tuollu sádde pakeahtaid boahtinalmmuhusaid áššehasaide. Dat lea dan fitnodaga bargu, mii jođiha gálvvuid.

– Juos jurddašit poastapakeahta, de poasta sádde áššehassii boahtinalmmuhusa pakeahtas, man ferte tullet. Dan maŋŋá áššehasa rolla lea guovddážis, nappo lea dehálaš fuolahit tullema. Áššehas sáhttá ieš mearridit, mo dan dahká, čilge Painokallio.

Juos áššehas ii tulle pakeahta mearreáiggi siste, de pakeahta máhcahuvvo ruovttoluotta dasa, gii dan lea sádden.

Sávvá Sápmái seammalágán vuogádaga go EU siskkobealde

Kristina Utsi mielas livčče álkit, jos Sámis livčče seammalágan vuogádat ja njuolggadusat gálvvuid sáddemii ja fievrrideapmái go EU siskkobealde.

Tuollu goittot ii sáhte njuolga váikkuhit dasa, man álki gálvvuid sádden ja fievrrideapmi Sámis lea, dadjá Nadja Painokallio tuollus. Dain áššiin mearridit EU:s, riikabeivviin ja ministeriijain.

Beaivvi ságaid ja Yle Ođđasiid Sámis sáhtát maid guldalit Yle Areenas.