Njuike sisdoaluide

Dát njealjis leat almmuhan sámegiela eatnigiellan Yle válgamášiinnas – statistihkkaguovddáža loguid mielde guđa guovloválgaevttohasa eatnigiella lea sámegiella

Yle Sápmi jearai sis, ahte oidnogo sámegiella sin politihkalaš ulbmiliin ja maid sii jurddašit sámegielat bálvalusain.

Njealjis leat almmuhan eatnigiellan sámegiela Yle válgamášiinnas: Ara Aikio ja Klemetti Näkkäläjärvi Lappi buresbirgenguovllus, Mika Laiti Pirkanmaa buresbirgenguovllus ja Juha Tapiola Päijät-Häme buresbirgenguovllus. Govva: Linda Tammela / Yle

Státistihkaguovddáža mielde (siirryt toiseen palveluun) guovloválggain olles Suomas leat mielde guhtta evttohasa, geat leat almmuhan eatnigiellan sámegiela. Sis njealjis leat vástidan Yle válgamášiidnii: Ara Aikio ja Klemetti Näkkäläjärvi Lappi buresbirgenguovllus, Mika Laiti Pirkanmaa buresbirgenguovllus ja Juha Tapiola Päijät-Häme buresbirgenguovllus.

Yle Sápmi jearai sis, ahte oidnogo sámegiella sin politihkalaš ulbmiliin ja maid sii jurddašit sámegielat bálvalusain.

Ara Aikio: Mánáide ja boarrásiidda vuosttamužžan sámegielat bálvalusat

Luobbal-Sámmola Sofe Ára, Ara Aikio lea Sosiálademohkráhtalaš bellodaga evttohassan Ohcejogas.

Aikio dadjá dikšut sápmelaččaid áššiidge, jus beassá lávdegoddái dahje guovlostivraáirrasin.

– Ferte muitit, ahte guovloorgána galgá ovddastit oppa Sámi guovllu, suopmelaččaid ja sápmelaččaid. Váttisvuohtahan lea dat, ahte sámegielat bargit leat uhccán mis.

Son lea ieš duđavaš dálá sámegielat bálvalusaide, muhto muittuha, ahte eandalit mánát ja vuorrasut olbmot dárbbašit iežaset gielat bálvalusaid.

– Mu mielas dehálamos, gos sámegielat bálvalusat vuosttažettiin galget doaibmat, de dat leat mánát ja boarrásat go sishan leat váttisvuođat áddehallat ja oažžut rivttes divššu.

Klemetti Näkkäläjärvi: Lean lohpidan sámástit ja dieđihit maid sámegillii

Eanodatlaš Juvvá Lemet, Klemetti Näkkäläjärvi lea Suoma ruoŧŧelaš álbmotbellodaga evttohassan Lappi biresbirgenguovllus. Son lea doaibman earet eará Sámedikki ságadoallin 2008–2015.

Näkkäläjärvi dadjá hálidit loktet sámegiela. Su mielas sámegielat bálvalusaid galggašii buoridit.

– Dán rádjái leamaš álohii dat bálvaleapmi dulkkaid bakte, muhto dat lea vehá njuovžilabbon hálidit gal mannat. Virggiide galggalii leat gelbbolašvuođagáibádus vai sámegiella livčče buoret sajádagas, gáibiduvvo njuolgga. Dán rádjái dat leamaš dušše dakkár ovdamunni.

Iežas oasil Näkkäläjärvi lea lohpidan jienasteaddjiide geavahit sámegiela, jus beassá guovlostivrii.

– Lean mun maid ieš lohpidan hupmat sámegiela daid čoakkámiin, jus mun fal beasan dohko guovlostivrii, ja lohpidan maid iežan áššiin, jurdagiin ja muđui dan biresbirgenguovllu guovlohálddahusa ja guovlostivrra doaimmain dieđihit maid sámegillii.

Sámegielat bálvalusaid son hálidivčče fidnet buoret dássái go maid dat dál leat.

– Jus hálida bálvalusa sámegillii de galgá leat olmmoš, gii bastá dan dustet ja bálvalit sámegillii. Gal dat unnán ládje vel leat dáppe. Dakkár diehtu mii boahtá dearvvašvuohta- ja sosiálabálvalusain sámegillii, de dat gal gávdno gieldda ruovttusiidduin muhtin muddui.

Mika Laiti: Ođđa teknologiijain sáhtášii ordnet bálvalusaid gos fal Suomas

Mihku-Ilmara Mika, Mika Laiti lea Ruonáid evttohassan Pirkanmaa buresbirgenguovllus. Su máttut leat Anáris ja dál son ássá Kangasalas.

Laiti muitala, ahte son hálida ovddastit buot vehádagaid, ii dušše sámegielagiid. Pirkanmaas orrot olu iešguđet gielat olbmot.

– Jus mii ovttastat min agenda, de dat sáhttá leat buorre buohkaide. Dillihan lea nu, ahte vaikko dát leatge sode-válggat nu dihto láhkai sáhttá dán oktavuođas doallat maid eará fáttáid ovdan nugo skuvlenáššiid. Álo ii doaimma ovdamearkan eatnigiela oahpahus dihto gielddas bures, ahte ferte mannat guovloorgánaid čađa vai fidne fálaldaga.

Su mielas stuorát guovllut galget bastit fállat vehádagaide buorebut bálvalusaid. Laiti namuha ođđa teknologiijavugiid ordnet bálvalusaid buohkaide.

– Dat lea čoavddus dasa, ahte mo olmmoš sáhttá oažžut eatnigielat bálvalusa gos fal Suomas. Dát lea dat mii ii leat vuhtton goittotge daid digáštallamiin maid mun lean gullan.

Juha Tapiola: Sámegielat bálvalusaid fidne, jos máhttá gáibidit daid

Gáva-Jon Juha, Juha Tapiola lea Suoma ruoŧŧelaš álbmotbellodaga evttohassan Päijät-Häme buresbirgenguovllus. Son lea bajásšaddan Ohcejogas, Päijät-Häme guovllus son lea ássan jo badjelaš 30 jagi.

Tapiola muitala, ahte sámegiella ii gal nu olu oidno su politihkalaš ulbmiliin, go lea evttohassan Mátta-Suomas.

– Álohan sápmelaččaid áššit mielas leat, ja jos lea vejolaš ovddidit daid, de dieđusge ovddidan daid nu olu go vejolaš.

Su mielde sámegielat bálvalusaid lea vejolaš fidnet, jos máhttá daid gáibidit.

– Dáppe máddin dat bálvalusat leat eanetge skuvlenbálvalusaid guoski áššit. Dearvvasvuođa ja sosiálabálvalusain ii sáhte olu gal dáppe guovllus gáibidit sámegielat bálvalusaid.

Guokte eará evttohasa, geat leaba almmuhan Statistihkkaguovddáža dieđuid mielde sámegiela eatnigiellan, eaba leat vástidan Yle válgamášiidnii.

Yle čuovvu guovloválggaid Lappi eanangotti ja Sámi oainnus Sámi válgalávvu -siidduin. Válgalávus gávnnat ođđasiid guovloválggain ja sáhtát oassálastit chat-ságastallamiidda.

Beaivvi ságaid ja Yle Ođđasiid Sámis sáhtát maid guldalit Yle Areenas.