زانیاری سەبارەت بە ڤایرۆسی کۆرۆنا

ناوەندی هەواڵ هەواڵەکانی پەیوەنیدار بە نەخۆشیی کۆرۆنا زیادتر دەکات و ئەم زانیاریانە بە زمانەکانی عەرەبی، کوردی، سۆمالی و فارسی بڵاو دەکاتەوە. هەواڵەکان بە پێی ناوەڕووکی فینلاندی ئامادە کرداون. ‎

Koronatietoa monikielisesti
Kurdinkielinen teksti, jossa lukee koronatietoa kurdiksi
Maiju Hakalahti / Yle

25.5.2020

زۆرترین ڕێژه‌ی مردن، له‌م ساته‌وه‌خته‌دا، له‌ سوئێد ڕووده‌دا

ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌ وڵاتی سوێد به‌ هۆی گرتنه‌وه‌ی نه‌خۆشیی كۆڤید-١٩ گیانیان له‌ ده‌ست داوه‌، گه‌یشتۆته‌ به‌رزترین ئاستی خۆی له‌ جیهاندا، ئه‌مه‌ش به‌ پێوانه‌ی به‌راوردی ڕێژه‌ی مردووه‌كان له‌ چاو ڕێژه‌ی دانیشتوواندا.

ئه‌م زانیاریانه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی سه‌رژمێریی Our world in Data (دنیای ئێمه‌ له‌ داتادا) ، دیاری ده‌دا. ‌ یه‌ك له‌و كاناڵانه‌ی هه‌واڵه‌كه‌ی بڵاوكردۆته‌وه‌، (ئێس ڤێ تی) واته‌ كاناڵی ته‌له‌فزیۆنیی سوئێده.

له‌ ماوه‌ی ڕۆژی بیستی مانگی مای واته‌ مانگی پێنجدا، له‌ هه‌ر یه‌ك ملیۆن دانیشتووی سوئێد، ٦،٠٨ (شه‌ش پۆینت سفرهه‌شت) كه‌س گیانی خۆیان له‌ ده‌ست داوه‌. به‌ریتانیا به‌ ڕێژه‌ی ٥،٥٧ (پێنج پۆینت پێنجاوحه‌وت) قوربانی، له‌ پله‌ی دووهه‌مدا دێت.

هه‌رچی له‌ فینلانده‌، ڕێژه‌ی قوربانییه‌كان له‌ ماوه‌ی مانگی پێنجدا، دابه‌زیوه‌ بۆ ئاستی ژێر یه‌ك كه‌س له‌ ناو یه‌ك ملیۆن دانیشتوودا.

شایانی باسه‌، ئاندێرس تێگنێل، ئێپیدێمۆلۆژیكی ده‌وڵه‌تی سوئێد سه‌ركۆنه‌ی ئه‌و سه‌رژمێریانه‌ ده‌كا و ڕه‌خنه‌یان لێ ده‌گرێ. ئه‌و پێی وایه كه‌ له‌و جۆره‌ سه‌رژمێریانه‌دا،‌ ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو ناگیرێ كه‌ وڵاتانی جیاجیا، له‌ ڕوانگه‌ی ڕه‌وتی ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی په‌تای كۆرۆناوه‌، له‌ قۆناغی جیاواز دان. ناوبراو پێی وایه‌، هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی سرژمێریی یه‌ك تاكه‌ ڕۆژ، وێنه‌یه‌كی به‌رچاوڕوونكه‌ره‌وه‌ له‌ دۆخی په‌تاكه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ نادا.

له‌به‌رامبه‌ردا، پرۆفیسۆر دان هێدلین، پرۆفیسۆری سه‌رژمێری له‌ زانكۆی ستۆكهۆڵم، بۆچوونی جیاوازی هه‌یه‌. ئه‌و له‌ سه‌ر ئاستی هه‌فتانه‌ سه‌یری سه‌رژمێرییه‌كانی كردووه‌ و جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئه‌و جۆره‌ سه‌رژمێرییه‌ وێنه‌یه‌كی واقعبینانه‌ له‌ بارودۆخه‌كه‌، به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌دا.

پڕۆفیسۆر هێدلین له‌و باره‌شه‌وه‌ هۆشداری ده‌دات كه‌؛ پشتبه‌ستن به‌ ڕێژه‌ی مامناونجی له‌سه‌ر ئاستی بارودۆخی تێكڕای وڵات، وێنه‌یه‌كی چه‌واشه‌كارانه‌‌ سه‌باره‌ت به هه‌لومه‌رجه‌كه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌دات، چونكه‌ بارودۆخه‌كه‌ له‌ هه‌ر به‌ شێكی وڵاتدا، له‌وانه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ بارودۆخی به‌شه‌كانی تر ته‌واو جیاوازیی هه‌بێت.

Tukholma
EPA/ AOP

زیاتر له‌ ٦٥٠٠ تووشبووی سه‌لمێندراو له‌ فینلاند تۆمار كراون

دامه‌زراوه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ته‌ندروستی و چاكژینی واته‌ (تێ هۆ ئه‌ڵ)، ڕۆژی هه‌ینی ڕایگه‌یاند كه‌، ٤٤ تووشبوونی نوێ به ڤایرۆسی كۆرۆنا، له‌ فینلاند تۆمار كراون.

به‌م شێوه‌یه‌، كۆی تووشبووان ده‌كاته‌ ٦٥٣٧ كه‌س.

هه‌رچی ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ به‌ هۆی كۆرۆناوه‌ گیانیان له‌ ده‌ست داوه‌، تا ڕۆژی پێنجشه‌ممه‌ كردوویه‌تییه‌ ٣٠٦ كه‌س. ڕێژه‌كه‌ له‌ رۆژی هه‌ینیشدا وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌.

مه‌زنده‌ی وه‌زاره‌تی كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستی و، دامه‌زراوه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ته‌ندروستی و چاكژینی واته‌ (تێ هۆ ئه‌ڵ) ئه‌وه‌یه‌ كه په‌تاكه‌ له‌ فینلاند ڕووی له‌ خاوبوونه‌وه نابێت.

له‌ ماوه‌ی زیاتر له‌ یه‌ك مانگی ڕابردوودا، ڕێژه‌ی مامناوه‌ندیی ئه‌وانه‌ی هه‌فتانه‌ به‌ هۆی تووشبوونیانه‌وه‌، تۆمار‌گه‌ی نه‌خۆشییه‌ گیرۆییه‌كانیان لێ ئاگادار ده‌كرێنه‌وه‌، به‌شێوه‌ی به‌رچاو، ڕووی له‌ داكشان كردووه‌. شایانی ئاماژه‌یه‌ كه‌، ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ش كه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ یاخود له به‌شی چاوه‌دێریی چڕ ڕاگیردراون، به‌ره‌و داكشان ده‌چێت‌. ڕێژه‌ی گرتنه‌وه‌ی په‌تاكه‌ش، به‌ هه‌مان شێوه‌، له‌ ئاستێكی نزمدا ماوه‌ته‌وه‌.

Koronavirustestinäyte
Perttu Ruokangas / Yle

دوور نیه‌ كه یاسای ''گرتنه‌وه‌ی به‌لووعه‌ی بیره‌كان'' هه‌ر تۆزێك به‌ر له‌ كرانه‌وه‌ی خواردنگه‌كان ده‌ربچێت

زۆر له‌ خواردنگه‌كان خه‌ریكی ئاماده‌كاریین بۆ ئه‌وه‌ی تا هه‌فته‌یه‌كی تر ده‌رگاكانیان بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام مه‌ترسیی ئه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ساغبوونه‌وه‌ی كۆتایی له‌ سه‌ر سنووردانان بۆ كاروباری هاوینه‌ی خواردنگه‌كان تا دوا ساته‌كان درێژه‌ بكێشێت.

به‌هۆی دۆخی نائاسایی‌ ئه‌م ماوه‌یه‌وه‌، بڕیاردان سه‌باره‌ت به‌ [كات و ساتی كردنه‌وه‌ و گرتنه‌وه‌ی] به‌لووعه‌ی بیره (یاخود شێری ئابجۆكان)، كاتێكی زۆری له‌ سیاسه‌تمه‌داره‌كان گرتووه‌. هه‌رچی حكومه‌ته‌، تازه‌ ڕۆژی سێ شه‌ممه‌، ئه‌ویش ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌ك دره‌نگتر له‌ كاتی بۆ دیاریكراو، بڕیاری له‌سه‌ر به‌ربه‌سته‌ نوێییه‌كانی خواردنگه‌كان دا.

‌خواردنگه‌كان ده‌توانن له‌ سه‌ره‌تای مانگی شه‌شدا ده‌رگاكانیان بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام ته‌نیا بۆیان هه‌یه‌ ئه‌وپه‌ڕه‌كه‌ی نیوه‌ی جێگه‌ی مشته‌رییه‌كانیان پڕ بكه‌نه‌وه‌. به‌لووعه‌ی بیره‌كانیش ده‌بێ له‌ سه‌عات ١٠ ی شه‌ودا‌ بگیردرێنه‌وه‌.

شایانی باسه‌ كه‌ پێویسته‌ پێشنیاربڕیاری حكومه‌ت هه‌م له‌‌ لایه‌ن لیژنه‌ی ده‌ستووری بنچینه‌یی و هه‌م له‌ لایه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌ گه‌نگه‌شه‌ بكرێ و په‌سند بكرێ، ئه‌مه‌ش پێناچێ ئاسان به‌ده‌سته‌وه‌ بێت.

له‌بنه‌ڕه‌تدا ئامانج ئه‌وه‌ بوو كه‌ پێشنیاری سنووربه‌ندییه‌كان خێراتر له‌ په‌ڕله‌مان تێ بپه‌ڕێندرێن، به‌ڵام له‌و ماوه‌ كورته‌دا، بۆ وێنه‌، ئیمكانی ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ كه‌ ئه‌و پسپۆڕانه‌ی ده‌بوایه‌ پرسیان پێ بكرێت، ده‌ست پێیان رابگات.

Tampereen Kauppahallin Neljä Vuodenaikaa-ravintola oli suljettuna 25. maaliskuuta 2020.
Tampereen Kauppahallin Neljä Vuodenaikaa-ravintola oli suljettuna 25. maaliskuuta.Miikka Varila / Yle

22.5.2020

هاتوچۆی گشتی ده‌كرێ به‌ خێرایی گۆڕانكاریی تێدا بكرێت – ئه‌گه‌ر پێویست بكا رێژه‌ی موسافیرانی شه‌مه‌نده‌فه‌ر و پاسه‌كان سنووردار ده‌كرێت

ڕێژه‌ی موسافیرانی هاتوچۆی گشتی له‌ فینلاند له‌ گه‌شه‌سه‌ندنێكی به‌رچاو دایه‌. به‌وه‌شه‌وه‌ حكومه‌ت هێشتا ڕێنوماییه‌كی تایبه‌ت به‌ كۆرۆنای بۆ بواری هاتوچۆی گشتی دانه‌ڕشتووه‌.

(تیمۆ هاراككا) وه‌زیری هاتوچۆ و په‌یامگه‌یاندن له‌ نووسینێكی بلۆگیدا ڕایگه‌یاندووه‌؛ ئه‌گه‌ر پێویست بكات ده‌كرێ ڕێژه‌ی شوێنی دانیشتن و ڕێژه‌ی موسافیران سنووردار بكرێت.

(هاراككا) پێ داده‌گرێ له‌ سه‌ر به‌رپرسیاریه‌تیی كارگێڕانی بواری گواستنه‌وه‌. بۆ وێنه‌ (ڤێ ئه‌ڕ) ڕێنومایینامه‌ی خۆی سه‌باره‌ت به‌ كۆرۆنا بۆ موسافیرانی شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كان داڕشتووه‌. هه‌رچی ڕێژه‌ی موسافیره‌كانی (ڤێ ئه‌ڕ)ه‌، تا ڕێژه‌ی سه‌دی نه‌وه‌د دابه‌زینی به‌ خۆیه‌وه‌ بینی، هه‌رچه‌ند به‌م دواییه‌دا بڕێك زیای كردۆته‌وه‌.

موسافیرانی مێترۆی ناوچه‌كانی پایته‌ختیش به‌ ڕێژه‌ی زیاتر له‌ سه‌دی شه‌ست دابه‌زینی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وش كه‌ له‌ هه‌فته‌ی ڕابردوودا ڕێژه‌ی موسافیره‌كان ٨ هه‌زار كه‌س زیادی كرد و گه‌یشته‌ ١١٢ هه‌زار كه‌س.

هه‌رچی پاسه‌كانی ناوچه‌ی پایته‌خته‌ له‌ ٢٠ی مانگی چواره‌وه‌ به‌ گوێره‌ی خشته‌ی كاتی هاوینه‌ هاتوچۆی خۆیان كه‌م كرده‌وه‌. خاتوو (ماری فلینك) لێپرسراوی به‌ش له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی هاتوچۆی ناوچه‌ی هێلسینكی پێی وایه‌ مه‌ترسییه‌ك نیه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی هاتوچۆی ناوچه‌ی پایته‌خت ببێته‌ هۆی تووشكردن به‌ ڤایرۆس، ئه‌مه‌ش‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌، له‌گه‌ڵ كرانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌دا، ڕێژه‌ی موسافیرانیش به‌رزبوونه‌ته‌وه‌.

جێی ئاماژه‌یه‌ كه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی هاتوچووی ناوچه‌ی هێلسینكی، له‌گه‌ڵ كرانه‌وه‌ی قۆتابخانه‌كاندا، ڕێژه‌ی هاتوچۆی پاس و شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كانی زیا كردن و دواتر ڕاده‌ی هاتوچۆی مێترۆكانیشی له‌ كاته‌كانی قه‌ره‌باڵغیدا زیا كرد.

شایانی باسه‌ ڕۆژی سێشه‌ممه‌، په‌ڕله‌مان ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی په‌سند كرد كه‌ به‌ هۆیانه‌وه‌ هه‌وڵی گونجاندنی سیستمی هاتوچۆی گشتی له‌ گه‌ڵ هه‌ڵكشان و داكشانی ڕێژه‌ی موسافیران ده‌درێت.

مه‌به‌ست له‌ گۆڕانكاریی یاسایی ئاسانكارییه‌ بۆ ئاڵوگۆڕ له‌ خشته‌ی كاتی هاتوچۆدا. جێ باسه‌، جاران بۆ گۆڕانی خشته‌ی كاتی هاتوچۆ پێویست بوو شه‌ست ڕۆژ زووتر ئاگاداری بدرێت. به‌ پێی گۆڕانكارییه‌ نوێیه‌كان ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ كه‌ پێنج ڕۆژ زووتر ئاگاداری بدرێت.

Ihmisiä Helsingin rautatieaseman laiturilla.
Henrietta Hassinen / Yle

ئه‌وانه‌ی له‌ فینلاند گیریان خواردووه‌، له‌كاتی داخوازیی مۆڵه‌تی نیشته‌جێبووندا، نرخیان بۆ داده‌شكێندرێت

ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌هۆی به‌ربه‌سته‌كانی سه‌ر ڕێی سه‌فه‌ركردن‌ و گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ وڵاتی خۆیان، مۆڵه‌تی نیشته‌جێبوونیان له‌ فینلاند خه‌ریكه‌ كۆتایی پێ بێت یاخود كۆتایی پێ هاتووه‌، له‌ كاتی پێشكه‌شكردنی داخوازیی مۆڵه‌تی نیشته‌جێبووندا، نرخی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ داخوازییه‌كه‌یان بۆ داده‌شكێندرێت.

تێچوونی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ داخوازینامه‌ی مۆڵه‌تی نیشته‌جێبوون له‌ فینلاند، له‌ دۆخی ئاساییدا، بۆ كه‌سی گه‌وره‌ساڵ ٥٢٠ ئێورۆ و بۆ كه‌سی ژێر هه‌ژده‌ساڵ ٢٧٠ ئێورۆیه. به‌ هۆی ئه‌م گۆڕانكارییه‌ كاتییه‌ تازه‌یه‌وه‌، تێچوونی نوێی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ داخوازینامه‌ی مۆڵه‌تی نیشته‌جێبوون بۆ گه‌وره‌ساڵان ١٥٠ ئێورۆ و بۆ منداڵان ١٠٠ ئێورۆیه‌. هه‌ڵبه‌ت به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ به‌ربه‌ستی سه‌فه‌ركردن به‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌یه‌ په‌تاوه‌، هۆكاری داواكارییه‌كه‌یان بێت.

ئه‌و كه‌سانه‌ی مافی سوودبینین له‌م ئاسانكارییه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ كه‌سانێكن كه‌ بۆ وێنه‌ ماوه‌ی ویزای سه‌فه‌ری ئازادیان دوایی پێ هاتووه‌ به‌ڵام به‌ربه‌ستی سه‌فه‌ركردن ڕێی له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ وڵاتی خۆیان گرتووه‌.

له‌ ڕاگه‌یاندراوی وه‌زاره‌تی ناوخۆدا هاتووه‌ كه‌ ''داشكاندنی نرخه‌كان له‌م پێوه‌ندییه‌دا كارێكی ڕه‌وا و گونجاوه‌، چونكه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی ئه‌م بڕیاره‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ به‌ دڵخوازی خۆیان له‌ فینلاند نه‌ماونه‌ته‌وه‌. مانه‌وه‌شیان پێ ناچێ ماوه‌یه‌كی درێژ بخایه‌نێت، پاشانیش ماوه‌ی كارپێكرانی ئه‌م مۆڵه‌ته‌ له‌ ماوه‌ی ئاسایی كورتتر ده‌بێت''.

شایانی باسه‌ ئه‌م گۆڕانكارییه‌ كاتییه‌ تا كۆتایی مانگی ده‌ واته‌ كۆتایی مانگی ئۆكتۆبه‌ر كاری پێ ده‌كرێت.

Maahanmuuttoviraston myötämiä asiakirjoja
Kare Lehtonen / Yle

سه‌گ ڤایرۆسی كۆڕۆنا به‌ بۆنه‌كه‌یدا ده‌ناسێته‌وه‌؛ زانكۆی هێلسینكی خه‌ریكه‌ لێی ده‌كۆڵێته‌وه‌

لێكۆڵڤانان له‌ كۆلیژه‌كانی پزیشكیی به‌یتاری و كۆلیژی پزیشكیی سه‌ر به‌ زانكۆی هێلسینكی، خه‌ریكی ڵێكۆڵینه‌وه‌ن له‌ سه‌ر ئیمكانی ناسینه‌وه‌ی تووشبوان به‌ كۆرۆنا له‌ ڕێی جیاكردنه‌وه‌یان به‌ هۆی بۆنكردنه‌وه‌. به‌ گوێره‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان، سه‌گه‌ ڕاهێندراوه‌كان توانیویانه‌ به‌ هۆی بۆنكردنه‌وه‌ نموونه‌ی میزی كه‌سانی ته‌ندروست له‌ كه‌سانی تووشبوو به‌ په‌تای كۆرۆنا له‌ یه‌ك جیا بكه‌نه‌وه‌.

به‌ گوێره‌ی تاقیكردنه‌وه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان، دوور نیه‌ سه‌گه‌كان بتوانن زۆر به‌ خێرایی ئه‌ركی ناسینه‌وه‌ به‌جێ بگه‌یه‌نن و، ته‌نانه‌ت ئه‌نجامی ته‌شخیسیان له‌ ئه‌نجامی تاقیكاریی ناو تاقیگه‌كانیش متمانه‌پێكراوتر بێت.

شیاوی باسه‌ ئه‌و سه‌گانه‌ی بۆ لێكجیاكردنه‌وه‌ی بۆن ڕاهێندراون، پێشتر توانیویانه‌ هه‌ر له‌ ڕێی بۆنكردنه‌وه‌، بۆ وێنه،‌ كه‌سانی تووشبوو به‌ نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ بناسنه‌وه‌.

Kössi-koira haistelutehtävissä.
Kössi-koira haistelutehtävissä.Susanna Paavilainen

ده‌كرێ له‌ هاویندا ڕێژه‌ی سه‌رووی په‌نجا كه‌سیش بۆ عیباده‌تكردن لێك كۆببنه‌وه‌، به‌و مه‌رجه‌ی ڕێنوماییه‌كانی كاربه‌ده‌ستان له‌به‌رچاوبگیردرێن

به‌ گوێره‌ی ڕاگه‌یه‌ندراوی قه‌شه‌كانی كلێسه‌ی لۆته‌رییه‌ ئینجیلییه‌كانی فینلاند، له‌ یه‌كه‌مین ڕۆژی مانگی شه‌ش واته‌ مانگی پووشپه‌ڕه‌وه‌ ده‌كرێ جه‌ماعه‌تی سه‌روو په‌نجا كه‌سی بۆ عیباده‌تكردن له‌ ده‌وری یه‌ك كۆببنه‌وه‌، ئه‌ویش به‌و مه‌رجه‌ی ڕێنوماییه‌كانی كاربه‌ده‌ستان بۆ به‌ڕێوه‌چوونی بێ مه‌ترسیی كۆبوونه‌وه‌كان له‌به‌رچاوبگیردرێن.

شایانی باسه‌ ئه‌و ڕێنوماییانه‌، چالاكییه‌ كلێسه‌ییه‌كانی دیكه‌ی وه‌ك ماره‌كردن و غوسڵی ته‌عمیدیش ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ له‌ ناو كلێسه‌كان یان پرستشگه‌ كریستیانییه‌كانی تردا ئه‌نجام ده‌درێن.

لانی زۆری ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ی ده‌توانن له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا به‌شدار بن پێنجسه‌د كه‌سه‌. هه‌ڵبه‌ت ڕاده‌ی به‌شداران هه‌میشه‌ به‌ گوێره‌ی بارستایی ژووری كۆبوونه‌وه‌كان دیاری ده‌كرێن، واته‌ به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ بكرێت مه‌ودای میترێك تا دوو میتر بۆ لێكپاراستنی به‌شداربووان له‌به‌رچاو بگیردرێت.

Iso kynttilä Oulun tuomiokirkon alttarin edessä.
Wasim Khuzam / Yle

له‌ هاویندا كۆبوونه‌وه‌ گشتییه‌كان به‌به‌شداریی كه‌متر له‌ پێنجسه‌د كه‌س و به‌ ئاماده‌كاریی تایبه‌ت، ڕێپێدراو ده‌بن

فرمانگه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی هه‌رێمی واته‌ (ئا ڤێ ئی) ڕێنوماییه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كانی خۆی سه‌باره‌ت به‌ ڕێوشوێنی به‌ڕێوه‌چوونی بۆنه‌ و مه‌راسیمه‌ جیاوازه‌كان بڵاو كرده‌وه‌. (ئا ڤێ ئی) ڕاگه‌یه‌ندراوی خۆی له‌ ڕۆژی سێشه‌ممه‌دا بڵاوكرده‌وه‌.

به‌ گوێره‌ی ڕێنوماییه‌كانی (ئا ڤێ ئی)، كۆبوونه‌وه‌ و بۆنه‌ گشتییه‌كان به‌ به‌شداریی سه‌روو په‌نجا كه‌س، له‌ چوارچێوه‌ی ڕێوشوێنی تایبه‌تدا، چ له‌ ناو هۆڵدا و چ له‌ ده‌ره‌وه‌ و هه‌وای ئازاددا له‌ شوێنی سنوورداكراودا، ڕێگه‌ پێدراو ده‌بێ، به‌و مه‌رجه‌ی ڕێژه‌ی به‌شداربووان له‌ پێنجسه‌د كه‌س زیاتر نه‌بێت.

شایانی باسه‌، له‌و چه‌شنه‌ بۆنه‌ و كۆبوونه‌وانه‌دا، له‌ پێناوی پارێزگاری له‌ ئاسایشی مرۆڤه‌كان، سنوور بۆ ڕێژه‌ی به‌شداربووان داده‌ندرێ و هه‌روه‌ها مه‌ودای پارێزراوبوونی نێوان كه‌سه‌كان له‌ به‌رچاو ده‌گیردرێ و ڕێنوماییه‌كانی پاكوخاوێنیش ڕه‌چاو ده‌كرێن.

شیاوی ئاماژه‌یه‌، هه‌موو كۆبوونه‌وه‌ و بۆنه‌یه‌ك به‌به‌شداریی سه‌روو پێنجسه‌د كه‌س، هیچ نه‌بێ تا كۆتایی مانگی ته‌مووز واته‌ مانگی حه‌وت، قه‌ده‌غه‌یه‌. فرمانگه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی هه‌رێمی هیج جۆره‌ ڕیزپه‌ڕ و ئیستسنایه‌ك له‌م پێوه‌ندییه‌دا په‌سند ناكات.

Jalkapallokannattajat
Tomi Hänninen

20.5.2020

حكومه‌ت له‌سه‌ر مه‌رجه‌كانی كرانه‌وه‌ی خواردنگه‌كان بڕیاری دا – نیوه‌ی ڕێژه‌ی مشته‌رییه‌كانی دۆخی ئاسایی بۆیان هه‌یه‌ بێنه‌ ژووره‌وه‌، ئه‌م سنووربه‌ندییه‌ تا كۆتایی مانگی ده‌ كاری پێ ده‌كرێت

ڕۆژی سێ شه‌ممه‌ حكومه‌ت بڕیاری ده‌ركرد كه‌ به‌ گوێره‌ی چ هه‌ل و مه‌رجێك خواردنگه‌كان ده‌توانن له‌ سه‌ره‌تای مانگ شه‌شه‌وه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانیان فراوان بكه‌نه‌وه‌.

خواردنگه‌كان ده‌توانن تا سه‌عات یانزده‌ی شه‌و كراوه‌ بن. فرۆشتنی خوارده‌مه‌نی تا سه‌عات ده‌ی شه‌و ڕێگه‌پێدراوه‌. خواردنگه‌كان ده‌توانن سه‌رله‌به‌یانی سه‌عات ٦ بكرێنه‌وه‌. هه‌رچی فرۆشی خوارده‌مه‌نییه‌ ده‌كرێ له‌ سه‌عات نۆ به‌ولاوه‌ ده‌ست پێ بكرێت.

خواردنگه‌كان ده‌توانن نیوه‌ی ڕێژه‌ی ئاسایی مشته‌رییه‌كانیان ڕێ بده‌ن بێنه‌ ژووره‌وه‌، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌وانه‌ی له‌ تێراسی خواردنگه‌كاندا داده‌نیشن، هیچ به‌ربه‌ستێك دانه‌ندراوه‌.

حكومه‌ت له‌به‌ره‌وه‌ هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ دۆخه‌كه‌ ده‌كا و ده‌كرێ ناو به ناو به‌ربه‌ستی زیاتر هه‌ڵبگیردرێت.

به‌ گوێره‌ی وته‌كانی وه‌زیری بنه‌ماڵه‌ و خزمه‌تگوزارییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كان، ئه‌و سنووربه‌ندییانه‌ تا كۆتاییه‌كانی مانگی ده واته‌ مانگی ئۆكتۆبه‌ر كاریان پێ ده‌كرێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر پێویست بكات ده‌كرێ ئه‌و به‌ربه‌سته‌ كاتییانه‌ زووتریش هه‌ڵبگیردرێن. شایانی باسه‌ ئه‌م سنووربه‌ندییانه‌ ئه‌و خواردنگانه‌ ناگرێته‌وه‌ كه‌ بۆ ستافێكی دیاریكراو ته‌رخان كراون. سنووربه‌ندییه‌كان بواری فرۆشی خوارده‌مه‌نی و نۆشه‌مه‌نیی (پیكاب)یش ناگرێته‌وه‌، كه‌وا كه‌سه‌كان دێن كڕینه‌كه‌یان هه‌ڵده‌گرن و ده‌ڕۆن. ‌

به‌گوێره‌ی ڕێنوماییه‌كانی حكومه‌ت، هه‌موو مشته‌رییه‌كان پێویسته‌ شوێنی دانیشتنی خۆیان هه‌بێت. هه‌روه‌ها مشته‌رییه‌كان نابێ ڕێگه‌ی ئه‌وه‌یان پێ بدرێ جگه‌ له‌ سه‌ر مێزه‌كه‌ی به‌رده‌میان له‌ جێی تره‌وه‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ هه‌ڵبگرن. ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌یه‌ كه‌ بۆ وێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانی بوفێت-یش ڕێگه‌ پێدراو نیه‌.

شایانی باسه‌ هه‌ر خواردنگه‌یه‌ك پێویسته‌ بۆ خۆی به‌رنامه‌یه‌كی نووسراو دابڕێژێ كه‌ ئاخۆ به‌ چ شێوه‌یه‌ك ئه‌و ئه‌رك و به‌ربه‌سته‌ بڕیارلێدراوانه‌ جێبه‌جێ ده‌كات.

ئێستا كه‌ پێشنیاره‌كه‌ی حكومه‌ت ئاماده‌ بووه‌، له‌ په‌ڕله‌مان هه‌ڵده‌سنگێندرێت. هیوای حكومه‌ت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ په‌رله‌مان له‌ ماوه‌یه‌كی ئه‌وه‌نده‌ زوودا یاسا پێشنیاركراوه‌كه‌ تاووتوێ بكات كه‌ ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ هه‌بێ تا له‌گه‌ڵ كرانه‌وه‌ی ده‌رگای خواردنگه‌كان له‌ سه‌ره‌تای مانگی شه‌شدا، به‌ربه‌سته‌كان كاریان پێ بكرێت.

Suljettu ravintola-alue Espoon Tapiolassa.
Suljettu ravintola-alue Espoon Tapiolassa.Henrietta Hassinen / Yle

له‌ فینلاند ئازادیی زیاتر به‌وانه‌ ده‌درێ كه‌ له‌ ته‌مه‌نی سه‌رووی هه‌فتاد ساڵ دان

دامه‌زراوه‌ی ته‌ندروستی و چاكژینی ڕێنوماییه‌كی به‌ڕۆژكراوه‌ی بۆ هاووڵاتیانی ته‌مه‌ن سه‌روو هه‌فتاد ساڵ ئاماده‌ كردووه‌. به‌گوێره‌ی ئه‌م ڕێنوماییه‌ تازانه‌، كه‌سانی سه‌روو هه‌فتاد ساڵ ده‌توانن سه‌رله‌نوێ له‌گه‌ڵ كه‌سانی دیكه‌ دیدار پێك بهێنن، به‌و مه‌رجه‌ی وریای پاكوخاوێنی بن و ڕه‌چاوی مه‌ودای خۆ-له-‌یه‌كتر-پاراستن بكه‌ن. ئه‌م ڕێنوماییه‌ تازانه‌ له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستییه‌وه‌ په‌سند كراون.

له‌ ڕێنومایینامه‌كه‌دا باسی ئه‌وه‌ نه‌كراوه‌ ئاخۆ ده‌كرێ كه‌سانی به‌ساڵداچوو چاویان به‌نه‌وه‌كانیان، هاوڕێكانیان یاخود خزمانی تریان بكه‌وێت یان نا.

شایانی باسه‌، ئه‌گه‌ر سه‌ردانی كه‌سێك ده‌كرێ كه‌ سه‌ر به‌ گرووپی ڕیسكه و مه‌ترسی له‌سه‌ره‌، وا باشه‌ دیاردی ناو شوێنه‌ داخراوه‌كان درێژه‌ نه‌كێشێ و كورتخایه‌ن بێت. له‌كاتی چاوپێكه‌وتندا وا باشه‌ كه،‌ بۆ وێنه‌ كه‌ڵك له‌ ده‌مامكی پارچه‌یی یاخود هه‌ر ڕووبه‌ندێكی ده‌مولوت داپۆشه‌ری تر وه‌ربگیردرێت. له‌ هه‌رحاڵدا پێویسته‌ ده‌مامكه‌كان زوو-زوو ئاڵوگۆڕیان پێ بكرێت.

پێشتر له‌ كه‌سانی به‌ساڵداچوو ڕاسپاردرابوو كه‌ خۆ له‌ هاتوچۆی ده‌ره‌وه‌ی ماڵ بپارێزن. ئه‌و ڕێوشوێنانه‌ی پێشتر بۆ به‌ساڵداچووان دیاری كرابوون هه‌ڵوه‌شێندراونه‌ته‌وه‌، چونكه‌ چیدی درمه‌كه‌ له‌ خراپترین دۆخی خۆیدا نه‌ماوه‌. شایانی باسه‌، زۆر له‌ به‌ساڵداچووانی سه‌رووی هه‌فتاد ساڵ به‌هۆی ته‌نیاییه‌وه‌ وه‌زاڵه‌ هاتبوون و هه‌ستیان به‌ بێ تاقه‌تی كردبوو

Vanhus
Henrietta Hassinen / Yle

خوێندكاران و ستافی دوو خوێندنگه‌ی‌ هێلسینكی خرانه‌ قه‌ره‌نتینه‌وه‌

به‌ هۆی تووشبوون به‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا، قوتابیان و ستافی دوو خوێندنگه‌ی سه‌ره‌تایی ئیتاكێسكووس و كاننێلمه‌كی، خراونه‌ته‌ قه‌ره‌نتینه‌وه‌.

به‌ گوێره‌ی ئه‌و وتانه‌ی خاتوو (لییسا پۆهیۆڵاینێن)، سه‌رپه‌ره‌شتیاری په‌روه‌رده‌ و فێركردنی هێلسینكی به‌ ڕۆژنامه‌ی هێلسینگین سانۆماتی ڕاگه‌یاندووه‌، له‌ هه‌ر یه‌ك له‌و دوو خوێندنگه‌یه‌دا یه‌ك حاڵه‌تی تووشبوون تۆمار كراوه‌.

له‌ خوێندنگه‌ سه‌ره‌تاییه‌كه‌ی ئیتاكێسكووس، یه‌ك قوتابی و دوو كه‌س له‌ ستافی خوێندنگه‌ خراونه‌ته‌ دۆخی قه‌ره‌نتینه‌ی ناو ماڵ. هه‌رچی له‌ خوێندنگه‌ سه‌ره‌تاییه‌كه‌ی كاننێلمه‌كی-شه‌‌، چوارده‌ قوتابی و چوار كه‌س له‌ ستافی قوتابخانه‌ خراونه‌ته‌ دۆخی قه‌ره‌نتینه‌ی ناو ماڵ.

له‌ هه‌ر دوو خوێندنگه‌كه‌دا سه‌رپه‌رشتانی تێكڕای قوتابیان و هه‌روه‌ها هه‌موو ستافی خوێندنگه‌ له‌ حاڵه‌تی تووشبوونه‌كان ئاگادار كراونه‌ته‌وه‌.

به‌شی چالاكییه‌كانی ئێپیدێمۆلۆژیایی، سه‌ر به‌ یه‌كه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستی، له‌ گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ قه‌ره‌نتینه‌ی ناو ماڵ دان و هه‌روه‌ها له‌ گه‌ڵ بنه‌ماڵه‌كانیشیان له‌ پێوه‌ندی دان‌.

سه‌رباری ئه‌و ڕووداوانه‌ش، خوێندنی قووتابخانه‌ ‌به‌ شێوه‌ی ئاسایی له‌ ڕۆژی دووشه‌ممه‌وه‌ درێژه‌ی هه‌بووه‌. جگه‌ له‌و كه‌سانه‌ی‌ له‌ قه‌ره‌نتینه‌دا ڕاگیردراون، تێكڕای خوێندكاره‌كانی تر به‌ شێوه‌ی ئاسایی هاتبوونه‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌.

Tyhjä luokkahuone Vesilahden yhtenäiskoulussa.
Miikka Varila / Yle

فیننایر سه‌فه‌ره‌ ناوخۆییه‌كانی وڵات له‌ وه‌رزی هاویندا هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌

كۆمپانیای فڕۆكه‌وانیی فیننایر رایگه‌یاندووه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ی هاوینی ساڵی ٢٠٢٠ دا فڕینه‌كانی بۆ شاره‌كانی یۆیێنسوو، یوڤه‌سكۆلا، كایانی، كێمی و كۆككۆلا ڕاده‌گرێت.

سه‌باره‌ت به‌ سه‌فه‌ری وه‌رزی زستانه‌ی ٢٠٢٠ بۆ ٢٠٢١ یش، بۆ ئه‌و مه‌ڵبه‌نده‌ ئاماژه‌ پێكراوانه‌، فیننایر ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ دواتر بڕیار ده‌دا، ئه‌ویش به‌ گوێره‌ی ڕوون بوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی گه‌شه‌كردنی خواستی گشتی له‌سه‌ر هاتوچۆی ئاسمانی.

شایانی باسه‌ فیننایر ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ دوور نیه‌ فڕینه‌كانی بۆ زۆر مه‌ڵبه‌ندی جیاجیا، بۆ ماوه‌ی لانیكه‌م یه‌ك ساڵ ڕابگرێت. ئه‌و ڕێوبانانه‌ی مه‌ترسیی ڕاگیرانیان له‌سه‌ره‌، ئه‌وانه‌ن كه‌ فیننایر نزمترین ئاستی قازنجیان لێ ده‌كات.

Kuvassa on Finnairin lentokoneita toukokuussa Helsinki-Vantaan lentokentällä. Koneet ovat maassa koronaviruspandemian vuoksi.
Silja Viitala / Yle

له‌ شاری ڤاسا ئه‌و ئه‌په‌ی سه‌ر مۆبایل تاقی ده‌كرێته‌وه‌ كه‌ شوێپێی تووشبوو به‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا هه‌ڵده‌گرێت

له‌ نه‌خۆشخانه‌ی ناوه‌ندیی شاری ڤاسا، له‌م هه‌فته‌یه‌دا، ئه‌و ئه‌په‌ تاقی ده‌كرێته‌وه‌ كه‌ بۆ سه‌ر مۆبایلی زیره‌ك دروست كراوه‌ و ئامانج له‌ گه‌شه‌پێدانیشی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ شوێنپێی ئه‌وانه‌ هه‌ڵبگرێت كه‌وا تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا ده‌بن‌. ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ بۆ ماوه‌ی سێ هه‌فته‌ كاری پێ ده‌كرێت.

ئامانج له‌و پڕۆژه‌یه‌ دڵنیابوونه‌‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌په‌ موبالییه‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی جێی متمانه‌ و زانیاریپارێزانه‌ كار ده‌كات. فرمانبه‌رانی كلینكی فریاكه‌وتن له‌ نه‌خۆشخانه‌ی ناوه‌ندیی ڤاسا، به‌شداریی تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌م ئه‌په‌ زنجیره‌ییه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ هه‌م هاووڵاتیان و هه‌م پسپۆڕانی بواری ته‌ندروستی، تێیدا هاوشێوه‌سازی ده‌كه‌ن.

هه‌رچی فرمانبه‌ره‌كانن،‌ ئه‌په‌كه‌ له‌ سه‌ر موبایله‌ زیره‌كه‌كانیان داده‌به‌زێنن و به‌شێك له‌وان، هاوكات، زانیاری له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ تۆمار ده‌كه‌ن كه‌ له‌گه‌ڵیان ڕووبه‌ڕوو بوونه‌ته‌وه‌. له‌ ڕێی ئه‌م شێوازه‌وه‌ مێژینه‌ی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ ڕاسته‌قینه‌ و دیجیتاڵییه‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كتری به‌راورد ده‌كرێن.

ئه‌په‌كه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی ناوی كه‌سه‌كان ئاشكرا بكات، له‌ ڕێی ته‌كنه‌لۆژیای بلووتووسه‌وه‌، ئه‌و كه‌سانه‌ تۆمار ده‌كات كه‌ به‌كاربه‌ری مۆبایله‌كه‌ له‌گه‌ڵیان ڕووبه‌روو بۆته‌وه‌، به‌و مه‌رجه‌ی ئه‌وانیش هه‌مان ئه‌پیان له‌سه‌ر مۆبایله‌كانیان دابه‌زاندبێت‌.

له‌ كاتی دابه‌زاندنی ئه‌په‌كه‌دا داوای زانیاریی خۆكه‌سی له‌ به‌كاربه‌ر ناكرێت. ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كانی به‌كاربه‌ریش به‌شێوه‌ی نه‌ناسراو ته‌نیا له‌ ناو مۆبایله‌كه‌ی خۆیدا تۆمار ده‌كرێن و، خۆیشی ناتوانێ بیانبینێت.

ئه‌گه‌ر هاتوو به‌كاربه‌ر په‌تای كۆرۆنای لێ دیاری بدات و ئه‌و كه‌سه‌ ئه‌په‌كه‌ی خۆی لێ ئاگادار بكاته‌وه‌، ئه‌په‌كه‌ له‌ لای خۆیه‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی تر ئاگادار ده‌كاته‌وه‌ كه‌ به‌كاربه‌ر له‌ نزیكه‌وه‌ له‌گه‌ڵیان ڕووبه‌ڕوو ده‌بێته‌وه‌.

له‌ ڕه‌وتی ئه‌م تاقیكارییه‌دا ته‌نیا كه‌ڵك له‌ ته‌شخیسی تووشبوون به‌شێوه‌ی قه‌ستین و هه‌ڵبه‌ستراو وه‌رده‌گیردرێ و ئه‌په‌كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌ گه‌ڵ سیسته‌می كۆگای زانیاریی نه‌خۆشه‌كان له‌ پێوه‌ندیدا نابێت.

Älypuhelinsovellusta testataan
Vaasan sairaanhoitopiiri

هووس شێوازی ‌ چاره‌سه‌ر به‌ تیشك واته‌ ڕادیۆتێراپی له‌سه‌ر نه‌خۆشه‌كانی كۆرۆنا تاقی ده‌كاته‌وه‌

(هووس) واته‌ بازنه‌ی نه‌خۆشخانه‌كانی ناوچه‌ی هێلسینكی و ئوودێنما ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ ده‌ست ده‌كات به‌ توێژینه‌وه‌یه‌كی زانستی، تا به‌ هۆیه‌وه‌ كاریگه‌ریی ڕادیۆتێراپی واته‌ چاره‌سه‌ركردن به‌ تیشك له‌ سه‌ر نه‌خۆشه‌كانی كۆرۆنا هه‌ڵبسه‌نگێنێت. به‌ هۆی ئه‌و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌وه‌ ئه‌و ڕوون ده‌كرێته‌وه‌ كه‌ ئاخۆ ئیمكانی هه‌یه‌ تا به‌ هۆی یه‌ك دۆزی چاره‌سه‌ركردن به‌ تیشك، كه‌ ئاراسته‌ی ناوچه‌یه‌كی یه‌كجار بچووكی سییه‌كان ده‌كرێت، كاریگه‌ری دابندرێ له‌سه‌ر ڕه‌وتی هه‌وكردن و ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی كۆرۆنا.

به‌گوێره‌ی ڕاگه‌یاندنی (هووس)، به‌ هۆی چاره‌سه‌ركردن به‌ تیشك،‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌‌ ده‌درێ كه‌ ئه‌و هه‌وكردنه‌ ڤایرۆسییه‌ دابمركێندرێته‌وه‌ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی له‌شی مرۆڤ بكه‌وێته‌ دۆخی به‌رگریكردنه‌وه‌. چونكه‌ له‌ حاڵه‌تێكدا كه‌ نه‌خۆش په‌تای ڤایرۆسی كۆرۆناكه‌ی به‌ پیسی گرتبێته‌وه، پێده‌چێ هه‌ر ئه‌م كاردانه‌وه‌ به‌رگریكارانه‌یه‌ی له‌ش كاریگه‌ریی هه‌بێ له‌ سه‌ر ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی نه‌خۆشییه‌كه.

به‌گوێره‌ی (هووس)، ئه‌م جۆره‌ چاره‌سه‌رییه‌ به‌ هۆی تیشكه‌وه‌، شتێكی نوێ نیه‌ و ده‌یان ساڵه‌ وه‌ك به‌شێك له‌ ڕێوشوێنی چاره‌سه‌ری ''پێوه‌ندی دژه‌ خانه‌خوێ'' (käänteishyljintäreaktio) له‌ پێوندی له‌گه‌ڵ ڕاگواستنی مۆخی ئێسقان، ئه‌نجام ده‌درێت. ئامانج له‌م جۆره‌ چاره‌سه‌رییه‌ كپكردنی كاردانه‌وه‌ی به‌رگریكارانه‌ی كۆئه‌ندامی نه‌خۆشه‌كه‌یه‌.

مه‌به‌ست له‌م توێژینه‌وه‌یه‌ هێوركردنه‌وه‌ی ئه‌و ئینفێكسیۆن و هه‌وكردنانه‌یه‌ كه‌ به‌هۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوه‌ ڕوو ده‌ده‌ن و به‌م شێوه‌یه‌ش؛ مه‌به‌ست ڕێگرتنه‌ له‌وه‌ی په‌تاكه‌ وا له‌ خۆشه‌كان پیس بكا كه‌ پێویستیان به‌ پێراگه‌یشتن له‌ به‌شی چاوه‌دێری چڕ هه‌بێت. به‌ گوێره‌ی لێكدانه‌وه‌ی (هووس)، ئه‌گه‌ر ئه‌م جۆره‌ چاره‌سه‌رییه‌ كاریگه‌ریی هه‌بێت، ئه‌وه‌ سووده‌كانی به‌خێرایی خۆیان نیشان ده‌ده‌ن.

به‌ گوێره‌ی ڕاگه‌یه‌ندراوی (میككۆ تێنهونێن) كه‌ فیزیكزانی باڵا یه‌ له‌ سه‌نته‌ری شێرپه‌نجه‌ی (هووس)، لایه‌نی خراپی و كه‌مایه‌سیی درێژخایه‌نی ئه‌و بڕه‌ تیشكه‌ی له‌ نه‌خۆش ده‌درێ ئه‌وه‌یه‌‌ كه، به‌‌ بڕی له‌ سه‌دا یه‌ك ڕیسكی ئه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌، له‌ ماوه‌ی ده‌- بۆ- بیست ساڵی داهاتوودا، لوی شێرپه‌نجه‌ له‌ شوێنی لێدرانی تیشكه‌كه‌، سه‌رهه‌ڵ بدات.

به‌ گوێره‌ی ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كه‌ی (تێنهونێن)، هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌م ڕیسكه‌ بچووكه‌، ته‌نیا ئه‌و نه‌خۆشانه‌ له‌ توێژینه‌وه‌كه‌دا به‌شداری پێ ده‌درێن كه‌ ته‌مه‌نیان له‌ سه‌رووی په‌نجا ساڵه‌وه‌ بێت.

(هووس) ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌، به‌ دواییانه‌ دوو لێكۆڵینه‌وه‌ی دیكه‌ی له‌م شێوه‌یه‌ش له‌ شوێنه‌كانی دیكه‌ی جیهان ده‌ه‌ستی پێ كردووه‌.

Vanhan hoitoyksikön sädehoitolaite Kerttu.
Antti-Jussi Korhonen

19.5.2020

18.5.2020

له‌ ناو حكومه‌تدا جیاوازیی بیروڕا هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ ڕێژه‌ی شوێنی دانیشتنی مشته‌ریی خواردنگه‌كان و ماوه‌ی كراوه‌بوونیان

به‌ڵێن وایه‌ تا دوو هه‌فته‌ی دیكه‌ ده‌ركه‌ی خواردنگه‌كان بكرێنه‌وه‌، كه‌چی حكومه‌ت هێشتا له‌ ناوخۆیدا ناكۆكه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی چه‌ند شوێن بۆ دانیشتنی مشته‌ری له‌ خواردنگه‌كاندا ڕێگه‌ی‌ پێ بدرێ و، خواردنگه‌كانیش ماوه‌ی چه‌ند كاتژمێر كراوه‌بن و تا كاتژمێر چه‌نده‌ مافی فرۆشتنی خوارده‌مه‌نییان هه‌بێت.

چاوه‌ڕوانی ده‌كرا كه‌ حكومه‌ت تا ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ی ڕابردوو ساغ ببێته‌وه‌ كه‌ خواردنگه‌كان، دوای ئه‌و ماوه‌یه‌ی به‌ هۆی كۆرۆناوه‌ داخرابوون، به‌ گوێره‌ی چ ڕێوشوێنێك بكرێنه‌وه‌، كه‌چی وا ده‌رنه‌چوو.

سه‌ره‌تا وا بڕیار بوو كه‌ له‌ پێناوی به‌رگرتن له‌ ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی كۆرۆنا، خواردنگه‌كان ڕێژه‌ی شوێنی دانیشتنی مشته‌رییه‌كانیان نیواونیو كه‌م بكه‌نه‌وه‌. پێشنیاری به‌رایی حكومه‌ت ئه‌وه‌ بوو كه‌ فرۆشتنی عاره‌ق و نۆشه‌مه‌نییه‌ كحۆلداره‌كان له‌ كاتژمێر ٩ ی شه‌ودا كۆتایی پێ بێت و ڕێستۆرانته‌كانیش كاتژمێر ١٠ی شه‌و ده‌رگاكانیان دابخه‌ن.

له‌ به‌رامبه‌ردا، تیمۆ لاپپی، به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیای ماران بۆ خزمه‌تگوزاریی خواردنگه‌ و گه‌شتیاری ده‌ڵێ

- داوامان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مۆدێلی نه‌رویج له‌به‌رچاو بگیردرێت. به‌و شێوه‌یه‌، خواردنگه‌كان ده‌توانن تا كاتژمێر ١١ ی شه‌و خزمه‌تگوزاری پێشكه‌ش بكه‌ن و سه‌عات ١٢ی شه‌ویش دایبخه‌ن. دوای دوو هه‌فته‌ ده‌كرێ دیسانه‌وه‌ پێداچوونه‌وه به‌ بڕیاره‌كه‌دا بكرێ و، ئه‌گه‌ر ڕێی تێ چوو، ئه‌وا دیسان ڕێوشوێنه‌كان خاوتر بكرێنه‌وه‌.

له‌ حكومه‌تدا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش ناكۆكی هه‌یه‌ كه‌ ئاخۆ خواردنگه‌كان له‌ تێكڕای وڵاتدا، به‌ پێی یه‌ك ڕێوشوێنی وه‌كیه‌ك بكرێنه‌وه‌ یان نا.

به‌ گوێره‌ی زانیارییه‌كانی به‌رده‌ستی ئولێ، كردنه‌وه‌ی بڕگه‌بڕگه‌ی خواردنگه‌كان به‌و مانایه‌ دێ كه‌ له‌ تێكڕای وڵاتدا په‌یڕه‌وی له‌ یه‌ك ڕێسا و ڕێوشوێنی هاوشێوه‌ ده‌كرێت. به‌ گوێره‌ی ئه‌و پلانه‌، ده‌كرێ دوای ماوه‌ی چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك به‌دواداچوون، ئه‌گه‌ر ئیمكانی هه‌بێ، بیر له‌ خاوكردنه‌وه‌ی زیاتری سنووربه‌ندییه‌كان بكرێته‌وه‌.

ravintolan tiski ja menu
/Rami Moilanen / Yle

تا ئێستا پێنج هه‌زار فینلاندی كه‌ تووش ڤایرۆسی كۆرۆنا ببوون چاك بوونه‌ته‌وه‌

له‌ فینلاند بڕی ٦٢٠٠ حاڵه‌تی تووشبوون به‌ كۆڤیدی-١٩ تۆمار كراوه‌. له‌و ناوه‌دا نزیكه‌ی پێنج هه‌زار كه‌س تا ئێستا نه‌خۆشییه‌كه‌ به‌ری داون و چاك بوونه‌ته‌وه‌.

دامه‌زراوه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ته‌ندروستی و چاكژینیی له‌ فینلاند واته‌ (تێ هۆ ئه‌ڵ) ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ له‌م كاته‌دا ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ی چاكبوونه‌ته‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی زۆر خێراتر له‌ زیاد بووندایه‌ له‌ چاو ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ی تازه‌ تووش ده‌بن. هه‌رچی درم و په‌تاكه‌شه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی زه‌ق خاو بۆته‌وه‌. به‌ گوێره‌ی ڕێژه‌ی رۆژانه‌ی تووشبوون، لوتكه‌ی تووشبوونه‌كان كه‌وتۆته‌ مانگی چواره‌وه‌ و ماوه‌ی مانگێكیشه‌ كه‌ ڕێژه‌ی تووشبوونه‌كان هه‌روا به‌ هێواشی خه‌ریكی داكشانه‌. هه‌ڵبه‌ت له‌ نێوان تووشبووانی ڕۆژانه‌دا، له‌ ڕۆژێكه‌وه‌ بۆ ڕۆژێكی تر، جیاوازییه‌كی یه‌كجار زۆر هه‌یه‌.

به‌ گوێره‌ی مه‌زنده‌ی دامه‌زراوه‌ی (تێ هۆ ئه‌ڵ)، ڕێژه‌ی تووشبوون له‌ ماوه‌ی هه‌فته‌ی ڕابردوودا ٠،٦٠ بۆ ٠،٨٠ بووه‌. كاتێك ڕێژه‌ی تووشبوون له‌ ژێر پله‌ی یه‌ك دا بێت، مانای وایه‌‌ په‌تاكه‌ به‌ره‌و داكشان ده‌چێت.

پزیشكی باڵای (تێ هۆ ئه‌ڵ)، دكتۆر تانێلی پوومالاینێن ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌ فینلاند و گه‌لێك وڵاتی دیكه‌ش ڕێخۆشكه‌ر ده‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ پله‌ به‌ پله‌ به‌ره‌و كرانه‌وه‌ بڕوا، ئه‌ویش به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ به‌پارێزه‌وه‌ هه‌نگاو بندرێ بۆ ئه‌وه‌ی په‌تاكه‌ به‌خێرایی سه‌رهه‌ڵنه‌داته‌وه‌.

Terveydenhoitaja ja lääkäri tutkivat potilastietoa korona-asemalla.
Hoitohenkilökunta tutkii potilastietoja. Kuvituskuva. Mårten Lampén / Yle

له‌ هێلسینكی ده‌كرێ له‌ ڕێی ئینتێرنێته‌وه‌ كات بۆ تاقیكردنه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا بگیردرێته‌وه

ئه‌وانه‌ی له‌ ڕێی ئینتێرنێته‌وه‌ كاتیان گرتۆته‌وه‌ ده‌توانن بڕۆن بۆ تاقیكردنه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا. تاقیكردنه‌وه‌كان له‌ خانه‌ی كولتووریی (ستۆوا) له‌ ئیتاكێسكووس ئه‌نجام ده‌درێن.

كه‌سێك كه‌ له‌ ئه‌گه‌ری تووشبوون به‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا دوودڵه‌، ئه‌گه‌ر پێویست بكا ده‌توانێ له‌ ڕێی ئینتێرنێته‌وه‌ كاتی تاقیكردنه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا بگرێته‌وه‌. كاتگرتنه‌وه‌ له‌ ڕێی وه‌ڵامدانه‌وه‌ به‌ كۆمه‌ڵێ پرسیاری پێوه‌ندیدار به‌ نیشانه‌كانی په‌تاكه‌ ئه‌نجام ده‌درێ. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ پێویسته‌ سه‌ردانی ماڵپه‌ڕی omaolo.fi بكرێت.

خانه‌ی كولتووریی (ستۆوا) له‌ ئیتاكێسكووس هه‌ڵكه‌وتووه‌ و ناونیشانییه‌كه‌ی بریتی یه‌ له‌: Turunlinnantie 1.

شێوازێكی تر بۆ ئه‌وه‌ی داوای تێستی كۆرۆنا بكه‌یت، پێوه‌ندیكردنه‌ له‌گه‌ڵ ڕاوێژگه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا، به‌ ژوماره‌ ته‌له‌فوونی

09 310 10024 ئه‌و ژوماره‌یه‌ ڕۆژانه‌ له‌ سه‌عات ٧ ی به‌یانییه‌وه‌ تا هه‌شتی ئێواره‌ وه‌ڵام ده‌داته‌وه‌. له‌ كاته‌كانی تردا ده‌كرێ پێوه‌ندی بكه‌یت به‌ ئێشكگریی یارمه‌تیدان به‌ ژوماره‌ی 116 117.

Tartuntavaarasta kertova Pääsy kielletty -kielto laboratoriossa, jossa analysoidaan koronavirusnäytteitä.
/Markku Ulander / Lehtikuva

له‌ ماوه‌ی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنادا ڕێژه‌یه‌كی زۆر كه‌م داوای په‌نابه‌ری كراوه‌

به‌گوێره‌ی وته‌كانی فرمانگه‌ی كۆچ له‌ فینلاند، له‌ ماوه‌ی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنادا داواكارییه‌ نوێیه‌كانی په‌نابه‌رێتی به‌ ڕێژه‌یه‌كی به‌رچاو كه‌می كردووه‌. له‌و ڕۆژه‌وه‌ كه‌ هاتووچۆی سنووری به‌ربه‌ستی له‌به‌ر داندرا، واته‌ له‌ ١٩ی مانگی سێ به‌دواوه‌، هیچ داخوازییه‌كی په‌نابه‌رێتی له‌ سه‌ر سنووره‌كان تۆمار نه‌كراوه‌.

یه‌كه‌مین داواخوازییه‌كانی په‌نابه‌رێتی كه‌ له‌ نێوان ١٩ ی مانگی ٣ بۆ ٣٠ ی مانگی ٤ تۆمار كراون، سه‌رجه‌م ٨٧ كه‌یس بوونه‌. زۆربه‌ی ئه‌و داواخوازانه‌ هه‌ر له‌ پێشتره‌وه‌، واته‌ به‌ر له‌وه‌ی سنووربه‌ندییه‌كانی هاتنه‌ ناو وڵات بچنه‌ بواری جێبه‌جێكرانه‌وه‌، نیشته‌جێی فینلاند ببوون.

Maahanmuuttovirasto / Migri / Ratapihantie 11 / Pasila / Helsinki 13.04.2020
Jouni Immonen / Yle

15.5.2020

یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپا: پێكوته‌ی كۆرۆنا لانی زووه‌كه‌ی ساڵێكی تر حازر ده‌بێت

فرمانگه‌ی داوده‌رمانی یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپا ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ ئاماده‌بوونی پێكوته‌ی دژ به‌ په‌تای كۆڤید-١٩، كه‌ له‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا ده‌كه‌وێته‌وه‌، لانی زووه‌كه‌ی تا ساڵێكی تر ده‌خایه‌نێت.

به‌ گوێره‌ی وته‌كانی ماركۆ كاڤالێری، سه‌رۆكی به‌شی پێوه‌ندیدار به‌ مه‌ترسییه‌كانی ته‌ندروستی و پێكوته‌ له‌ فرمانگه‌ی داوده‌رمانی یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپا، ''ئه‌گه‌ر هه‌موو شتێ به‌و شێوه‌یه‌ی پلانی بۆ داڕێژراوه‌ بچێته‌ پێش، ئه‌وا ڕێی تێ ده‌چێ تا ساڵێكی تر، به‌شێ له‌ پێكوته‌كان ئاماده‌ی په‌سندكران بن''. كاڤالێری له‌ درێژه‌ی وته‌كانی دا وتی

- هه‌ڵبه‌ت من ده‌بێ پێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ دابگرم كه‌ ئه‌م مه‌زنده‌یه‌ ته‌نیا كاتێك دێته‌ دی، كه‌ هه‌موو شتێ به‌ باشترین شێوه‌ی ڕێتێچوو بچێته‌ پێش. ئێمه‌ ده‌زانین كه‌ هه‌رگیز هه‌موو پێكوته‌كان دانیان پێدا نانرێ و، ئه‌گه‌ری به‌دره‌نگكه‌وتنیش له‌ ئارادایه‌.

به‌ گوێره‌ی فرمانگه‌ی داوده‌رمان، ئه‌و پێشبینییه‌ی ئه‌م دواییانه‌ی ڕێكخراویی ته‌ندروستیی جیهانیی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كه‌ گۆیا ئه‌م ڤایرۆسه‌ له‌وانه‌یه‌ پێكوته‌ی بۆ په‌یدا نه‌بێ و وه‌ك ژانه‌سه‌رێكی هه‌میشه‌یی بمێنێته‌وه‌، بۆچوونێكی ڕه‌شبینانه‌ی ناپێویسته‌. كاڤالێری ده‌ڵێ:

- هه‌رچه‌ند هێشتا زووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵوێستی له‌سه‌ر بگرین، به‌ڵام من پێم وایه‌ ئێمه‌ هۆی باشمان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بڕوامان هه‌بێ به‌وه‌ی پێكوته‌كه‌ دواجار دروست ده‌كرێت. جێی سه‌رسووڕمان ده‌بێ ئه‌گه‌ر كۆڤید-١٩ پێكوته‌یه‌كی هه‌ر بۆ په‌یدا نه‌بێ.

Kuvassa on kokeellinen rokote koronavirusta vastaan.
Kiinalaisessa laboratoriossa kehitetään koronarokotetta.Nicolas Asfouri / AFP

پاپۆڕه‌كانی هاتوچۆی نێوان سوید و فینلاند كه‌وتنه‌وه‌ گه‌ڕ

ڕۆژی پێنجشه‌ممه‌ ١٤ ی ٥، حكومه‌تی فینلاند كه‌مێك له‌ به‌ربه‌سته‌كانی هاتووچۆی سه‌ر سنووره‌كانی سووك كرد. هاوكات له‌ گه‌ڵ مۆڵه‌تدان به‌ سه‌فه‌ری كاری و سه‌فه‌ره‌ پێویسته‌كانی تر له‌ چوارچێوه‌ی سنووره‌ ناوخۆییه‌كانی یه‌كیه‌تیی ئه‌ورووپادا، هاتوچۆی ده‌ریایی موسافیران به‌ره‌و وڵاتی سویدیش، جارێكی تر ده‌ست پێ ده‌كاته‌وه‌.

فرۆشی بلیتی هاتوچۆی موسافیران به‌ پاپۆڕ، له‌ نێوان ستۆكهۆڵم و توركودا ده‌ستی پێكردووه. له‌ هه‌فته‌كانی ڕابردوودا ته‌نیا پاپۆڕه‌ بارهه‌ڵگره‌كان مۆڵه‌تی هاتوچۆیان هه‌بوو.

شایانی باسه‌ هێشتاكه‌ش هاتوچۆكردن بۆ گه‌شت و كات به‌سه‌ربردن، ڕێگه‌ پێدراو نیه‌، به‌وه‌شه‌وه‌ ئه‌م گۆڕانكارییه نوێیه‌‌ كارئاسانی ده‌كا بۆ فینلاندییه‌كانی نیشته‌جێی سوید، تا سه‌ردانی نیشتمانه‌كه‌ی تریان بكه‌ن. هه‌رچی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی سویده‌ ڕایسپاردووه‌ كه‌ هاووڵاتیان تا ١٥ ی ٧ خۆیان له‌ سه‌فه‌ری ناپێویست ببوێرن.

شایانی باسه له‌ مانگی ئادار واته‌ مانگی سێ به‌م لاوه‌، هاتووچۆی سنووره‌كان، له‌ تاو مه‌ترسیی ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی ڤایرۆسی كۆرۆنا به‌ توندی سنووردار كران.

Viking Lines passagerarfärja Amorella glider förbi Folkparkens badstrand i Åbo en tidig morgon då morgonsolen lyser upp allt i gult och orange.
Linus Hoffman / Yle

وه‌زاره‌ت بڕیاری دا له‌ به‌كارهێنانی ڕێوشوێنه‌كانی پارێزگاری له‌كاتی پێشكه‌شكردنی خزمه‌تگوزارییه‌كانی بواری پێڕاگه‌یشنی كۆمه‌ڵایه‌تیدا

وه‌زاره‌تی كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستی فرمانی ده‌ركردووه‌ كه‌ ده‌بێ ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی له‌ نزیكه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ مشته‌ریه‌كانیان كار ده‌كه‌ن، ده‌مامك به‌كاربهێنن. ئه‌م بڕیاره‌ ئه‌وانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ له‌ یه‌كه‌ی چالاكیی ٢٤ كاتژمێری بۆ پێڕاگه‌یشتنی كۆمه‌ڵایه‌تیدا كار ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ها ئه‌وانه‌ش كه‌ بۆ پێشكه‌شكردنی خزمه‌تگوزارییه‌كان سه‌ردانی ماڵان ده‌كه‌ن. مه‌به‌ست له‌م بڕیاره‌ پاراستنی ته‌ندروستیی ئه‌و مشته‌رییانه‌یه‌ كه‌ مه‌ترسیی زۆری ئه‌وه‌یان لێ ده‌كرێ كه‌وا به‌ هۆی گرتنه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆناوه‌ به‌ خراپی نه‌خۆش بكه‌ون.

ئه‌گه‌ر ده‌مامكی ده‌مولوت داپۆشه‌ری نه‌شته‌رگه‌ری له‌ به‌رده‌ستدا نه‌بێت، ئه‌وا پێویسته‌ ڕووبه‌ندێكی پارچه‌یی به‌كاربهێندرێ كه‌ بۆ شتن بشێ یان دوای یه‌كجار به‌كارهێنان فڕێ بدرێ، یاخود كه‌ڵك له‌ ڕووپۆشی ''ڤایزێر'' وه‌ربگیردرێ كه‌ ده‌موچاو داده‌پۆشێ.

به‌ هۆی ئه‌م بڕیاره‌وه‌ پارێزگاری له‌ تێكڕای ئه‌وانه‌ ده‌كرێ كه‌وا سه‌ر به‌ گرووپه‌كانی ڕیسكن و مه‌ترسییان له‌سه‌ره‌. كه‌سانی پیر و به‌ساڵداچوو ئه‌وانه‌ن كه‌ له‌م پێوه‌ندییه‌دا‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانی بواری پێڕاگه‌یشتنی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌یانگرێته‌وه‌. شیاوی باسه‌ كه‌ ئه‌م بڕیاره‌ له‌ به‌ر ڕۆشنایی یاسای باری نائاسایی دا ده‌ركراوه‌ و ‌ ده‌سبه‌جێ ده‌چێته‌ بواری جێبه‌جێبوونه‌وه‌. بڕیاره‌كه‌ هه‌تا ڕۆژی ٣٠ ی حوزه‌یران، واته‌ كۆتایی مانگی شه‌ش، كاری پێ ده‌كرێت.

mies asettaa itselleen hengityssuojainta
Marja Väänänen / Yle

14.5.2020

پێناچێ په‌تای كۆرۆنا بووبێته‌ هۆی هه‌ڵكشانی گوشاری ده‌روونی له ‌سه‌ر خه‌ڵك

وا دێتە بەرچاو كە پەتاى كۆرۆنا و ئەو بەربەستانەى له‌و پێوه‌ندییه‌دا داندراون، ئاسه‌واره‌ زیانباره‌كانی لە سەر بارى دروونيى خەڵكى، هيچ نەبێ تا ئێستا، كه‌متر بووبێت لەوەى مەترسيى لێ دەكرا. ئەمەش لە سەر بنەماى ئەنجامە بەراييەكانى ئەو ڕاپرسييە دەرر كەوتووە كە (تێ هۆ ئەڵ) واتە دامەزراوەى نەتەوەيى تەندروستى و چاكژينى، لە سەر حەشيمەتى فينلاند ئەنجامى داوە.

بەگوێرەى ئەنجامە بەراييەكانى توێژينەوەكە؛ زۆر كەس، هەر يەك بەشێوەيەك، بە هۆي‌ كاريگەرييەكانى كۆرۆناوە پەرۆشن، بەڵام وا ناياتە بەرچاو كە بارى نائاسايى و پەرۆشييەكانى پێوەنديدار بەو دۆخە ڕيزپەڕە، بە شێوەيەكى بەربڵاو بووبێتە هۆى تێكچوونى بارى دەروونى لەناو ئەو توێژەى حەشيمەتدا كە لە تەمەنى كاركردن دايە. ‌بەگوێرەى ئاكامەكانى توێژينەوەكەى (تێ هۆ ئەڵ)، گشتگيرترين پەرۆشيى وەڵامدەران لە پێوەندى لەگەڵ پەتاى كۆرۆنا، نيگەرانيیانه‌ لەوەى كەسێكى ئازيزیان تووشى پەتاكە ببێت. ڕێژەى ئەوانەى لەم بارەيەوە نيگەرانيان دەربڕيوە، سەدى ٤٥ ى وەڵامدەرانى توێژينەوەكە پێك دەهێنێت.

لە لايەكى ترەوە، سەدى ٣٥ لە وەڵامدەران زۆر ياخود يەكجار زۆر پەرۆشى ئەوە بوون كە خۆيان ببنە هۆى تووشبوونی كەسانى تر به‌ په‌تاكه‌. سەدى ٣١ ي لە وەڵامدەرانیش پەرۆشى كاريگەرييە ئابوورييەكانى پەتاى كۆرۆنا بوون. نيگەرانى لەوەى مرۆڤ بۆ خۆى تووشى پەتاى كۆرۆنا ببێ، لە پلەى چوارەمى پەرۆشييه گشتييە‌كاندا هاتووە.

دامەزراوەى نەتەوەيى تەندروستى و چاكژينى، دەستى داوەتە ڕاپرسييەك كە بە هۆيەوە هەوڵى ڕوونكردنەوەى فراوانى كاريگەرييەكانى پەتاى كۆرۆنا و ڕێوشوێنەكانى سنووربەندكردنى ئەو پەتايە، لەسەر تەندروستى و چاكژينيى هاووڵاتيان ده‌دات. ‌

Ihmisiä Vuosaaren metroasemalla.
/Eleni Paspatis / Yle

په‌تای كۆرۆنا بۆته‌ هۆی دا‌به‌زینی ڕێژه‌ی كاری پزیشكان

به‌ گوێره‌ی ڕاپرسییه‌كی تازه‌ی سه‌ندیكای پزیشكان، نزیكه‌ی نیوه‌ی پزیشكان ڕایانگه‌یاندووه‌ كه‌ ڕێژه‌ی كار و ئه‌ركیان به‌ هۆی بارودۆخی كۆرۆناوه‌ دابه‌زیوه‌.

به‌ هۆی په‌تای كۆرۆناوه‌ نه‌خۆشه‌كان سه‌ردانی پزیشكان ناكه‌ن و حازر نین پشكنینیان بۆ بكرێ، ته‌نانه‌ت كاتی ئه‌و نه‌شته‌رگه‌رییانه‌ش هه‌ڵده‌وه‌شێننه‌وه‌ كه‌ پێشتر دیاری كراون، هه‌موو ئه‌مانه‌ش پزیشكانی نیگه‌ران كردووه‌.‌

به‌ گوێره‌ی زانیارییه‌كانی سه‌ندیكای پزیشكان، ڕێژه‌ی سه‌ردانیكردنی پزیشك تا نزیكه‌ی نیوه‌، كه‌می كردووه‌. هه‌فتانه‌ ڕێژه‌ی سه‌د هه‌زار سه‌ردانی پزیشك به‌ نه‌كراوی ده‌مێنێته‌وه‌. كه‌مبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی نه‌خۆش و كار و ئه‌ركی پێوه‌ندیدار، به‌ تایبه‌تی له‌لایه‌ن پزیشكانی‌ كه‌رتی تایبه‌ته‌وه‌ هه‌ستی پێكراوه‌.

به‌ گوێره‌ی لێكدانه‌وه‌ی سه‌ندیكای پزیشكان، كه‌مبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی سه‌ردانیكردنی لای پزیشك ده‌توانێ ببێته‌ هۆی لاوازبوونی‌ دۆخی ته‌ندروستیی گشتی. سه‌ردانینه‌كردنی پزیشك ده‌شێ ببێته هۆی ئه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌كان به‌ چاره‌سه‌رنه‌كراوی بمێننه‌وه‌ و ئه‌مه‌ش ده‌توانێ ببێته‌ هۆی مه‌ترسی بۆ سه‌ر ته‌ندروستیی نه‌خۆشه‌كان. سه‌ندیكا پێی وایه‌ ئه‌م دیارده‌یه‌ ده‌توانێ ببێته‌ هۆی كه‌ڵه‌كه‌بوونی نه‌خۆشه‌كان و دواتر پێكهاتنی لافاوی سه‌ردانیكردن و به‌سه‌ریه‌كداڕژانی ڕێژه‌یه‌كی زۆری كار و ئه‌رك به‌سه‌ر پزیشكاندا.

پزیشكان پێداگری ده‌كه‌ن كه‌ سه‌ردانیكردنی پزیشك مه‌ترسی بۆ سه‌ر ئاسایشی نه‌خۆش دروست ناكات.

Lääkäri tietokoneen äärellä.
/Derrick Frilund / Yle

فینلاند ڕێژه‌یه‌كی به‌رچاو كه‌لوپه‌لی خۆپاراستنی پێ ده‌گات

ده‌زگای دابینكردنی نه‌ته‌وه‌یی (هۆ ڤێ كۆ) له‌ ڕاگه‌یه‌ندراوێكدا ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ ڕێكه‌وتننامه‌یه‌كی هاوكاریی له‌گه‌ڵ كۆمپانیای بواری دارستان (ئوو-پێ-ئه‌م) واژۆكردووه‌، تا به‌ هۆیه‌وه‌ بتوانن به‌ هاوبه‌شی ڕێژه‌یه‌كی زۆری‌ ده‌مامك له‌ وڵاتی چینه‌وه‌ هاورده‌ بكه‌ن. به‌ گوێره‌ی ڕێكه‌وتننامه‌ واژۆكراوه‌كه‌، ئه‌ركی گه‌ڕان به‌ دوای فرۆشیارانی ده‌مامك و دانوستان له‌ سه‌ر شه‌رت و مه‌رجه‌كانی مامه‌ڵه‌، له‌ ئه‌ستۆی كه‌رتی دابینكردن له‌ كۆمپانیای (ئوو-پێ-ئه‌م) ده‌بێت. هه‌رچی ساغبوونه‌وه‌ له ‌سه‌ر لایه‌نی مامه‌ڵه‌ و ڕاده‌ی كڕین و به‌ گشتی كۆی هاورده‌كردنه‌كه‌یه، (هۆ ڤێ كۆ) واته‌ ده‌زگای دابینكردنی نه‌ته‌وه‌یی بڕیای لێ ده‌دات.

شیاوی باسه‌، (ئوو-پێ-ئه‌م) تا ئێستا نموونه‌ی ده‌مامكی له‌ زیاتر له‌ ده‌ فرۆشیاری پێشتر به‌ربژێركراوه‌وه‌ به‌دست گه‌یشتووه‌‌. كۆی ئه‌و ده‌مامكه‌ به‌ نموونه‌ وه‌رگیردراوانه‌ له لایه‌ن (ڤێ تێ تێ) واته‌‌ سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی تێكنۆلۆژیا، تاقی كراونه‌ته‌وه‌. شیاوی ئاماژه‌یه‌ كه‌ تێكڕای ده‌مامكه‌ تاقیكراوه‌كان له‌ تاقیكاری ده‌رچوون و، مه‌رجه‌كانی ده‌مامكی ده‌مولوت داپۆشه‌ری نه‌شته‌رگه‌رییان تێدا بووه‌. به‌ گوێره‌ی ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كه‌ی (هۆ ڤێ كۆ)، كۆمپانیای (ئوو-پێ-ئه‌م) ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ی هه‌نگاوێكی خێرخوازانه‌ی گشتیدا به‌ده‌م ئه‌م هاوكارییه‌وه‌ هاتووه‌. به‌واتایه‌كی تر، (ئوو-پێ-ئه‌م) پسپۆڕانی تایبه‌تی خۆیان له‌ بواری دابینكردندا خستۆته‌ خزمه‌ت ده‌زگای دابینكردنی نه‌ته‌وه‌یی، به‌ بێ ئه‌وه‌ی له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م هاوكارییه‌دا چاوه‌ڕوانی قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یه‌ك بكات.

له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌،‌ وه‌زاره‌تی بواری كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستیش ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌؛ كۆمیسیۆنی یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپا، له‌ سه‌ر پشكی (ئی ئێس ئای) واته‌ ئامرازی فریاكه‌وتنی دۆخی ته‌نگانه‌، ده‌مامكی نه‌شته‌رگه‌ریی بۆ وڵاتانی ئه‌ندامی یه‌كیه‌تییه‌كه‌ به‌ دروستكردن داوه‌.‌

به‌ گوێره‌ی زانیارییه‌كان، كۆمیسیۆنی یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپا سه‌رجه‌م ده‌ ملیۆن ده‌مامكی بۆ به‌كارهێنان له‌ لایه‌ن وڵاتانی ئه‌ندامه‌وه‌ به‌ كڕین داوه‌. ئه‌و ده‌مامكانه‌ به‌ گوێره‌ی ڕاده‌ی تووشبووانی هه‌ر وڵاتێك به‌ په‌تای كۆڤیدی ١٩، به‌سه‌ر هه‌ر یه‌ك له‌ وڵاتانی ئه‌ندامی یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپادا دابه‌ش ده‌كرێن.

یه‌كه‌مین بنه‌ی ده‌مامك كه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپا، یه‌ك ملیۆن و نیو ده‌مامك له‌خۆی ده‌گرێت. شیاوی باسه‌، ئه‌م هاورده‌كردنه‌ ڕاسته‌وخۆ له‌ لایه‌ن یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپاوه‌ ئه‌نجام ده‌درێ، واته‌ هاورده‌ی هاوبه‌شی وڵاتانی ئه‌ندام نیه‌. كۆمیسیۆن بۆ خۆی پاره‌ی ماسكه‌كان ده‌دات.

جێی باسه‌، پشكی فینلاند له‌م یه‌كه‌مین وه‌جبه‌ی ده‌مامكه‌ هاورده‌كراوانه‌ی یه‌كیه‌تیی ئه‌وروپا، هه‌زار ده‌مامكه‌، كه‌ ڕۆژی ١٣ ی ٥ ی ٢٠٢٠ گه‌یه‌ندراونه‌ته‌ فینلاند. تێكڕای ئه‌و ده‌مامكانه‌ ڕاده‌ستی ناوه‌ندی لۆجستیكیی (هووس) واته‌ بازنه‌ی نه‌خۆشخانه‌كانی ناوچه‌ی هێلسینكی و ئوودێنما ده‌كرێن.

Hoitaja purkaa kenttälaboratoriota päivän päätteeksi Mehiläisen drive in koronatestauspaikalla.
Mårten Lampén / Yle

له‌ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ده‌مامكه‌كان ناو بازاڕاد ده‌یان سكاڵا لای كاربه‌ده‌ستان تۆمار كراوه‌

له‌ ماوه‌ی مانگ و نیوی ڕابردوودا، نزیكه‌ی چل ساكاڵا سه‌باره‌ت به‌ ئامرازه‌كانی پارێزگاری له‌ كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌، ڕاده‌ستی (كۆكۆڤێ) واته‌ فرمانگه‌ی كێبه‌ركێ و به‌كاربه‌ر، كراوه‌. ئه‌م ڕێژه‌ی سكاڵایه‌ به‌ به‌روارد له‌گه‌ڵ دۆخی ئاساییدا یه‌كجار له‌سه‌ره‌وه‌یه‌. هه‌ر له‌ كۆتاییه‌كانی مانگی مارس واته‌ مانگی سێ دا بوو، كه‌ دادئه‌ستێنی به‌كاربه‌ران، هۆشداری دا كه‌ دوور نیه‌ كه‌ كه‌ڵكی خراپ له‌ ناشاره‌زایی گشتی له‌ ناو بازاری ساخته‌كاریدا وه‌ردبگیردرێت. دیاره‌ هه‌وڵی ساخته‌كارانه‌ی ڕاسته‌وخۆش له‌ ئاڕادایه‌.

ئامرازه‌كانی پاراستنی كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌ و ڕووبه‌نده‌كانی ده‌مولووت، بۆ وێنه‌ ده‌مامكه‌ پارچه‌ییه‌كان، له‌ ژێر چاوه‌دێریی Tukes واته‌ فرمانگه‌ی ئاسایش و ماده‌ كیماییه‌كان دان. ئاستا كۆیڤیستۆ، سه‌رپشكنه‌ر له‌ فرمانگه‌ی Tukes، ده‌ڵێ؛ سكاڵایه‌كی تاڕاده‌یه‌ك زۆر به‌ره‌وڕووی فرمانگه‌كه‌یان كراوه‌ته‌وه‌، نزیكه‌ی سی سكاڵا له‌ ماوه‌ی یه‌ك مانگدا. به‌بازاڕكردنی فریوده‌رانه‌ هۆكاریی گشتیی ئه‌م ساكالایانه‌ بووه‌.

به‌ گوێره‌ی وته‌كانی كۆیڤیستۆ، ئه‌وه‌ گرینگه‌ كه‌ ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی‌ ده‌فرۆشرێ ڕێك به‌و شێوه‌یه‌ كار بكا كه‌ مه‌به‌سته‌. ئه‌وه‌ش گرینگه‌ كه‌ به‌كاربه‌ر وێنه‌یه‌كی ڕاسته‌قینه‌ی پێ بدرێ، ئاخۆ ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی ده‌فرۆشرێ كاری پارێزگاری ده‌كا یاخود ته‌نیا بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی ئه‌و تنۆكانه‌یه‌ كه‌ به‌ ده‌وروبه‌ردا بڵاوده‌بنه‌وه‌.

ئه‌گه‌ر بێت و به‌رهه‌مێك وێنه‌یه‌كی چه‌واشه‌ سه‌باره‌ت به‌ ڕاده‌ی بڕشتی بۆ پاراستن له‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا به‌ده‌سته‌وه‌ بدا، Tukes ده‌توانێ داوای كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌و به‌رهه‌مه‌ له‌ ناو بازاڕدا، یاخود گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێنی گه‌ڕاندنه‌وه‌ی به‌رهه‌م بۆ فرۆشیار بكات.

mies asettaa hengityssuojainta
/Marja Väänänen / Yle

13.5.2020

خوێندنی‌ ناو قوتابخانه‌كان به‌گوێره‌ی ڕێوشوێنی تایبه‌ت،‌ به‌رده‌وام ده‌بێت

وه‌زیری په‌روه‌رده‌، خاتوو لی ئاندێرسۆن ڕایگه‌یاند، هه‌وڵ ده‌درێ ئاسایشی قوتابیان، به‌ هۆی گرته‌به‌ری ڕێوشوێنی تایبه‌تییه‌وه‌، مسۆگه‌ر بكرێت. ئاندێرسۆن وه‌بیری هێنایه‌وه‌ كه‌ هیچ كه‌سێ، كه‌وا هێماكانی هه‌ڵامه‌تی پێوه‌ دیار بێت، نابێ بچێته‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌ یاخود باخچه‌ی ساوایان.

له‌ پێناوی به‌رگرتن له‌ هه‌ر مه‌ترسییه‌ك بۆ سه‌ر ئاسایشی خوێندكاران له‌ كاتی خوێندن له‌ قوتابخانه‌كاندا، كۆمه‌ڵێك ڕێوشوێنی ئاسایشی ده‌گیردرێته‌ به‌ر، بۆ وێنه‌؛ گروپه‌كانی فێركاری جیا له‌ یه‌كتر ڕاده‌گیردرێن و هه‌روه‌ها سه‌عاته‌كانی خوێندن، سه‌عاته‌كانی نانخواردن و كاتی سواربوون بۆ هاتوچۆی قوتابخانه‌ بڕگه‌به‌ندی ده‌كرێن. سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌نگاوانه‌، چاوه‌دێریش ده‌خرێته‌ سر ده‌ستشۆردن و میكرۆبكوژكردنی ده‌ستوپه‌ل به‌هۆی ماده‌ی پاكژكه‌ره‌وه‌. خاوێنكردنه‌وه‌ی ناو ژووره‌كانی قوتابخانه‌ش به‌ چڕی ئه‌نجام ده‌درێت. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی، هیچ بۆنه‌ و كۆبوونه‌وه‌یه‌كی گشتییش له‌ قوتابخانه‌كاندا به‌ڕێوه‌ ناچێت.‌

به‌ گوێره‌ی بڕیاری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌روه‌رده‌، له‌ كاتێكدا كه‌ منداڵ بۆ خۆی یان ئه‌ندامی خێزانه‌كه‌ی نه‌خۆش بێت یاخود سه‌ر به‌و گرووپه‌ بن كه‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر گیانیانه‌، له‌و دۆخانه‌دا قوتابی ده‌توانێ هه‌فته‌كانی كۆتایی به‌شداری له‌ خوێندنی ناو قوتابخانه‌دا‌ نه‌كات. پزیشكی چاره‌سه‌ركار ده‌توانێ به‌ڵگه‌ی مۆڵه‌تی نه‌چوونه‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌ بۆ خوێندكاره‌كه‌ بنووسێت. له‌ حاڵه‌ته‌كانی تردا، هه‌ر ڕێوشوێنه‌ باوه‌كانی قوتابخانه‌ سه‌باره‌ت به‌ نه‌چوونه‌وه‌ی خوێندكار‌، له‌به‌رچاو ده‌گیردرێت. له‌ ئه‌گه‌ری نه‌چوونه‌وه‌ی خوێندكار بۆ قوتابخانه‌، پێویسته‌ داواكاریی فه‌رمی پێشكه‌ش به‌ قوتابخانه‌ بكرێت.

له‌ فینلاند ئاماده‌كاری كراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌گه‌ری پێكهاتنی ئاڵوگۆڕ له‌ بارودۆخی كۆرۆنادا، هه‌نگاوی خێرا هه‌ڵبهێندرێته‌وه‌. خۆ ئه‌گه‌ر هه‌ست به‌ ته‌شه‌نه ‌سه‌ندنه‌وه‌ی په‌تاكه‌ بكرێت، ده‌كرێ قۆتابخانه‌كان دابخرێنه‌وه‌.

حكومه‌ت هه‌روه‌ها خه‌ریكی ئاماده‌كارییه‌ بۆ ئه‌نجامدانی گۆڕانكاری له‌ یاسای خوێندنی بنه‌ڕه‌تیدا. مه‌به‌ست له‌م هه‌نگاوه‌ ئاسانكارییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ وه‌رزی پاییزدا و به‌گوێره‌ی پێویست، خوێندن چ به‌ شێوه‌ی خوێندن له‌ ناو قوتابخانه‌ و چ به‌ شێوی خوێندن له‌ ڕێی دووره‌وه‌، ڕێی تێ بچێت.

Koululainen tekee kotitehtäviä.
/Henrietta Hassinen / Yle

له‌ فینلاند، منداڵێك كه‌ هێشتا نه‌گه‌یشتۆته‌ ته‌مه‌نی چوونه‌ قوتابخانه‌، به‌هۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ خه‌وێندرا

دوو هه‌فته‌ پێش ئێستا منداڵێك كه‌ به‌ هۆی ناسازی له‌ هه‌ناسه‌هه‌ڵكێشاندا له‌ ژێر چاوه‌دێریی نه‌خۆشخانه‌دا ڕاگیردرابوو، ده‌ركه‌وت كه‌ ڤایرۆسی كۆرۆنای گرتووه‌. پێده‌چێ ئه‌وه‌ یه‌كه‌مین حاڵه‌ت بێ له‌ فینلاند كه‌ منداڵێك به‌ هۆی په‌تای كۆرۆناوه‌، له‌ ژێر چاوه‌دێریی نه‌خۆشخانه‌دا ڕادگیردرێت‌. شیاوی باسه‌ ئه‌و منداڵه‌ هیچ نه‌خۆشییه‌كی به‌رایی و زه‌مینه‌یی له‌گه‌ڵ نه‌بووه‌‌.

به‌ گوێره‌ی وته‌كانی هاڕڕی ساكسێن، پزیشكی نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كانی منداڵان‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌كانی هووس، ئه‌و منداڵه‌ به‌ هۆی ناسازی له‌ كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌هه‌ڵكێشاندا هێندرابووه‌ به‌شی ئێشكگریی نه‌خۆشخانه‌. منداڵه‌كه‌، كه‌ ناسازییه‌كه‌ی له‌ ئاستێكی كه‌مدا بووه‌، له‌ دوای دوو ڕۆژ ‌ چاوه‌دێری، به‌ڕێ كراوه‌ته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌. دكتۆر ساكسێن نایده‌ركێنێ ئاخۆ ئه‌و حاله‌ته‌ له‌ چ شوێنێكی فینلاند ڕووی داوه‌.

دكتۆر ساكسێن پێداگری ده‌كا كه‌ منداڵه‌كه‌ زۆر ناساز نه‌بووه‌ و‌ حاڵی زۆر‌ خراپ نه‌بووه‌. به‌ گوێره‌ی وته‌كانی ناوبراو، منداڵه‌كه‌ خواردنی به‌ خراپی پێ ده‌خورا و، تووشی هه‌وكردنی بۆریه‌كانی لای ژوورووی كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌هه‌ڵكێشانیش ببوو. هه‌ر به‌م هۆیه‌وه‌ وا به‌ باش زاندرابوو كه‌ بۆ ماوه‌یه‌كی كورت له‌ ژێر چاوه‌دێریدا ڕابگیردرێت. دكتۆر ساكسێن ده‌ڵێ؛ منداڵه‌كه‌ له‌ كاتی خه‌واندنی له‌ نه‌خۆشخانه‌دا پێویستیی به‌ گرتنه‌به‌ری هیچ ڕێوشوێنێكی چاره‌سه‌ریی تایبه‌تی نه‌بووه‌. به‌ گوێره‌ی وته‌كانی دكتۆر ساكسێن، له‌و‌ كاتانه‌دا كه‌ منداڵی بچووك تووشی هه‌وكردنی بۆریه‌كانی كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌هه‌ڵكێشان ده‌بێ، گرتنه‌به‌ری ئه‌و جۆره‌ ڕێوشوێنانه‌ كارێكی ئاسایی یه‌.

ئه‌وه‌ش شیاوی ئاماژه‌پێكردنه‌، كه‌ تا ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ له‌ فینلاند، هیچ منداڵێك به‌ هۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوه‌ پێویستیی به‌ پێڕاگه‌یشتن له‌ به‌شی پێڕاگه‌یشتنی چڕ نه‌بووه‌.

koronavastaanotto ovi
Marko Väänänen / Yle

فیناڤیا و و فیننایر، داوای به‌كارهێنانی هۆكاره‌كانی خۆپارێزی ده‌كه‌ن

فیناڤیا واته‌ كۆمپانیای حكومیی سه‌رپه‌رشتیاری فرۆكه‌خانه‌كان، داوا ده‌كات كه‌ له‌مه‌ به‌دوا هه‌موو ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی‌ فرۆكه‌خانه‌كان، كه‌وا‌ خزمه‌تگوزاری پێشكه‌ش به‌ مشته‌رییه‌كان ده‌كه‌ن و شووشه‌ی نێوبڕ له‌ نێوانیاندا نیه‌، ده‌بێ ڕووبه‌ندی داپۆشه‌ری ده‌مولووت به‌كار بهێنن. جگه‌ له‌مه‌ش، فیناڤیا به‌ جه‌خته‌وه‌ داوا له‌ موسافیران ده‌كا كه‌ له‌ كاتی هاتوچۆی ناو فرۆكه‌خانه‌دا ده‌مامك به‌كاربهێنن.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، له‌ هه‌فته‌ی داهاتوو ڕا ئه‌و موسافیرانه‌ی به‌ فڕۆكه‌كانی هێڵی فڕۆكه‌وانیی فیننایر سه‌فه‌ر ده‌كه‌ن، ده‌بێ ده‌مامك به‌كار بهێنن. به‌ گوێره‌ی ڕاسپارده‌ی فیننایر، مشته‌رییه‌كانی ئه‌وان ده‌بێ له‌ هه‌موو ماوه‌ی فڕیندا ده‌مولووتیان داپۆشراو بێت. جگه‌ له‌ موسافیران، ستافی فڕۆكه‌وانیش ده‌بێ له‌ هه‌موو كاتی فڕیندا ده‌مامكی داپۆشه‌ری ده‌م ولووت به‌كار بهێنن. ئه‌م بڕیارانه‌ له‌ ڕۆژی دووشه‌ممه‌، ١٨ ی مانگی ئایار واته‌ مانگی پێنجه‌وه‌، كاریان پێ ده‌كرێت. به‌گوێره‌ی وته‌كانی كۆمپانیای فیننایر، مه‌به‌ست له‌ گرتنه‌به‌ری ئه‌م ڕێوشوێنانه‌ پارێزگاری له‌ ته‌ندروستیی موسافیرانه‌.

كۆمپانیاكه‌ ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ موسافیران سه‌رپشكن له‌وه‌ی ئاخۆ له‌و ده‌مامكانه‌ به‌كار بهێنن كه‌ ''ده‌مامكی نه‌شته‌رگه‌ری''یان پێ ده‌گوترێ، یاخود كه‌ڵك له‌ ڕووبه‌ندێكی ده‌مولوت پارێزی ده‌ستكرد وه‌ربگرن. ئه‌وه‌ی گرینگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ڕووبه‌نده‌كه‌ به‌ر به‌ پڕژه‌ی تنۆكه‌كان بگرێ و ده‌مولووت دابپۆشێت. ئه‌گه‌ر موسافیر ده‌مامكی له‌گه‌ڵ خۆی نه‌هێنابێ، ده‌توانێ له‌ ستافی فیننایر وه‌ری بگرێت. به‌ گوێره‌ی ڕێنوماییه‌كانی فیننایر، منداڵانی ژێر حه‌وت ساڵ پێویستیان به‌ به‌كارهێنانی ڕووبه‌ند نیه‌.

جگه‌ له‌و خاڵانه‌ی ئاماژه‌یان پێكرا، فیننایر ئاماژه‌ی به‌ هێندێك ڕێوشوێنی خۆپارێزیی دیكه‌ش كردووه‌. فیننایر تكا له‌ موسافیران ده‌كا له‌ ناو فڕۆكه‌خانه‌دا، بۆ وێنه‌ له‌ كاتی مامه‌ڵه‌ی دان و وه‌رگرتنه‌وه‌ی جانتا و كه‌لوپه‌لی سه‌فه‌ر و، هه‌روه‌ها له‌ كاتی ساغكردنه‌وه‌ی تیكه‌تدا، تا ده‌كرێ خۆ له‌ یه‌كتری نزیك نه‌كه‌نه‌وه‌ و و هه‌روه‌ها خۆ له‌ پێكهاتنی سه‌ره‌ بپارێزن.

Finnairs Airbus A320-plan på Helsingfors-Vanda
/Markku Ojala / AOP

12.5.2020

ئه‌ی ئه‌گه‌ر هاتوو ڕێژه‌ی تووشبوون به‌ خێرایی بته‌نێته‌وه‌؟ ئولێ ڕوونی كرده‌وه‌ ئاخۆ فینلاند به‌ چ شێوه‌یه‌ك ده‌توانێ سنووربه‌ندییه‌كان توند بكاته‌وه‌

فینلاند له‌ ڕۆژی ١٤ مانگی ئایار (مانگی پێنج) به‌دواوه‌، واته‌ له‌گه‌ڵ كرانه‌وه‌ی خوێندنگه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كان، هێدی هێدی و له‌به‌ره‌وه‌ ئه‌و سنووربه‌ندییانه‌ هه‌ڵده‌گرێ كه‌ به‌ هۆی كۆرۆناوه‌ داندرابوون. هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش، كاربه‌ده‌ستان ئاماده‌كاری ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر پێویست بكات، له‌ ئه‌گه‌ری ته‌شه‌نه‌سه‌ندنه‌وه‌ی زۆر خێرایی ڤایرۆسه‌كه‌دا، دووباره‌ سنووربه‌ندییه‌كان توند بكه‌نه‌وه‌.

له‌م هه‌فته‌یه‌وه‌ گروپێكی كاری له‌ فرمانبه‌رانی حكومه‌ت، له‌ ڕێی چه‌ندین پێوه‌ر و پێوانه‌ی جیاجیاوه‌ به‌دواداچوون بۆ بارودۆخه‌كه‌ ده‌كه‌ن تا بزانن ئاخۆ ڤایرۆسه‌كه‌ له‌ كوێ و به‌ چ ڕاده‌یه‌ك له‌ خێرایی، خه‌ریكی ته‌شه‌نه‌سه‌ندنه‌. گرووپه‌كه‌ له‌وه‌ش ده‌كۆڵێته‌وه‌ كه‌‌ ئاخۆ به‌شه‌كانی چاوه‌دێریی چڕ، به‌شی پێڕاگه‌یشتن به‌و نه‌خۆشانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ پێویستییان پێی ده‌بێت. له‌سه‌ر بنه‌مای زانیارییه‌ كۆكراوه‌كان، گروپه‌كه‌ ئه‌وه‌ش هه‌ڵده‌سه‌نگێنێ كه‌ ئاخۆ پێویست ده‌كا چاوپێكه‌وتنه‌كانی نێوان خه‌ڵك سنووردار بكرێت. حكومه‌ت و كاربه‌ده‌ستان بڕیار له‌سه‌ر ئه‌و سنووربه‌ندییانه‌ ده‌ده‌ن. به‌گوێره‌ی ئه‌و زانیاریانه‌ی ده‌ست ئولێ كه‌وتووه‌، سنووربه‌ندییه‌كان‌ ده‌كرێ خۆجێیی یاخود ناوچه‌یی بن.

به گوێره‌ی زانیارییه‌كانی ئولێ، فینلاند بۆ وێنه‌ خۆی ئاماده‌ ده‌كا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر هاتوو هه‌ست به‌ ته‌شه‌نه‌سه‌ندنه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ بكرێ ئه‌وا به‌ناچاری هێندێ له‌ قوتابخانه‌كان به‌ شێوه‌ی خۆجێیی دابخرێنه‌وه‌، ئه‌ویش دوابه‌دوای هه‌فته‌یه‌ك له‌ ده‌ست به‌كاربوونه‌وه‌ی خوێندن له‌ ناو پۆله‌كاندا. هه‌ڵبه‌ت واپێده‌چێ به‌زۆری تووشبوونه‌وه‌ی فراوان بكه‌وێته‌ سه‌ره‌تاكانی مانگی حوزه‌یران (مانگی شه‌ش)، ئه‌و كاته‌ی كه‌ خواردنگه‌ خاوه‌ن تێراسه‌كان ده‌كرێنه‌وه‌. هه‌ر له‌و پێوه‌ندییه‌دا ئاماده‌كارییه‌كان له‌گه‌ڕدان بۆ ئه‌وه‌ی كاته‌كانی كرانه‌وه‌ی خواردنگه‌كان سنووردار بكرێن. واپێده‌چێ ڕێگه‌ به‌ خواردنگه‌كان نه‌درێ كه‌ شه‌وان كراوه‌بن.

ڕێژه‌ی ئه‌و موسافیرانه‌ی‌ بۆ هاتوچۆكردنیان كه‌ڵك له‌ ئامرازه‌كانی هاتوچۆی گشتی وه‌رده‌گرن، تا ئێستا له‌ ئاسێكی‌ خواره‌وه‌دا بووه‌. له‌ قۆناغێكه‌وه‌ كه‌ ڕێژه‌ی موسافیران هه‌ڵ بكشێت، ده‌كرێ ڕێژه‌ی هاتوچۆكاران به‌ گوێره‌ی ڕێوشوێنێكی تایبه‌ت سنووردار بكرێت، بۆ ئه‌وه‌ی موسافیران به‌ گوێره‌ی پێویست، دوور له‌ یه‌كتری دابنیشن.

زه‌حمه‌ته‌ ئه‌و ساته‌وخته‌ پێشبینی بكرێ كه‌ له‌وانه‌یه‌ په‌تاكه‌ بۆ جاری دووهه‌م بگاته‌ لوتكه‌. به‌ گوێره‌ی سه‌رچاوه‌ كارناسییه‌كان، وا پێده‌چێ جاری دووهه‌می هه‌ڵكشانی په‌تاكه‌ بكه‌وێته‌ وه‌رزی پاییزه‌وه‌.

Ulkoilijoita kevätsäässä.
/Marja Väänänen / Yle

فیملاب ده‌ست ده‌كات به‌ تاقیكردنه‌وه‌ی دژه‌ته‌ن

كۆمپانیای فیملاب، كه‌ له‌ پێنج ناوچه‌ی نه‌خۆشخانه‌ییدا تاقیگه‌ی هه‌یه‌، ده‌ست ده‌كات به‌ تاقیكردنه‌وه‌ی دژه‌ته‌نی ڤایرۆسی كۆرۆنا. فیملاب تا ئێستا ته‌نیا پشكنینی بۆ دیاریكردنی كۆرۆنا ئه‌نجام داوه‌.

تاقیكردنه‌وه‌ی دژه‌ته‌ن بۆ وێنه‌ له‌و كاتانه‌دا ئه‌نجام ده‌درێت كه‌ هه‌وڵی ڕوونكردنه‌وه‌ی هۆكاری لێدیاردانی نیشانه‌ی درێژخایه‌نی تووشبوون له‌ نه‌خۆشێكدا بدرێ كه‌ له‌ سه‌ره‌تای تووشبووندا پشكنینی دیاریكردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا واته‌ (پی سی ئاڕ)ی بۆ نه‌كرابێ، یا خود ئه‌و پشكنینه‌شی بۆ كرابێ به‌ڵام ئه‌نجامی تاقیكارییه‌كه‌ نێگه‌تیڤ بووبێت. له‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌دا كه‌ كه‌سه‌كه‌ پێشتر په‌تاكه‌ی گرتبێته‌وه‌، ئه‌نجامی پشكنینی دژه‌ته‌ن‌ ئه‌وه‌ ڕوون ده‌كاته‌وه‌. هه‌ڵبه‌ت جارێ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ڕوون نیه‌ ئاخۆ دژه‌ته‌ن چه‌نده‌ به‌بڕشته‌ بۆ به‌رگریكردن له‌ تووشبوونه‌وه‌ به‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا. دژه‌ته‌ن ئه‌گه‌ر توانایی پارێزگاریكردنیشی هه‌بێ، هێشتا ڕوون نیه‌ ئاخۆ ماوه‌ی چه‌نده‌ ئه‌و پارێزگارییه‌ به‌رگه‌ ده‌گرێت.

فیملاب جارێ هوشداری ده‌دا له‌ متمانه‌كردن به‌وه‌ی كه‌ دژه‌ته‌ن توانایی پارێزگاریكردنی هه‌بێت‌. فیملاب ئه‌وه‌ش وه‌بیرده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا ئاشنایه‌كی تازه‌یه‌‌ و كه‌س زانیاریی قووڵی له‌لا نیه‌ سه‌باره‌ت به‌ ڕاڤه‌ یاخود بایه‌خی ڕێژه‌ی دژه‌ته‌ن له‌ هه‌لومه‌رجه‌ جیاوازه‌كاندا.‌

فیملاب، بۆ دڵنیابوونه‌وه‌ له‌ ڕاستی و دروستیی ئه‌نجامه‌ پۆزه‌تیڤه‌كانی پشكنین، كه‌ڵك له‌ تاقیكردنه‌وه‌ی دژه‌ته‌ن وه‌رده‌گرێت. فیمبلاب جه‌خت له‌وه‌ش ده‌كاته‌وه‌ كه‌ باشترین پشكنینه‌كانی دژه‌ته‌ن، هێشتاش پێویستیان به‌ ڕاڤه‌ و لێكدانه‌وه‌ی پزیشكێكی شاره‌زای بواره‌كه‌ هه‌یه‌.

هه‌ر ئێستا ده‌یان جۆری تێستی دژه‌ته‌ن بۆ ڤایرۆسی كۆرۆنا له‌ ناو بازاڕه‌كاندا بوونی هه‌یه‌. فیملاب پێی وایه‌ واده‌ و به‌ڵێنی زۆر و بۆر له‌ پێناوی به‌بازاڕكردن و تواندنه‌وه‌ی ئه‌و دژه‌ته‌نانه‌ دراوه‌. هیچنه‌بێ یه‌كێك له‌و پشكنینه‌خێرایانه‌ به‌ هۆی لاوازیی ئاستی چۆنایه‌تییه‌وه‌، له‌ لایه‌ن فیمێا (واته‌ ناوه‌ندی دڵنیایی و په‌ره‌پێدانی بواری داوده‌رمان)، قه‌ده‌غه‌ی فرۆشتنی خراوه‌ته‌ سه‌ر.

Mies niistää nenäänsä.
Henrietta Hassinen / Yle

THL: منداڵێ كه‌ ئاو له‌ لووتی بچۆڕێ یان پژمه‌پژمی بێت، نابێ بڕوات بۆ قوتابخانه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هۆی ناسازییه‌كه‌ی‌ هه‌ستیاری به‌ تۆز و گه‌ردی گوڵان بێت

پاش تێپه‌ڕبوونی دوو مانگ به‌سه‌ر خوێندن له‌ڕێگه‌ی دووره‌وه‌، دواجار منداڵان له‌ رۆژی پێنجشه‌ممه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر خوێندن له ‌ناو قوتابخانه‌كان. له‌ ڕاستیدا هه‌ر ئێستاش قۆتابیانی پۆله‌كانی یه‌ك بۆ سێی سه‌ره‌تایی ده‌توانن به‌شداریی وانه‌ی ناو پۆله‌كانیان بكه‌ن.

به‌ گوێره‌ی وته‌كانی خاتوو ئێممی سارڤیكیڤی، كه‌ پزیشك و پسپۆڕی فرمانگه‌ی ته‌ندروستی و چاكژینی یه‌، كاربه‌ده‌ستان بڕیاری گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سه‌ر وانه‌ی ناو پۆله‌كانیان له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و زانیارییانه‌ ده‌ركردووه‌، كه‌ له‌م ساته‌وه‌خته‌دا له‌به‌ر ده‌ستیان دایه‌.

به‌گوێره‌ی لێكدانه‌وه‌ی خاتوو سارڤیكیڤی؛ ئه‌و ڕوانگه‌یه‌ی كه‌ پێی وایه‌ منداڵان كه‌متر تووشی په‌تاكه ده‌بن، پشت به‌وه ده‌به‌ستێ كه‌ منداڵان به‌ زۆری له‌ كاتی تووشبووندا نیشانه‌یه‌كی ئه‌وتۆی ناسازبوونیان لێ دیاری نادا و له‌ كاتی نه‌خۆشكه‌وتنیشیاندا‌، له‌ گه‌وره‌ساڵه‌كان هێواشتر ده‌یگرنه‌وه‌.

خاتوو سارڤیكیڤی جه‌خت ده‌كاته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی منداڵ له‌ كاتی‌ ئاوهاتن له‌ لووت یان پژمه‌پژمدا، نابێ بڕواته‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر مه‌زنده‌ی ئه‌وه‌ بكرێ كه‌ ناسازییه‌كه‌ به‌ هۆی هه‌ستیاری به‌ گه‌رد و تۆزی گوڵانیشه‌وه‌ بێت.

Oppilas viittaa
/Jyrki Lyytikkä / Yle

11.5.2020

ڤایرۆسی کۆرۆنا لە فینلاند کەمتر لەوەی پێش بینی کرابوو بڵاو بۆتەوە

ڤایرۆسی کۆرۆنا لە نێو خەڵکی فینلاند دا بەو رادەیەی پێشتر پێشبینی کرابوو بڵاو نەبۆتەوە.

بە گوێرەی ئەو راپۆرتەی کە رۆژی هەینی ناوەندی تەندروستی فینلاند"THL" بڵای کردۆتەوە، تەنیا ٢،٤ لە سەدی ئەو خەڵکانەی تێستیان بۆ کراوە ماددەی بەرگری کۆرۆنایان لە ناو خوین دا هەبوو. ١١٤٦ کەس تێستی بۆ کرابوو.

ماددەی دژە کۆرۆنا تەنیا لە سێ تاقیکردنەوە دا هەبوو. ماددەی دژە کۆرۆنا باشترین دڵنیا کردنەوەیە کە ئەو کەسە ماددەی بەرگری لە لەش دا هەیەو پێشتر توشی کۆرۆنا بوە.

تاقیکردنەوەکان لە حەوتوەکانی ١٦ بۆ ١٨ دا هەڵگیراون، واتە تازەترینیان لە سەرەتای مانگی مای دا بوون. بەڵام ئاکامی تاقی کردنەوەکان دەرخەری ئەوانەیە کە کۆنتر توشی پە تا بوون، چونکە ئەوکەسەی توشی پەتا دەبێت لانی کەم دوو حەوتووی دەوێ تاکوو ماددەی بەرگری لە لەشی دا دەردەکەوێ. تاقیکردنەوەکان بۆ کەسانی تەمەن ١٨ بۆ ٦٩ ساڵ کراون.

بەشی هەرەزۆری ئەوانەی تاقیکردنەوەیان بۆ کراوە لە نەخۆشخانەکانی "HUS"هێڵسینکی و ئووسی ما بوون. بەهۆی ئەوەی لەو هەرێمە ژمارەی توش بوانی کۆرۆنا زۆر زیاتر لە شوێنەکانی تری فینلاند بوون، ئاکامی ئەو تاقیکردنەوە ناتوانێت بۆ هەموو فینلاند دروست بێت ، چونکە بڵاوبونەوە وەک یەک نەبوە. وا پێدەچێ لە شوێنەکانی تری فینلاند دەرسەدی ماددەی بەرگری لەش کەم تر بێت.

بۆ فینلاندیەکان باشتر دەبوو، کە ئەوانەی ئەو ڤایرۆسەیان گرتوە زۆر لەوە پتر بایەن. ئەوکات لە شەپۆلەکانی داهاتووی ئەو پەتایە دا خەڵکانێکی کەمتر توش دەبوون و پەتایەکە شەپۆلەکەی زۆر بەهێز نەدەبوو. ئەوەش بەو هۆیەوەیە کە وا لێک دەدرێتەوە، ئەوانەی تووشی پەتا دەبن ماددەیەکی بەرگری لە لەشیان دا دروست دەبێت .

Koronaviruksen testausta terveyspalveluyritys Terveystalon Leppävaaran lääkärikeskuksessa Espoossa.
/Jussi Nukari / Lehtikuva

هاتوچۆ کردن لە رێگای سنورە ناوخۆییەکانەوە بەبێ پێویستی تایبەت و ئیجباری رێی پێ دەدرێت

ئەنجومەنی وەزیریان بریاری پێشوی لەبابەت هاتوچۆی سنورەکانی فینلاند ، تاکو ١٤ی حوزەیران درێژکردوە. ئەو بریارە، درێژکاراوەی بریاری مانگی ئاداری ئەنجومەنی وەزیرانە، کە تێیدا خاڵە پشکنینەکانی سنورەکان داندرانەوەو چەندین رێگای هاتنە ناو فینلاندیش داخران و لە دەرەوەرا هاتوچۆ بۆ ناو فینلاند قەدەغە کرا.

بریاری داخستنی سنورەکانی یەکیەتی ئوروپا تاکو ١٤ی حوزەیران وەک خۆی دەمێنێتەوە.

هاتوچۆ لە سنورە ناوخۆییەکانی شێنگێنەوە لە ١٤ی مانگی مای بەدواوە بۆ ئێش و کار یان سەردانی گرینگ و پێویست رێگە پێدراوەو ڕێی پێ ناگیرێ. ئیتر پێویست نیە بۆ کار و هاتوچۆ ئیزن یان بەڵگەی تایبەت پێشکێش کەیت. ئەو بریارە وەک حاسان کاریەک بۆ سەردانی خزم و کەس و کاریش گرینگ بوو. پرسین لە هەموو سنورە ئاوی و خاکی و فرۆکەوانیەکان بەردەوام دەبێت.

Tallinnan satamassa Eckerö Linen ja Tallinkin laivat.
/Henrietta Hassinen / Yle

پتر لە ٩٠ لەسەدی(٩٠٪) ئەوانەی بە هۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە گیانیان لە دەست داوە ، سەروی ٧٠ساڵ بوون و زۆربەیان نەخۆشی تریشیان هەبوە

تاکو رۆژی پێنج شەممە لە فینلاند مردنی ٢٥٥ کەس بە هۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە پشت راست کراوەتەوە. زانیاری گرینگ و تایبەت لە بابەت ٢١١ کەسیان لەبەر دەست دایە. لەوانە پتر لە ٨٨ لەسەدیان(٨٨٪) تەمەنیان لە سەروی ٧٠ ساڵیەوە بوە. بە گوێرەی لێدوانی "THL"رادەی ناونجی تەمەنیان ٨٤ ساڵ بوە.

زۆر بە دەگمەن کەسانی وا لە ناو مردوەکان دا هەبوون کە لە تەمەنی ئیش کردن دا بن و هیچ مناڵ و گەنجێک لە ناو ئەوانە دا نیە کە گیانیان لە دەست داوە.

پتر لە ٩٦ لەسەدی(٩٦٪)ی ئەوانەی بەهۆی کۆرۆناوە مردوون لانی کەم نەخۆشییەک یان چەندین نەخۆشی تری درێژ ماوەیان هەبوە. زۆربەیان نەخۆشی دڵ یان شەکرەیان هەبوە. هەروەکو زۆربەی وڵاتانی تری ئوروپا، لە فینلاندیش نیزیکەی نیوەی ئەوانەی گیانیان لە دەست داوە لە خانەی بەساڵداچوان و ناوەندە کۆمەڵایەتیەکانی چاوەدێری دایمی بوون.

ڤایرۆسی کۆرۆنا رێژەی مردنی لە فینلاند نەبردۆتە سەر. لە ماوەی مانگەکانی کانونی دوهەم تا ئادار لە فینلاند ١٤٠٠٠ کەس مردوە، کە بە پێی ناوەندی ئامار و سەرژمێری کەمترە لە رادەی ناونجی ساڵانی پێشو لە هەمان کات دا.

"THL" پێی وایە کە بەشێک لەو کەسانەی بە هۆی کۆرۆناوە گیانیان لەدەست داوە ، ئەگەر بەو هۆیەشەوە نەبوایە ، بۆی هەیە بەهۆی نەخۆشیەکانی تر بۆ نمونە ئانفلۆانزاوە مردبان. بەهۆی سنوربەندیەکانی تایبەت بە کۆرۆنا ، شەپۆلی نەخۆشیەکانی تری وەک ئانفلۆانزا ئەم ساڵ زۆر بە هێواشی رووی لە فینلاند کرد.

Vanhus
Henrietta Hassinen / Yle

لە بەرنامەی دابەشکردنی هاوکاریەکانی ناوەندی بازرگانی فینلاند هەڵەو کەم و کوری هەبوە

بەگوێرەی راپۆرتی لێکۆڵەرەوەکان ناوەندی بازرگانی فینلاند بریاری یارمەتیەکانی بە گوێرەی یاساکانی تایبەت بەو بەشە دەرکردوە. بەڵام بەشێوەی تاک هەڵە لە چۆنیەتی دابەش کردنەکان دا هاتۆتە پێشێ.

بەگوێرەی لێکۆڵینەوەو پشکنینەکان ناوەندی بازرگانی فینلاند یارمەتی ئەو کۆمپانیایانەی نەداوە کە لە کاتی داواکردنەکە دا خەریکی ئیفلاس کردن بوون، بە هۆی قەرزی پێشتریان ناویان رەش بوە، پتر لە نیوەی بەهای خۆیان لەدەست داوە یان توانای دانی خەرجەکانی خۆیان نەبوە.

لە کاتی پێداچونەوە دا بە شێوەی تاک هێندێک کەمو کۆری لە بابەت کۆمپانیا هاوبەشەکانەوە دۆزراونەتەوە کە هەموو ئەو بەڵگانەی پیویستن لە بابەت چۆنیەتی و توانایی ئەو کۆمپانیایانەوە دڵنیا نەکراونەتەوە. بەلام بە پێی لێکۆڵینەوەکان کەم و کوریەکان ئەوەندە گەورە و زەق نین، کاتێک رادەی ئەو پارەیەی پییان دراوەو ژمارەی ئەو کۆمپانیایانە لەبەر چاو دەگیرێ.

گرینگ ترین خاڵی جێی سەرنج ئەوەیە کە ناوەندی بازرگانی فینلاند ، یارمەتیەکانی تایبەت بە کۆرۆنای بەشێوەیەکی یاسایی دابەش کردوون. لە کاتی لێکۆڵینەوە دا بەشێوەی تاک و تەرا دەبیندرێ کە ئەو کۆمپانیایەی یارمەتی پێ کراوە ، هەموو شەرتەکانی وەرگرتنی ئەو یارمەتیەی تێدا نین. کە ئەوانە پێداچونەوەیان بۆ دەکرێ. "Antti Joensuu" سەرۆکی دەستەی لێکۆڵینەوە لە وەزارەتی کاروباری ئابوری دەڵێت : بەڵام گەر بەشێوەیەکی گشتی چاو لە تێکرای پرۆسەکە بکەین ،یارمەتیەکان بە گوێرەی یاسا گەیشیتونەتە جێی مەبەست و ئەوانەی شیاون و دەبوو پێیان بگات.

 Business Finlandin logo Helsingissä
/Vesa Moilanen / Lehtikuva

سنوربەندیەکانی کۆرۆناو بونە هۆی کەمتر بڵاو بوونەوەی زۆرێک لە نەخۆشیەکانی تر

بەگوێرەی هەواڵێکی بڵاوکراوەکانی " Lännen media" ئەو قەرەنتینەو سنوربەندیانەی بەهۆی کۆرۆناوە داندراون ، بوونە هۆی بژار کردنی زۆرێک لە نەخۆشیەکانی تر.

بۆ نمونە لە مانگەکانی ئادار و ئاوریلی ئەم سال دا کەمتر لە نیوەی ساڵی رابردوو نەخۆشی ئانفلۆئانزا هەست پێکراوە.

“Jussi Sane”پسپۆر لە ناوەندی تەندروستی فینلاند ، پێی وایە بە هەمان شیوە لە وڵاتانی تری سکاندیناڤیش نەخۆشیە واگیریەکان کەم بونەتەوە. "Sane" پێی وایە دەکرێ سنوربەندیەکانی کۆرۆنا بوبێتنە هۆی کەم بوونەوەی مردن بە نەخۆشی ئانفلۆانزا.

هەروەها نەخۆشیەکانی تری وەک: نۆرۆڤایرۆس ، هێپاتیت و کلامێدیا ،کەم بوونەوەی بەرچاویان هەبوە.

Nainen niistää paperinenäliinaan.
/Jarno Mela / Lehtikuva

تا ئێستا هیچ نیشانەیەک لەوە نابیندرێ کە دەمامک لە پێویستیە گشتیەکانی هاتوچۆ دا لە هێڵسینکی و دەوروبەر ئیجباری بکرێت.

کۆمپانیای بەرپرسیار لە پێویستیە گشتیەکانی هاتوچۆی پایتەخت و دەوروبەر "HSL" بە نیاز نیە بەستنی دەمامک لە مێترۆ، شەمەنەفەر، پاس و تراموا کارەباییەکان دا بکاتە ئیجباری.

"Tero Anttila" سەرۆکی بەشی پێویستیەکانی هاتوچۆی گشتی لە " HSL" دەڵیت ئێمە لە پیوەندی بە بەستنی دەمامک ، چاوەرێی هەڵوێست و رینوێنیەکانی وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریەکۆمەڵایەتیەکان و ناوەندی تەندروستین .

"Anttila" وتی کاتێک بەستنی دەمامک لە پێویستیەکانی هاتوچۆی گشتی دا دەکرێتە ئیجبار، کە بڵاو بوونەوەی پەتا خێراتر روو لە بەرزبوونەوە بکات. ئەوەی پێویستە سەرنجی تایبەتی پێ بدرێ، هەوڵی خەڵکە بۆ خۆپاراستن لە کاتی هاتوچۆ کردن بە کەل و پەلە گشتیەکانی هاتوچۆ.

Ulkoilijoilla suojamaskit
Heikki Saukkomaa / Lehtikuva

تێستی پێکوتەی کۆرۆنا لە فینلاند ئامادەی تاقیکردنەوەیە

زانکۆی رۆژهەڵاتی فینلاند (کوۆپیۆ) لە مێژە خەریکی لێکۆڵینەوەو بەرهەم هێنانی پێکوتەیەکی پەتای کۆرۆنایە و ئیستا ئامادەی تتاقیکردنەوە لە ریگای لوتەوە یە. لێکۆڵەرەوەکان باس لەوە دەکەن، زۆر ئاقڵانەیە و رێی تێدەچی کە ئەو پێکوتەیە ، بەبێ پشتیوانی و هاوکاری کۆمپانیا گەورە ناو نەتەوەییەکانی بواری دەرمان دروست کردن، بگەیەندرێتە ئاکام و بەرهەم بێندرێ. بە گوێرەی بۆچونی پرۆفیسۆرە فینلاندیەکان, دەکرێ ئەو پێکوتەیە تاکو جێژنی نیوەی هاوین"Juhannus" تاقی بکرێتەوە.

زۆر رێی تێدەچی و ئیمکانی ئەوەی هەیە پێکوتەی ناوخۆیی بە خێرایی بەرهەم بێندرێت.

"Timo Ristola" سەرۆکی کۆمپانیای " Finvectori" لە شاری کوۆپیۆ، دەڵێت ئێمە هەموو پێویستیەکانی بەرهەم هێنانی پێکوتەمان لە بەر دەست دایە. "Ristola " وتی وەک ئاگادار بم، لە فینلاند چوار کۆمپانیای تریش هەن ، کە ئامادەگیان هەیەو هەموو پێویستیەکانی بەرهەم هێنانی پێکوتەیان لەبەر دەستەو شارەزاییان هەیە.

داواکاری لە سەر پێکوتەی کۆرۆنا ئەوەندە زۆرە، کە کار لەم بوارە دا بەشی هەموو شارەزایان و کۆمپانیاکانی ئەو بوارە دەکات.

"Kalle Saksela" پرۆفیسۆری بەشی ڤایرۆس ناسی لە زانکۆی هێڵسینکی دەڵێت بریار بەدەستان دەکرێ پتر لەم بوارەدا چالاک بن و خێراتر ئەو کارە بەرەو پێش بەرن. ئەگەر فینلاند چاوەروانی کۆمپانیا ناونەتەوەییەکانی دونیا بێت بۆ ئەوەی پێکوتەی ئامادەکراوی پێ بگات، مەترسی ئەوە لە گۆرێدایە کە بە ئەندازەی پێویست و وا بە خێرایی بەری نەکەوێت و ماوەیەکی زۆر لە نۆبە دابێت.

فینلاند لە ماوەی پتر لە سەت ساڵی رابردوو دا خاوەنی ناوەندی توێژینەوەو بەرهەم هێنانی پێکوتەی خۆی بوە. ١٧ ساڵ بەر لە ئێستا بریاری داخستن و کۆتایی هێنانی درا.

Laboratoriomestari Eila Korhonen tutkii soluviljelmää.
/Sami Takkinen / Yle

8.5.2020

بەشێک لە دایک و باوکان بە هەڵە لە خوێندن لە ماڵەوە تێگەیشتون

زۆرێک لە دایک و باوکان بە هەلە لە مانای خوێندن و فێرکردن لە ماڵەوە تێگەیشتوون. هەربۆیە بەرێوەبەرانی قوتابخانە و شارەوانیەکان دەستیان کردوە بە دانی زانیاری بە دایک و باوکان، لە بابەت ئەوەی کە خوێندنی ماڵەوە بە چ واتایەکە. داوا لە دایک و باوکان کراوە، بەجوانی بیر لەوە بکەنەوە داخوا ئێستا کە لە ١٤ی مای دا قوتابخانەکان دەکرێنەوە باشترە مناڵەکانیان لە ماڵ بمێننەوە یان بگەرێنەوە قوتابخانە.

خوێندن لە ماڵەوەو خوێندن لە ریگای ئۆنلاینەوە دو شتی جیاوازن. لە کاتی خوێندن لە رێگای ئۆنلاینەوە قوتابخانە بەر پرسیارە لەسەر فێربون، فێرکردن، گەیاندنی پێویستیەکانی خوێندن بە قوتابی و بیمەی قوتابی .

خوێندن لە ماڵەوە ماناکەی ئەوەیە، قوتابی بەشداری هەلی خوێندنی ئیجباری لە قوتابخانە ناکات کە لەلایەن شارەوانیەوە بۆی رێک خراوە. بۆنمونە کاتێک سەرپەرستی مناڵ رادەگەیەنێ کە مناڵەکەی بەشداری خوێندن لە قوتابخانە ناکات، ئەوکات مناڵ لە هەموو کتێب و پێویستیەکانی قوتابخانە بێ بەش دەکرێ. ئەوکاتە ئەو مناڵە لە مافەکانی قوتابیەک، وەک کتێب و خواردن لە قوتابخانە بێ بەش دەکرێت.

سەرپەرستی مناڵ مافی ئەوەی هەیە، بریار بدات و خەبەر بدات کە مناڵەکەی لە ماڵەوە وانە دەخوێنێ. ئەوکات سەرپەرستی مناڵ بۆخۆی لەبەرابەر فێرکردنی دا بەرپرسیارە.

lapsi opiskelee matikkaa pädillä kotona
Marja Väänänen / Yle

لە ماوەی کۆرۆنا دا دزی زانیاریە کەسیەکان زیادی کردوە

لەماوەی ساڵی رابردوو دا پتر لە نیومیلێۆن فینلاندی هەوڵی دزرانی زانیاریەکانیان دراوە. بەگوێرەی راپرسی و لێکۆڵینەوەکانی کۆمپانیای بیمەی "mySafetyn" لە ماوەی کۆرۆنا دا، کوڵاو بەرداری و دزینی زانیاریەکان زیادی کردوە.

ئەوانەی لە ماوەی کۆرۆنا دا بوونە قوربانی ، پتر گەنجان بوون. ئەو کەسانەی تەمەنیان لە نێوان ٢٥ بۆ ٣٤ ساڵ دایە ، نیزیکەی یەک لە پێنجیان لە راپرسیەکە دا رایانگەیاند وە کە بونە قوربانی دزینی زانیاریەکانیان یان هەوڵی دزینی زانیاریەکانیان دراوە.

بە گوێرەی زانیاریەکانی کۆمپانیای بیمە، گواستنەوەی ئیش و کارەکان بۆ ئۆنلاین و کرینەکان لە رێگای پەیجە ئینتێرنێتیە کانەوە ، بۆتە هۆی زیاد بوونی کوڵاو بەرداری و دزینی زانیاریەکان. زۆرترینی هەوڵەکان بۆ دزینی زانیاری خەڵک لە رێگای ئێمایلەوەیە. زۆر جار لە چوارچێوەی هەوڵ دا دەمێنێتەوەو سەرکەوتوو نابن. بەگوێرەی راپرسیەکان، زۆربەی دزیەکانی زانیاری خەڵک لە ساڵی رابردوو دا لە رێگای سۆسیال مێدیاوە سەرچاوەی گرتوە.

لە ماوەی کۆرۆنا دا پۆلیس بە بەردەوامی خەڵکی لەبابەت کوڵاوبەرداریەوە وریا کردۆتەوە. لە ماوەی دەورانی کۆرۆنا دا جۆرەکانی کوڵاو بەرداری بەردەوام لە زیاد بوون دا بوون. کۆرۆنا بەهانەیەک بوە بۆ بەدەست هێنانی زانیاری کەسی و ژمارەی کارتی پارە دان.

هەروەها ناوەندی ئاسایشی بەکارهێنانی ئینتێرنێت ،دەلێت کە بە دەیان ئێمایلی کوڵاوبەرداری پوچەڵ کردۆتەوە، کە بە بەهانەی کۆرۆناوە هەوڵی بەدەست هێنانی زانیاریەکانی خەڵک و زانیاری کارتی بانکەکانیان دراوە. ئەو کەسانە پیویستیەکانی خەڵک لە سۆسیال مێدیا دا دەقۆزنەوە بۆ کوڵاو بەرداری و دەست برین.

Teija Ruokamo
Marko Väänänen

ئەنجومەنی وەزیران قەراری دا ١٢٠ میلیۆن ئێورۆ یارمەتی خواردنگە و رستورانەکان بکات

ئەنجومەنی وەزیران قەراری چاوەروانکراوی خۆی لەبابەت یارمەتی کردنی خواردنگە و بارە داخراوەکانەوە دەرکرد. بە بری ١٢٠میلیۆن ئێورۆ یارمەتی ئەو خواردنگەو بارانە دەکرێت کە سەروی مانگێکە دەرگاکانیان داخستوە.

ئەو خواردنگە و بارانە تاکو کۆتایی مانگی مای بە داخراوی دەمێننەوە، هەر بۆیە ئەو یارمەتیە بۆ قەرەبووی داهاتی لە دەست چوی ئەو دوو مانگەی ئەو شوێنانەیە. ئەو یارمەتیە، ٤٠ میلیۆنی بۆ قەرەبووی گرتنی کرێکارانی نوێی ئەو شوێنانەیەو ٨٣ میلیۆنی بۆ ئەو زیانە داراییانەیە کە بەو ئەو خواردنگە و باڕانە گەیشتوە.

بۆ یارمەتی مانگانەی ئەو کرێکارانەی دەخرێنە سەرکار ، هەر کرێکارە و لانی زۆر بۆ مانگێک هەزار ئێورۆی پێ دەدرێ. ئەو یارمەتیە شەرتی تایبەت بە خۆی هەیە. شەرتی دانی ئەو یارمەتیە ئەوەیە کە ، دوای هەڵگیرانی قەرەنتینە لە ماوەی سێ مانگ دا ئەو کرێکارە لانی کەم ٢٥٠٠ ئێورۆ معاشی پێ بدرێ. هەروەها یارمەتیە داراییەکانی تری کۆمپانیاکە شوێنی لەسەر وەرگرتنی ئەو هاریکاریە دەبێت.

بەشی زۆر و بەرچاوی یارمەتیەکانی خواردنگە و بارەکان ئەو هاوکاریەیە کە لە پێناو زەرەرمەند بوونیان بە هۆی داخران و بێ داهات بوون پێیان دەدرێتەوە. یارمەتیەکان بەبێ داواکردن و لە سەر بنچینەی زانیاریەکانی ماڵیاتی دەدرێنەوە. ئەو یارمەتیە بۆ ماوەی دوو مانگ دەدرێنە ئەو شوێنانە، واتە بۆ ئەو ماوەی کە داخراون.

mies annostelee ruokaa
Silja Viitala / Yle

نەخۆشخانە زانکۆییەکان لەبابەت ئەو مناڵانەی ڤایرۆسی کۆرۆنا مەترسیە بۆسەریان رێنوێنی بڵاو دەکەنەوە

نەخۆشخانەی زانکۆیی هێڵسینکی بەهاوکاری نەخۆشخانە زانکۆییەکانی تری فینلاند، رێنوێنی تایبەت بەو مناڵانەی ڤایرۆسی کۆرۆنا مەترسیە بۆسەر گیانیان بڵاو دەکاتەوە. پێشنیار دەکرێ، تەنیا ئەو مناڵانەی نەخۆشی کوی هەناسەدان، شێرپەنجە، نەخۆشی دڵ یان نەخۆشیەکی مەترسی داری تریان هەیە نەچنە قوتابخانە، رەوزە و باخچەی ساوایان. کەمتر لە سەتا یەکی ئەوانەی لە خوێندنگەو فێرگەی ئیجبارین ئەو نەخۆشی و ریسکانەیان هەیە.

بە گوێرەی زانیاریە بڵاوکراوەکانی نەخۆشخانە زانکۆییەکان، ئەو مناڵانەی تەندروستیان باشە یان نە خۆشی ئاسم و دڵیان بە پلەیەکی کەم هەیەو چارەسەری وەردەگرن، گەر توشی ڤایرۆسی کۆرۆناش بن مەترسی بۆسەر ژاینیان نیە. هەروەها ئەو مناڵانەش کە نەخۆشی شەکرەیان هەیە ، بەو شەرتەی نەخۆشی تریان نەبێت مەترسی لەسەر گیانیان نیە.

لە زانیاریە بڵاوکراوەکانی نەخۆشخانە زانکۆییەکان دا هاتوە ، ئەغڵەبی ئەو مناڵانەی کە نەخۆشی کۆرۆنا دەگرن، زۆر سوک تر و کەم تر لە گەورەساڵان نیشانەکانیان لێ دەردەکەون و بە قورسی توشی نابن. هەروەها مناڵانی توش بوی کۆرۆنا، زۆر بە دەگمەن پێویستیان بە سەردانی دوکتۆر و نەخۆشخانە هەیە.

نەخۆشخانەکان باس لەوە دەکەن، زۆر گرینگە لە قوتابخانەو باخچەی ساوایان دا وریای ئەوە بن کە مناڵان پاک و خاوێنی بپارێزن و نیزیکی یەکتر نەبنەوە. هەروەها ئەوەش بیر دەخەنەوە کە نابێ بە هیچ شێوەیەک بە نەخۆشی بچنە قوتابخانەو باخچەی ساوایان و رەوزە.

بزشکی چارەسەری مناڵی نەخۆش بریار دەدات ، داخوا ئایە مناڵ یان تەنانەت خوشک و برای مناڵی نەخۆشیش کەی دەتوانن بچنە قوتابخانەو تا کەی دەبێ لە ماڵ بمێننەوە.

Lapsia kiipeilytelineessä välitunnilla.
Jyrki Lyytikkä / Yle

7.5.2020

فینلاند لێکۆڵینەوە دەکات داخوا دەمامک سودی هەیە.

دەمامک بەستن لە پتر لە ٥٠ وڵاتی دونیا بۆتە ئیجباری. ئەو بریارانە بە پێی ئاکامی ڵیکۆڵینەوەکانی ئەو بوارە دراون، بەلام حکومەتی فینلاند تا ئێستا داوای لە خەڵک نەکردوە دەمامک ببەستن.

"Kirsi Varhila"بەرێوەبەری گشتی وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان بە کاناڵی "ئولێ"ی راگەیاند، ئێمە خەریکی لێکۆڵینەوەین لە سەر قازانج و زیانەکانی دەمامک بەستن. پیویستە بزانین، دەمامک بەستن چەندە یارمەتی دەرە. وەزارەتی تەندروستی رایگەیاند ، تا ئێستا هەموو وڵاتانی سکاندیناڤی لە بابەت بەستنی دەمامکەوە بە یەک رێچکەی هاوبەش دا دەرۆین. "Varhila" وتی بە هۆی ئەو قسەو باسانەی لە میدیاکانەوە لە بابەت بەستنی دەمامکەوە هاتونەگۆرێ، بە پێویستی دەزانین لێکۆڵینەوەی بۆ بکەین. پێشتر ئەو کارە بە پێویست نەزانراوە.

"Varhila" وتی ئامادەبوونی ئەو لێکۆڵینەوەیە بەندە بەوەی کە چەندە بە بەربڵاوی ئەنجام دەدرێت . پێشتر ئەو رایگەیاندبوو کە، بۆی هەیە ئەو لێکۆڵینەوەیە بۆ کۆتایی مانگی حوزەیران(٦) ئامادە ببێت. "Varhila" وتی ئەنجومەنی وەزیران بیر لەوە دەکاتەوە کە لێکۆڵینەوەیەکی ورد و زانستی بۆ بەکار هێنانی دەمامک بکات. بە دڵنیاییەوە لێکۆڵینەوەیەکی وا کاتێکی زۆر زیاتری پێویستە. ئەو لێکۆڵینەوەی ئێستا ، پتر لێ ورد بوونەوەیە بۆ ئەو لێکۆڵینەوە زانستیانەی پێشتر لەم بوارە دا کراون.

پرۆفیسۆر “Lasse Lehtonen”سەرۆکی بەشی دەست نیشانکردنی نەخۆشیەکانی "HUS" لە بەشی تەندروستی زانکۆی هێڵسینکی ، پێی وایە فینلاند لەم بوارە دا زۆر لە دوایە. هەروەها ئەو وتی ، لە دونیادا لێکۆڵینەوەی زۆر لەم بوارە دا کراون. زۆرێک لە زانایان لە سەر ئەو باوەرەن کە بەکار هێنانی دەمامک دەتوانێ تا ئەندازەیەک سودی هەبێت. هەروە ها "Varhila" ش پێی وایە کاتێک مرۆڤ هەست دەکات نیشانەکانی پەتای هەن یان توش بوە، زۆر باش دەبێت دەمامک بەکار بێنێت.

mies käyttää suojamaskia
/Marja Väänänen / Yle

لە سەرەتای مانگی حوزەیرانەوە رێگا بە جەماوەر دەدرێ بچنە گۆرەپانە وەرزشیەکان

لە سەرەتای ئەم حەوتوە دا ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند، لەسەرەتای مانگی حوزەیرانەوە دەکرێ کێ بڕکێ وەرزشیەکان بە لەبەرچاو گرتنی رێکاری تایبەت، بەرێوە بچن. هاوکات ئەنجومەنی وەزیران بریاری دا کە کۆبونەوەی تا ٥٠ کەس رێی پێ بدرێ.

"Hanna Kosonen" وەزیری وەرزش رایگەیاند، دەکرێ روداوە وەرزشیەکان لە سەرەتای مانگی حوزەیران بە دواوە پتر لە ٥٠ کەسیشیان تێدا بەشدار بێت، بەو مەرجەی خەڵکەکە زۆر لە یەک نێزیک نەبنەوەو پاک و خاوێنی و رێنوێنیە تەندروستیەکان لەبەر چاو بگرن.

هەروەها " Kosonen" وتی: پێویستە رێکخەرانی ئەو وەرزش و کێ بڕکێیانە لەوە دڵنیا بنەوە کە خەڵکەکە زۆر پاڵ وێک نەدەن، بۆ نمونە لە سەفی بیتاقە کرین و شوینەکانی تری کرین و فرۆشتن. هەروەها پێویستە لە پاراستن و تەندروستی یاریزانان دڵنیا بینەوە، بەتایبەت لە شوێنی کۆبونەوەو گۆرینی جل و بەرگیان. ئەوەی زۆر گرینگە ئەوەیە کە دەبێ ژور و شوێنەکانی یاریزانان بە جوانی پاک بکرێنەوەو پارێزگاریان لێ بکرێ. پێویستە شوێنی دەست شوردنەوە ،یان ماددەی پاک کەرەوەی دەست بۆ جەماوەری تەماشاچی لەبەر چاو بگیرێ.

هەموو وەرزش و کێ بڕکێیەکانی فینلاند لە نیوەی دو‌هەمی مانگی ئادارەوە راگیراون. ئەنجومەن و فیدراسیۆنە وەرزشیەکان لە بیری ئەوە دان ، داخوا بەچ شێوەیەک دەکرێ لە هاوینی داهاتوو دا کێ برکێ وەزشیەکان بەرێوە بچن.

RoPS
Juha Tamminen / AOP

بنەماڵە خاوەن مناڵەکان دەکەونە دڵەراوکێی پترەوە

هەردوک کۆمەڵەی پارێزگاری لە مناڵان و ساوایان "Pelastakaa Lapset ry" و "Imetyksen tuki ry" ، لەسەر ئەو باوەرەن کە پەتای کۆرۆنا بنەمالە خاوەن مناڵەکانی رو بەرووی دڵەراوکە و کێشەی زۆر کردۆتەوە .

کۆمەڵەی "فریای مناڵان کەون" دەلێت ٣٠٠٠٠٠ ئێورۆی یارمەتی بۆ کرینی خواردن و خۆراک بە و بنەماڵانە کردوە کە خاوەن مناڵن و دەست کورت و کەم داهاتن. ئەو رێکخراوە پێیوایە ئەو خەڵکانەی پێویستیان بە هاوکاریە ،یەکجار زۆرن، چونکە خەڵکانێکی زۆر بەهۆی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆناوە سەرچاوەکانی داهاتی بنەماڵەیان لە دەست چوەو توشی مەزیقە بوون.

بەو پارەیە بیتاقەی خۆراک بە بایی ٧٠ ئێورۆ کردراون و دراونە بنەماڵەکان. هەروەها کۆمەڵەی "فریای مناڵان کەون" خزمەتگوزاریەکانی بۆ مناڵان و گەنجان بەر بڵاوتر کردۆتەوە.

بە بۆچونی بەرێوەبەرانی ئەو رێکخراوە، ئەو بنەماڵانەی کە پێشتریش کێشەیان هەبوە، ئێستا کەوتونە مەزیقە و کێشەیەکی یەکجار زۆرەوە. ئێستا ئەو بنەماڵانەش کە پێش ئەو پەتایە هیچ کێشەیەکیان نەبوو، ئەوانیش روو بە رووی کێشەی دارای و دڵەراوکێ بوونەوە.

Lapsi katsoo ikkunasta ulos.
/Henrietta Hassinen / Yle

لەسەر ستراتیژی دەرچون، حکومەت کەوتە بەر رەخنەی توندی ئۆپۆزیسیۆن

رۆژی چوارشەممە ،ئەنجومەنی نوێنەرانی پارلمانی فینلاند لەسەر کەم کردنەوەی سنوربەندیەکانی تایبەت بە کۆرۆنا وتوێژی کرد. هاوکات "ساننامارین" سەرۆک وەزیرانی فینلان، بە بەربڵاوی باسی لە "exit-strategiaa" ستراتیژی دەرچون لە تەنگەژەی کۆرۆنا و پرۆژەو بەرنامەکانی ئەنجومەنی وەزیران بۆ هەلومەرجی ئێستا وریکارە داراییەکان و کەم کردنەوەی قەرەنتینە کرد.

یەکەمین کەس کە رەخنەی توندی لە بریارەکەی ئەنجومەنی وەزیران گرت و تێکرای پرۆژەی "exit-strategiaa" ستراتیژی دەرچونی خستە ژێر پرسیار"Riikka Purra" لە پارتی راست رەوەکانی فینلان"perussuomalaine" بوو. بەدوای ئەو دا "Antti Häkkänen" لە پارتی یەکیەتی نیشتیمانی "kokomus" ، قسەی کرد و رەخنەی توندی لە بابەت بێخەمی و هێواش بریار دانی ئەنجومەنی وەزیران لە پێوەندی بە خۆاردنگەو بارەکانەوە گرت.

هەروەها تاقە ئەندام پارلمانی پارتی گۆران لە ئێستا دا "Liike nyt" لە پارلمان "Hjallis Harkimo" لە سەر سستی کارەکانی و شیوەی دابەش کردنی هاوکاریەکان لە لایەن ناوەندی بازرگانی و دائیرەی کارەوە ، رەخنەی توندی لە ئەنجومەنی وەزیران گرت.

Eduskunta järjestäytynyt poikkeuksellisesti koronaviruksen takia. Hallitus jakautunut myös virkamiesaitioon ja edustajia vain n. 60 salissa. Loput etänä.
Jani Saikko / Yle

6.5.2020

رێنمایی ورد دراوە بە بە باخچەی ساوایان و قوتابخانەکان

حەوتوی داهاتوو قوتابخانەکان دەرگای پۆلەکان بە رووی قوتابیان دا دەکەنوەو بە جێی ئۆنلاین لە پۆل دا وانە بە قوتابیان دەوترێنەوە، قوتابیان دەبێ زوو زوو دەستیان بشۆن و نابێ زۆر لە یەک نیزیک بنەوە. ئەوانەی نەخۆشی تریان هەیەو مەترسیان لەسەرە بەجیا بیریان لێ دەکرێتەوە. کۆری پەروەردە و فێرکردن و ناوەندی تەندروستی و خۆشگوزەرانی"THL" لە سەر بەرنامەی دەوامی رۆژانەیان، رێنمایی ورد و گرینگیان داوە بە قوتابخانەکان و باخچەی ساوایان.

لە رێنماییەکان دا پێداگری لەسەر ئەوە کراوە، کە دەبێ لە قوتابخانەکان و باخچەی ساوایان دا پاک و خاوێنی گرینگی تایبەتی پێ بدرێ. بۆ نمونە دەست شوردن و پاک کردنەوەی شوێنەکان گرینگی پێ بدرێ وپتر بکرێ. لە بەر ئەوەی زۆر ترین گرتنەوەی کۆرۆنا لە هەناسەو پرینچک وێ هەڵپرژان و بەریەک کەوتنەوە دێت، هەوڵ دەدرێ چەندی بکرێ لەیەکتر دوور بن و زۆر نیزیکی یەکتر نەکەونەوە.

گرتنە پێشی هەموو ئەو رێکارانە تەنیا لە پێناوی پاراستنی تەندروستی گشتی دایە . بۆ نمونە وەزارەتی پەروەردە داوای لە یەک جیاکردنەوەی پۆلەکانی نەکردوە. هەروەها مەبەستیش ئەوە نیە کە لە هەموو کاتێک دا دەبێ ١ بۆ ٢ میتر لە یەک دوور بن و کەسیش نایەت بی پێوێ بزانێ چەند میتر لە یەک دوورن. هەوڵ دەدرێ کە لە یەک دەوامی خوێندنی قوتابخانە دا، کەمتر لە کاتی ئاسایی قوتابی لێ بێت. کاتی چونە قوتابخانەی قوتابیان دەکرێ پلەبەندی بکرێن. تەنکە بە پۆلەکان دەکرێت(پۆلەکان بچوک دەکرێنەوە) ، دەکرێ بۆ خوێندنی بنچینەیی، کەڵک لە قوتابخانە و پۆلەکانی دواناوەندی و کولیژە پیشەییەکان وەربگیرێ.

هەوڵ دەدرێ پۆلەکانی قوتابخانە جێگۆرکەیان پێ نەکرێ. هەر پۆلەو لە ژوری پۆلەکەی خۆی دا نانی دەخوات یان هەر پۆلە و بەجیا دەچێت بۆ نان خواردن. هەوڵ دەدرێ مامۆستاکان لەگەڵ پۆلی خۆیان بن و ئاڵوگۆریان پێ نەکرێ. لە قوتابخانە ناوەندیەکان دا مامۆستایانی وانە تایبەتیەکان بە شێوەیەکی ئاسایی وانەی خۆیان دەڵێنەوە . بەریەک کەوتنی فەرمانبەران کەم دەکرێتەوەو کۆبونەوەکانی مامۆستایان لە رێگای ئۆنلاینەوە بەرێوە دەچن.

Koululainen tekee kotitehtäviä.
/Henrietta Hassinen / Yle

” THL” : لە پشکنین و تێست کردنەکانی فرۆکەخانە دا زۆر کەم نیشانەکانی کۆرۆنا دۆزراونەتەوە

لە تەواوی ئەو تێست و لە بێژینگ دانانەی کە لە فرۆکەخانەی هێڵسینکی بۆ دیتنەوەی ئەو کەسانەی کۆرۆنا یانە ئەنجام دراون، تەنیا نۆ (٩) کەس دۆزرانەوە. لە ٢٧ی ئادارەوە ئەو پشکنین و لە بێژینگ دانانە لە فرۆکە خانە دەستیان پێ کردوە. بە هۆی ئەو پشکنینانە ٩ حاڵەتی توش بوون بە کۆرۆنا دۆزراونەتەوە.

هەموو ئەو کەسانەی دێنە نێو خاکی فینلاند فۆرمی نیشانەکانی کۆرۆنا پر دەکەنەوە، هەموو ئەو کەسانەی کە نیشانەکانی کۆرۆنایان هەن، دەنێردرێن بۆ تێستی کۆرۆنا. تاکۆ کۆتایی مانگی ئاوریل ٨٨٣٧ گەشتیار ئەو فۆرمانەیان گەراندۆتەوە. لەو ژمارەیە ٢٠٤ کەسیان باسیان لەوە کردوە کە کێشەی هەناسە دان وکۆئەندامی هەناسەیان هەیە.

ناوەندی تەندروستی و خۆش گوزەرانی پێی وایە ، لە رێگای ئەو جۆرە لە بێژینگ دان و پشکنینانەوە کە لە فرۆکەخانە دەکرێن زۆر بە کەمی ئەو کەسانە دەدۆزرێنەوە کە هەڵگری ڤایرۆسی کۆرۆنان. بۆی هەیە زۆرێک لە گەشتیارەکان دواتر نیشانەکانی کۆرۆنایان لێ دەرکەون، هەر بۆیە زۆر گرینگە کە رێنماییەکانی لیپرسراوانی تەندروستی لە بەر چاو بگرن و هەر کە نیشانەکانتان لێ دەرکەوتن بچن تێست بدەن.

Helsinki-Vantaan lentoasemalla, Terminaali 1 edustalla, kaksi matkustajaa kasvosuojukset päällä.
Eleni Paspatis / Yle

مۆزەخانەکان لە سەرەتای مانگی حوزەیران(٦) دا دەرگاکانیان دەکەنەوە، سینەماکان چاوەروانی زانیاری پترن

مۆزە خانەهونەری و گالێریەکانی فینلاند ،لە یەکەمین ئەو شوێنە گشتیانەن کە دوای کۆنترۆڵی کۆرۆنا و هەڵوەشانەوەی قەرەنتینە لە گەڵ دەست پێکی مانگی حوزەیران(٦) دەراگاکانی خۆیان بەروی خەڵک دا دەکەنەوە. ئەوکات کۆبوونەوەی خەڵک لە ١٠ کەسەوە بەرز دەکرێتەوە بۆ ٥٠ کەس. هەروەها ناوەندە دەولەتیەکانی وەک مۆزەخانەو کتێبخانەکان و شوێنەگشتیەکانی شارەوانیەکان ، دەرگاکانیان بۆ خەڵک دەکەنەوە.

گالێری نەتەوەیی ئامادەکاری تەواوی کردوە بۆ کاتی کردنەوەی مۆزەخانەکان و پێشگیری لە ئەگەری توش بوونی پەتا. مۆزەخانەکانی ئاتێنیوم"Ateneum"،کیاسما "Kiasma" و مۆزەی هونەرە جوانەکانی سینێبروکۆف" Sinebrychoffin taidemuseo " لە رۆژی ٢ی حوزەیران دەرگاکانیان دەکەنەوە. مۆزەخانەکان چاوەرێی وردەکاری بریاری کاربەدەستانن، داخوا کۆبوونەوەی ٥٠ کەس ئەوانیش دەگرێتەوە، چونکە لە مۆزەخانەکان دا هەموو خەڵکە لە یەک ژور و یەک شوێن نین.

تا ئێستا روون نیە داخوا سینەماکان دەتوانن لە سەرەتای مانگی حوزەیرانەوە بکرێنەوە ، هەر چەندی ئەنجومەنی وەزیران باسی لەوە کرد کە تێاترو شانۆگەریەکان دەتوانن دەست پێ بکەنەوە. "Aku Jaakkola" سەرۆکی فدراسیۆنی شانۆ و سینەمای فینلاند رایگەیاند، چاوەرێی وردەکاری بریارەکانی ئەنجومەنی وەزیرانین بۆ ئەوەی ئامادەکاری کردنەوەی دەرگای ناوەندەکانی سینەما و نواند بکەینەوە. " Jaakkola" رایگەیاند، بۆ کردنەوەی دەرگای سینەماکان پێویستە لە سێ خاڵی سەرەکی دڵنیا بینەوە، هەڵوێستی کاربەدەستان، ‌هاتنی فیلمی تازەی جیهانی و لە هەمووشی گرینگ تر ئەوەیە کە خەڵک چەندە دەوێرێ بێت بۆ سینەماکان.

شانۆکارانی شانۆ هاوینیەکان زۆر بە بریاری ئەنجومەنی وەزیران دڵخۆش نین. بەشی هەرەزۆری شانۆ هاوینیەکان تێکدراونەوە. هەروەها بەشی زۆری شانۆ و تێئاترە دایمیەکان لە سەرەتای هاوین دا لە بەر ئەوەی لە پشوی هاوینە دان و دڵنیان لە کەمی بینەر ، دەرگاکانیان ناکەنەوە.

Kaisman taidemuseo yövalaistuksessa
/AOP

5.5.2020

ئاوی زێڕابەکان تێستی کۆرۆنای بۆ دەکرێ

لە سەرەتای مانگی مای را ، ٢٨ کۆمپانیای پاک کردنەوەی ئاوی فینلاند دەست دەکەن بە تێستی کۆرۆنا بۆ ئاوی زێرابەکان.

"THL" هیواخوازە لەو رێگایەوە بتوانێ بگاتە ئەو راستیەی کە لە هەر ناوچەیەو بە چ رادەیەک ڤایرۆسی کۆرۆنا بڵاو بۆتەوە. لە رێگای تێست کردنی ئاوی زێڕابەکانەوە دەتوانین بزانین لە هەر ناوچەیە و تا چ رادەیەک خەڵک توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون

وا پێشبینی دەکرێ کە ژمارەی دروستی ئەوانەی توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون ، چەندین بەرابەری ئەوانەیە کە لە تاقیگەکان پشت راست کراونەتەوە. "THL" هیواخوازە کە لە رێگای تاقیکردنەوەی ئاوی زێرابەکانەوە بتوانێ بگاتە ژمارەی دروستی توشبوانی کۆرۆنا.

لەو رێگایەوە دەتواندرێ ئەو راستیەش بزاندرێ، داخوا پەتای کۆرۆنا بەرەو کەم بوونەوە دەروات یان دەبێ چآوەرێی شەپۆلی تازە بین.

پێشتر بۆ زانینی رادەی بەکار هێنانی ماددە هۆشبەرەکان ئاوی زێرابەکان تاقی کراوەتەوە. ئەوەش هەر بە هەمان شێوە تاقی دەکرێتەوە، بەڵام بۆ گەیشتن بە ئاکامێکی دروست پێویستی بە وردەکاری زۆر و لێکۆڵینەوەی ورد هەیە. لە ئاوی زێرابەکان دا بۆی هەیە رادەی ڤایرۆسی کۆرۆنا زۆر کەم بێت. وردەکاری زۆری پێویستە بۆ ئەوەی بتواندرێ " RNA" واتە ژێنی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ئاوەکە دا بدۆزرێتەوە.

Näytepullo Lahden jätevedenpuhdistamolla
/Juha-Petri Koponen / Yle

ڤایرۆسی کۆرۆنا کێشەی بۆ پێشبینیەکانی کەش ناسی دروست کردوە

ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆتە هۆی ئەوەی کە پێشبینی کردن بۆ کەش و هەوا زۆر ئاسەم تر بێت، ژمارەی فرۆکەکان لە ئاسمان بە رادەیەکی یەکجار زۆر کەم بۆتەوە. فرۆکەکان پشکێکی زۆریان لە تێگەیشتن و پێشبینی کردنی کەش و هەوا بەر دەکەوێ.

کاتێک فرۆکە بە ئاسمان دا دەروات، راپۆرتی ساردی و گەرمی هەوا ، توندی باو ئەوەی کە بەرەو کام لایە و هەرپەستانێکی هەوا لە ئاسمان هەبێت خێرا دەنێرێتە خوار. هەموو ئەو زانیاریانە دەدرێنە بەشی کەش ناسی و شارەزایان بۆ پێشبینیەکانی کەش ناسی کەڵکیان لێ وەردەگرن.

لە ماوەی بوونی کۆرۆنا دا، ئەو زانیاری و راپۆرتانەی کەش ناسی کە لە فرۆکەکان وەردەگیران، جێگایان لە رێگای ترەوە پر دەکرێتەوە. بۆ پرکردنەوەی ئەو بۆشاییە ، هەوڵ دەدرێ لە رێگای ئانتێنی رادیۆ و مانگی دەستکرد و بورجی چاوەدێری و راپۆرتەکانی پاپۆروانیەوە پێش بینی کەش و هەوا بکرێ.

ناوەندی کەش ناسی، وتی پێشبینیەکانی کەش و هەوا راست دەرچوون. لە گەڵ ئەوەی کە بۆ پێشبینیە درێژماوەو مام ناونجیەکان راپۆرتەکانی فرۆکەوانی زۆر گرینگن، بەلام تا ئێستا هەست ناکرێ کە پێشبینیەکانمان هەڵە بووبن. ناوەندی کەش ناسی دەڵێت بەڵێ ئەوە راستە کە لە هێندێک هەل ومەرجی تایبەت و بۆ بەشیک لە گۆرانەکانی کەش و هەوا ئاستەمە بەبێ راپۆرتەکانی فرۆکەوانی پێشبینیەکی دروست بۆ کەش و هەوا بکەین.

Lentomekaanikot asentavat suojia lentokoneen moottorin päälle lentokoneiden säilytyshallissa Oslossa.
Lentomekaanikot asensivat suojia lentokoneen moottorin päälle lentokoneiden säilytyshallissa Oslossa viime viikon maanantaina.Håkon Mosvold Larsen / AFP

” Fimea” فرۆشتنی ئامێری تێستی خێرای کۆرۆنای بە خەڵک قەدەغە کرد

"Fimea"ئاژانسی پاراستن و شیمیایی" کە تایبەتە بە لێکۆڵینەوەو گەشەپێدانی دەرمان، گەدەغەی فرۆشتنی خستە سەر تێستی خێرای ڤایرۆسی کۆرۆنا ، کە ڕیکلامی بۆ دەکراو بە خەڵک دەفرۆشرا. "Fimea" قەدەغەی فرۆشتنی ئەو تێستانەی خستە سەر "Hengityssuojainkauppa.fi" و "ProCure Finlandia" کە رێکلامیان بۆ تێستی خێرای ڤایرۆسی کۆرۆنا دەکرد و دەیان فرۆشتن. ئەو قەدەگە کردنە خراوەتە بواری جێبەجێکردنەوەو تاکو مانگی "٨" درێژەی دەبێت.

"Fimea" دەڵێت لە هیچ کوێیەک لە رونکردنەوەو رێکلامی فرۆشتنی ئەو تێستانە دا ، باسی ئەو راستیە نەکراوە کە ئەو تێستانە بۆ کەسانی ئاسایی و بەکار هێنان لە ماڵەوە نین.

هەرواە ها "Fimea" دەڵیت کە نیشانەکانی سەر بەستەی فرۆش لەگەڵ ستانداردەکانی ئەو بەشە یەک ناگرنەوەو زانیاریەکان ناتەواون. هەروەها ئەوەش پشت راست نەکراوەتەوە ، داخوا تێکستی تەرجومەکراوی فینلاندیەکە پەسند کراوی بەرهەم هێنەری ئەو تێستەیە یان نا.

Fimean kyltti Kuopiossa.
/Timo Hartikainen / AOP

4.5.2020

لە سەرتای مانگی حوزەیرانە"٦" وە سنوربەندیەکان لە فینلاند کەم دەکرێنەوە

بەهۆی ئەوەی لە هێورکردنەوەی دۆخی پەتای کۆرۆنا سەرکەوتوو بوە، ئەنجومەنی وەزیران بریاری کرانەوەی هێواش و قۆناغ بە قۆناغ و گرتنەپێشی ستراتیژی ئاوێتەی دا، واتە هاوکات لەگەڵ کرانەوەی شوێنە گشتیەکان، لە رێگای تاقیکردنەوەی پترەوە شوێن پێی کۆرۆنا و توش بوان هەڵگیرێ و توش بوان قەرەنتینە بکرێن. ئەنجومەنی وەزیران بەگرینگی دەزانێت پارێزگاری لەوانە بکری کە کۆرۆنا مەترسیە بۆسەر گیانیان .

ئەنجومەنی وەزیران بریاری دا لەسەرەتای مانگی "٦" را ئاسانکاری پتر بۆ کۆر و کۆبونەوەکان بکرێ. بەپێی بریاری پێشو کۆبونەوەی پتر لە دەکەس قەدەغە بوو، ئەو ژمارەیە بەرزکرایەوە بۆ ٥٠ کەس، ئەو بریارە هەموو کۆر و کۆبونەوەیەکی وەرزشی و کولتوری و ئاینی دەگرێتەوە. پێویستە لە رێگای دڵنیابوونەوە لە ژمارەی ئەوخەڵکانەی کۆ دەبنەوەو پاراستنی پاک و خاوێنی و نیزیک نەبوونەوە لە یەکتر لە بوونی ئاسایش دڵنیا بینەوە.

کێ برکێ وەرزشێەکان دەکرێ لە سەرەتای مانگی حوزەیران"٦" را بەشیوەیەکی چاوەدێری کراو دەست پێ بکەنەوە. هەروەها خواردنگەو بارەکان دەکرێ قۆناغ بە قۆناغ بکرێنەوە. مۆزەخانە، تێئاتر و کتێبخانەکان لە سەرەتای مانگی حوزەیرانەوە دەرگاکانیان دەکەنەوە. بەر لەو کاتەش دەکرێ کتێب و ئەو شتانەی پێویستتن لە کتێبخانە قەرزیان بکەی.

هەموو ئەو گەشتانەی بە هۆی ئیش و کارەوەن یان پێویست و زۆر گرینگن لە ١٤|٥ بە دواوە بۆ دەرەوەی وڵات ، رێگا پیدراون. بەڵام پرسین و کۆنترۆڵ لە هەموو سنورە خاکی و ئاویەکان و فرۆکەخانەکان بەردەوامە. پاسەوانی و پرسین لە سنورەکانی دەرەوەی وڵات لە پێنج شەممە را بۆ مانگێگی تر درێژ دەکرێتەوە. ئەوانەی لە دەرەوە را دێنە ناو وڵات دەبێ یاسای مانەوە لە قەرەنتینە دا جێ بەجێ بکەن. گەشتی دەرەوەی وڵات بۆ خۆشی و کات بەسەربردن تا ئێستاش بە باش نازاندرێ.

لەگەڵ ئەوەش دا کە قوتابخانە بنچینەییەکان دەکرێنەوەو لە حەوتووی داهاتوو دا قوتابیان دەگەرێنەوە قوتابخانە، وا پێدەچێ زۆرێک لە خویندنگە ناوەندیەکان هەر لە رێگای ئۆنلاینەوە درێژە بە دەوامی خۆیان بدەن. ئەنجومەنی وەزیران پێشنیار دەکات کە لە رێگای ئۆنلاینەوە درێژە بە وانە وتنەوەکان بدرێ، بەڵام بریاری کۆتایی لە دەست شارەوانیەکان دایە.

بریای ئیش و کار لە رێگای ئۆنلاینەوە هەر وەک خۆیەتی. بەهەمان شیوە خۆپاراستن لە سەردان کردن و نیزیک بوونەوە لەوانەی کە تەمەنیان لە سەروی ٧٠ ساڵە. ئەنجومەنی وەزیران داوا لە بەساڵداچوانی سەروی ٧٠ ساڵ دەکات، لەماڵ بمێننەوەو خۆببوێرن لە چون بۆ شوێنە گشتیەکان.

ئەنجومەنی وەزیران ئەو راستیە وەبیر دێنێتەوە، تا ئێستاش کۆرۆنا هەرەشەیەکی مەترسی دارە. هەرچەندی کە سنوربەندیەکان هەڵدەگیرێن، زۆر گرینگە لە بەریەک کەوتن خۆ بپارێزین.

Li Andersson, Katri Kulmuni, Sanna Marin, Maria Ohisalo och Anna-Maja Henriksson håller presskonferens.
/Emmi Korhonen / Lehtikuva

لە فینلاند هیچ مناڵێک پێویستی بە چارەسەری لە نەخۆشخانە نەبوە

تا ئێستا لە فینلاند ٥٠٠٠ نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەست نیشان کراوە کە لەوانە نیزیکەی ٢٠٠ کەسیان تەمانیان لە خوار ١٦ ساڵیەوە بوە. لەو مناڵانەی کە پەتای کۆرۆنایان گرتوەو دەست نیشان کراون ، ٧٥٪ یان لە هێڵسینکی و پارێزگای ئوسیما بوون.

بەپێی راپۆرتەکانی کە لە هوموو گۆشەو کەناری دونیاوە لەسەر توش بوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا بڵاوکراونەوە، کاریگەریەکەی لەسەر مناڵان و گەنجان زۆر بە هێواشیە. لە فینلاندیش هەروەک وڵاتانی تری جیهانە. تا ئێستا لە فینلاند تەنانەت یەک مناڵیش ئەوەندە بە توندی کۆرۆنای نەگرتوە کە پێویستی بە جارەسەری لە نەخۆشخانە بێت.

بە پێی راپۆرتەکان ، لە چین یەک لە سەدی(١٪) ئەوانەی توشی کۆرۆنا بوون لە خوار ٢٠ ساڵ بوون و لە ئەمریکاش یەک و حەوت دەهومی دەرسەد(١،٧) لە خوار ١٨ ساڵیەوە بوون.

Kahden lapsen siluetit kadulla. Lapsilla on käsissään tikkarit.
/Andreu Dalmau / EPA

ئەوانەی بەهۆی قەرەنتینەوە داوای قەرەبوویان کردبوو سەتا هەشتایان (٨٠٪) داواکاریە کانیان لە لایەن "کێڵا"وە رەد کرایەوە

بەشی هەرەزۆری ئەوانەی بەهۆی کۆرۆناوە داوای هاوکاریان لە "کێڵا" کردبوو وەلامی رەدیان پێ درایەوە. "کێڵا" وەڵامی رەدی بە پتر لە سەتا هەشتای ئەو داواکاریانە داوەتەوە، کە بە هۆی دۆخی کۆرۆنا و بێکار کەوتنی خەڵک و لەدەست دانی داهاتی بژیوی و لە ماڵ مانەوە پێی گەیشتون.

بەشی هەرەزۆری وەڵامی رەدیەکان بەهۆی ئەوەوە بوون کە، داواکار پشتگیری دوکتۆری تایبەت بە پەتای بۆ لەماڵ مانەوە بەهۆی کۆرۆناوە هاوپێچی داواکاریەکەی نەکردوە.

داواکار بۆ ئەوەی پارەی رۆژانەی" کێڵا"ی پێ بدرێ ، پێویستە داواو پشتگیری پزشکی تایبەت بە نەخۆشیە گوازراوەکان هاوپێچێ داواکاریەکەی بکات، لەوێدا دەبێ بەروونی نوسرابێ کە پیویستە خۆی قەرەنتینە بکات یان بنوسرێ ناتوانێ بچتە کار. بەگوێرەی یاسا پشتگیری و نامەی دوکتوری تر نابێت

هەمو شارەوانیەک و ناوەندێکی تەندروستی پزشکی تابەت بە پەتا و نەخۆشیە واگیریەکانی هەیە. ئەو پزشکە تایبەتیانە تەنیا لەرووی ئەگەر و بۆ خۆپاراستن پشتگیری و داوای قەرەنتینە بۆ کەس نانوسن، بەڵکو دەبێ لە هەمووشتێک دڵنیا بنەوە کە ئەو کەسە کۆرۆنایەتی یان لە شوێنێک بوە کە ئەگەری توش بوونی هەبوە یان هەکی تایبەت هەبێت.

بەڵام لە کاتێک دا مناڵی خوار ١٦ ساڵ توشی کۆرۆنا بووبێت قەرەنتینە کرابێت جیاوازە ،ئەوکات دایک یان باب دەتوانێ بەو هۆیەوە لە ماڵ بمێنێتەوەو چاوەدێری بکات. ئەگەر داوا لە تێکرایی قوتابیانی پۆڵ کرابێت لە ماڵ بمێننەوەو خۆیان قەرەنتینە بکەن، دایک یان باوک دەتوانێ بەم هؤیەوە لە ماڵ بێت و پارەی رۆژانەی " کێڵا"ی بۆ سەرف بکرێ.

Kuvassa on Kelan kyltti.
/ Ismo Pekkarinen / AOP

بەگوێرەی زانیاریەکان هەڵگرتنی قەرەنتینە لە سەر پارێزگای ئوسیما ئازاد کردنی هاتوچۆکان دۆخی کۆرۆنای خەراپتر نەکردوە

دوو حەوتو بەسەر کردنەوەی سنورەکانی ئوسیما و ئازاد کردنی هاتوچۆدا تێپەر دەبی و ئاکامەکانی دەرکەوتوون. دەرکەوتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە بەینی ١ بۆ ١٤ رۆژ دایەو بەشیوەی ناونجی لە ماوەی ٥ رۆژ دا دەردەکەوێ.

تێلیا لە رێگای ئامێری سەرژمێری تایبەتەوە ، دیاری کردوە کە بەر لە داخستنی سنورەکانی پارێزگای ئوسیما رۆژانە ژمارەی هاتوچۆیەکان چەند بوون، کاتی قەرەنتێنەو داخستن چەند بون و دوای کرانەوەو هەڵگرتنەوەی سنورەکان ، رۆژانە هاتوچۆیەکان چەند بوون.

بەگوێرەی زانیاری و راپۆرتەکان، دوای داخرانی سنورەکان هاتوچۆیەکان لە نێوان پارێزگای ئوسیما بۆ شوێنەکانی تری فینلاند یەکجار زۆر کەم بوونەوە. بەر لە داخرانی سنورەکان واتە ١٢ی ئادار، رۆژانە هاتوچۆیەکان لە نێوان پارێزگای ئوسیما و شوێنەکانی تری فینلاند نیزیکەی ١٣٢٥٠٠ گەشت بوو.

لە دوای داخرانی سنورەکان ئەو هاتوچۆ و گەشت کردنانە بونەوە بە یەک لە دە واتە ١٤٠٠٠ گەشت کردن لە ٢٤ کاتژمێر دا. دوای کردنەوەی سنورەکان ژمارەی گەشتەکان بەرز بۆوە بۆ دەوروبەری ٦٢٠٠٠ گەشت، ئەوەش دەکاتە نیواەی ئەو هاتوچۆیەی پێش داخرانی سنورەکان هەبوو. سەرەرای ئازاد بونی هاتوچۆ خەڵک بە شێوەیەکی زۆر بەرچاو رویان لە هانوی هاوینەیان نەکردوە .

کرانەوەی سنورەکانی پارێزگای ئوسیما نەبۆتە هۆی پتر بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و خەراپ تر بوونی هەلومەرجەکە. لانیکەم ئەوە ی کە لە بەر چاوە ئەوەمان پێ دەڵێ.

پرۆفیسۆر " Pekka Nuorti" سەرۆکی بەشی پەتاناسی ناونەتەوەیی لە تەندروستی گشتی دا، لە زانکۆی تامپێرێ ، پێی وایە دوای ئازاد کرانی سنورەکان ئەو پەتایە خێراتر نەبوە.

-وا پێدەچێت خەڵک باش گوێیەان لە داواکاری و ئامۆژگاریەکانی سەرۆک وەزیرگرتبێ بۆ خۆپاراستن لە گەشت کردن.

"Nuorti" لە سەر ئەو باوەرەیە، خەڵک گوێیان لە ئامۆژگاریەکانی تریش گرتوە ، وەک دەست شوردن و خۆپاراستن لە بەریەک کەوتن و کۆبوونەوە.

Betoniesteitä poistetaan Uudenmaan rajalta.
Petteri Juuti / Yle

30.4.2020

قوتابخانەکان لە ١٤ی مانگی مای را بە شیوەیەکی کۆنترۆڵ کراو دەکرێنەوە

سنوردار کردنی تایبەت بە کۆرۆنا بۆ قوتابخانە کان هەڵدەوەشێندرێنەوەو قوتابیان لە ١٤|٥ را بە شێوەیەکی کۆنترۆڵ کراو و پلە بە پلە دەگەرێنەوە پۆل. خوێندن لە پۆلەکان دا لە قوتابخانەی بنەرەتی و رەوزە( پێش مەکتەب) دەست پێدەکاتەوە. لە بابەت خوێندگەناوەندیەکانەوە دواتر پریار دەدرێ.

لە قوتابخانەکان دا هەوڵ دەدرێ لە رێگای جۆراوجۆرەوە، ئەگەری توش بوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا کەم بکرێتەوە. دەکرێ قوتابیان لە دوو نۆبەی جیاواز دا بێنە قوتابخانە، بۆ نمونە بچوکەکان بەیانان بێن و ئەوانەی گەورەترن دوای نیوەرۆیان بێن. لە قتابخانەکان دا هەوڵ دەدرێ زۆر بە وریاییەوە هەڵس و کەوت بکرێ و خۆپاراستن و پاک و خاوێنی لەبەرچاو بگیرێ و لەیەکتر نیزیک نەبنەوە.

" Li Andersson" وەزیری پەروەردەو فێرکردن دەلێت بۆچونی شارەزایانی کەرتی تەندروستی ئەوەیە، کردنەوەی قوتابخانەکان بەم شێوەیە هەم بۆ قوتابیان و هەم بۆ مامۆستایان و کارگێرانی قوتابخانەکان ئەمینە. " Andersson" دەڵێت بەشیوەیەکی گشتی دەبێ هەوڵ بدرێت لە نیزیک بوونەوەو بەریەک کەوتنی نا پێویست خۆ بپارێزن ، هەروەها قوتابخانەکان ژمارەیەکی کەمتر لە کاتی ئاساییان قوتابی لێیە. دەبێ هەوڵ بدرێ شوێنی بەتاڵ لە بەینی قوتابیان دا بهێڵدرێتەوە.

هەروەها مامۆستایانی هەر قوتابخانەیەک تەنیا لە یەک قوتابخانە وانە دەڵێنەوەو نابێ بۆ وانە وتنەوە لە قوتابخانەیەکەوە برۆنە قوتابخانەیەکی تر. بۆ کاتی نان خواردن هەر پۆلەو بە جیا دەچیت و نانخواردنی باوی بەکۆمەڵی وەک جێژنی کۆتایی ساڵی خویندن ئەو ساڵ بەرێوە ناچێت.

ئەوەی بوو بە هۆی ئەو بریارەی ئەنجومەنی وەزیران ، بۆچون و پێشنیاری شارەزایانی "THL" و وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان بوون. بە گوێرەی لێکۆڵینەوەکان پشکی مناڵان لە بڵاوکردنەوەی ئەو پەتایە دا زۆر کەمە.

Seitsenvuotias poika matkalla Kirstin kouluun Espoon Suvelassa.
/Heikki Saukkomaa / Lehtikuva

بنکە تەندروستیەکان لە نەهاتنی نەخۆشەکان نیگەرانن

لە ماوەی پەتای کۆرۆنادا سەردانی نەخۆشەکان بۆ بنکە تەندروستیەکان بە رادەیەکی زۆر کەم بۆتەوە.

بە هۆی هەلومەرجی تایبەت بە کۆرۆناوە ، کاتی نەخۆشەکان زۆرتر گوازراونەتەوە بۆ ئامرازە تیکنیکیەکان و لە رێگای ئۆنلاینەوە بوە، ئەوەش نەیتوانیوە بە شیوەیەکی سەرکەوتوانە لە هەموو فینلاند نەخۆش و خاوەن پێداویستیە پزشکیەکان رازی بکات.

بەگوێرەی تازەترین راپۆرتی "THL" بەشێکی بەرچاوی هۆی کەم بوونەوەی سەردان کردنی نەخۆشەکان بۆ بنکە تەندروستیەکان، بەهۆی ئاگادار نەبوون لە دۆخەکە و ترسەوە، سەردانی بکەی تەندروستی ناکەن و لە ماڵ دەمێننەوە، سەرەرای ئەوەی کە پێویستیشە بچن .

پەیامی بنەکەی تەندروستیەکان ئەوەیە، تەنانەت بۆ ئەو نەخۆشیانەش کە بە پەلە نین ، دەبێ پێوەندی بە بنکەی تەندروستیەوە بکەن و لە رێگای تەلەفونەوە رێنمایی و زانیاری وەربگرن.

بەرێوەبەرایەتی کەرتی تەندروستی ئەو راستیە دەسەلمێنێ کە بەهۆی دۆخی پەتاوە ، پتر لە رادەی پێویست هەوڵ دراوە چارەسەری ئەو نەخۆشیانەی بەپەلە نین وەدوا بخرێن. لە درێژ ماوە دا دەکرێ ئەو کارە بەزیان تەواو ببێت و ببێتە هۆی کەڵەکە بوونی نەخۆشیەکی زۆری چارەسەر نەکراو بۆ دوای دۆخی پەتای کۆرۆنا ، لە بواری دارایشەوە خەرجێکی زۆر زیاتر بخاتە سەر ئەستۆی کەرتی تەندروستی. بە گوێرەی تازەترین راپۆرتی " THL" پێشبینی دەکرێ کەڵەکەبونی ئەو نەخۆشیانە بۆ چارەسەر کردنیان پێوستیان بە ماوەیەکی دوور و درێژ هەبێ.

Lääkäri terveysasemalla Espoossa.
Hanna Matikainen / Lehtikuva

نەخۆشی نوێی بەشی چاوەدێری چر لە سەرەتای مانگی ئاوریلەوە بەرەو کەم بوونەوە رۆیشتون

"THL" زانیاری نوێی سەبارەت بە دۆخی نەخۆشانی چاوەدێری چر بڵاو کردۆتەوە. لە دوای حەوتوی یەکەمی مانگی ئاوریلەوە ، ژمارەی نەخۆشی نوێی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە بەشی چاوەدێری چر ، بە بەردەوامی بەرەو کەم بوونەوە رۆیشتون

زۆرترینی ژمارەی نەخۆشانی بەشی چاوەدێری چر لە حەوتووی دوهەمی مانگی ئاوریل دا بوە ، کە ١٩ نەخۆش گوێزراونەتەوە بۆ ئەو بەشە. لەوە بەدوا بەبەردەوامی ژمارەی رۆژانەی ئەوانەی پێویستیان بە پێراگەیشتن و چاوەدێری چر هەبوە بەرەو کەم بوونەوە رۆیشتوون. هێندێک لە نەخۆشەکان چەندین جار گوازراونەتەوە بۆ بەشی چاوەدێری چر.

بەگوێرەی ئەو راپۆرتە، تاکو کۆتایی مانگی ئاوریل ١٧٠ نەخۆش ، بە هۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە پێویستیان بە چاوەدێری چر هەبوە. لەوانە ٧٠٪ی پیاو بوون.

هەتا ئێستا لە فینلاند هیچ نەخۆشێکی خوار تەمەن ١٧ ساڵی ڤایرۆسی کۆرۆنا، نەبراوەتە بەشی چاوەدێری چر. لە تێکرای نەخۆشانی بەشی چاوەدێری چر ٥٢٪ یان تەمەنیان لە خوار ٦٠ سالەوە بوەو ٧٧٪ لە خوار ٧٠ ساڵەوە بوون

Sairaanhoitaja käsittelee hengityskonetta Meilahden tornisairaalassa,
/Anni Reenpää / Lehtikuva

بۆ تێستی کۆرۆنا و تاقیکردنەوەی بونی ماددەی پارێزگاری لە لەش دا، لە کلینیکە شەخسیەکان، دەکرێ داوای قەرەبوو لە "کێڵا" بکەی

بۆ تێستی بوونی کۆرۆنا و ماددەی بەرگری لەش لە مەتەب و کلینیکە شەخسیەکان، دەکرێ داوای قەرەبووی خەرجەکانت لە "کێڵا" بکەیتەوە. هەموو ئەو کەسانەی کە لە دوای ١ی مانگی ئاوریلەوە لە کلینیکە شەخسیەکان تێستی کۆرۆنایان داوە ، دەتوانن داوای قەرەبوو لە "کێڵا" بکەنەوە.

بۆ قەرەبوو کردنەوە، پێویستی بەوەیە کە دوکتۆربۆی نوسیبێ و تەنیا ئەوانە قەرەبوو دەکرێنەوە کە لە مەتەب و ناوەندەتەندروستیەکانی کەرتی تایبەت تێستیان داوە.

قەرەبوو کردنەوەی خەرجەکانی تێستی کۆرۆنا و ماددەی بەرگری لەش، وەک بەشیک لە تاقیکردنەوەکانی کۆرۆنا بۆ هەموو ئەوکەسانە دەکرێت کە بەگوێرەی یاسای خزمەتگوزاری, بیمەی پارێزگاری دەرمانی فینلاند دەیانگرێتەوە . بەڵام خەرجی لێکۆڵینەوەو پێراگەیشتنەکانی دیکەی کۆرۆنا لە کەرتی تەندروستی تایبەت نادرێتەوە. قەرەبوەکانی "کێلا" لە کەرتی تەندروستی تایبەت، بۆ هەر تێستێکی کۆرۆنا ٥٦ئێورۆیە و بۆ تێستی ماددەی بەرگری لەش ١٥ ئێورۆیە.

Annette Asplund ja Henni Tuomala tutkivat laboratoriossa bakteriofageja.
Laboratorioanalyytikot Annette Asplund ja Henni Tuomala työskentelevät faagilaboratoriossa.Kristiina Lehto / Yle

ژمارەی تێستەکانی کۆرۆنا لە فینلاند لە ئاقاری خۆیان راوەستاون

تا ئێستا ئامانجی فینلاند لە بابەت بردنەسەری ژمارەی تێستەکانی کۆرۆنا بێ ئاکام بوە.

بەگوێرەی زانیاریە بڵاوکراوەکانی "THL" کە باس لە ژمارەی تێست کراوانی رۆژانەی فینلاند دەکات ، "ئولێ " حیسابی هەفتانەی ئەو تاقیکردنەوانەی کرد و بە ژمارەی ناونجی گەیشت. دەرکەوت کە تاقیکردنەوەکان زۆر زۆر بە هێواشی گەشەیان کردوە.

زۆر تری تاقیکردنەوەکان لە رۆژانی کاری حەوتو(دوو شەممە بۆ هەینی) دا کراون، بەشیوەی ناونجی ٢٨٠٠ تێست لە رۆژێک دا ، واتە یەک لە سێی ئامانجی دیاریکراوی وەزارەتی تەندروستی و خامەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان.

بۆ ئەو کارە تەنیا کەڵک لە نیوەی تواناییەکانی تاقیگەکانی فینلاند وەرگیراوە، واتە لەو ژمارەیەی کە دەکرا بکرێت، چونکە فینلاند توانایی ئەوەی هەیە رۆژانە ٥٥٠٠ تاقیکردنەوەی کۆرۆنا بکات.

"Anni Virolainen-Julkunen"راوێژکاری کاروباری پزشکی وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریەکۆمەڵایەتیەکان ، دەڵێت هۆی ژمارەی کەم بوونی تێستەکان، نەبوونی کەسانی وایە کە پێوستیان بە تێست کردنە.

Lähikuva laboratorion työstä.
/Nella Nuora / Yle

29.4.2020

ئاژانسی دڵنیایی نیشتیمانی گرێبەستی کرینی پیویستیەکانی خۆپاراستنی بە بەهای میلیۆنان ئێورۆ بەست

ئاژانسی دڵنیایی نیشتیمانی " HVK" رایگەیاند کە لە حەوتوی رابردوو دا گرێبەستێکی کرین و هێنانی کەلوپەلی خۆپاراستنی بۆ مانگی تەمموزی"٧" ئەمساڵ و دواتر بەستوە.

بەگوێرەی ئەو گرێبەستە لە نێوان مانگەکانی مای"٥" بۆ تەمموز"٧" پتر لە ١٢،٥میلیۆن دەمامک و ماسکی نەشتەرگەری کە بۆ دەم و لوت بە کار دێن دەگەنە فینلاند. بەگوێرەی راگەیاندنەکەی "HVK" ئەو ماسکانە تەواو ستانداردن و پێشتریش هاتونە فینلاند و راستەوخۆ گرێبەستەکە لەگەڵ کارگەی چینی دروست کردنی ئەو کەل و پەلانە بەستراوە.

ناوەندی لێکۆڵینەوەی تەکنۆلۆژیا "VTT" تاقیکردنەوەی بۆ ئەو دەمامک و ماسکانە کرد ، کە پێشتر و لە مانگی ئاوریل دا چینەوە گەیەندرانە فینلاند. بەگویرەی تاقیکردنەوەکان ماسکەکانی بەشی نەشتەرگەری، ستاندارد بوون و کێشەیان نەبوو و شیاوی بەکار هێنان بوون، بۆیە بۆ بەکارهێنان درانە کەرتی تەندروستی.

Finnairin kone toi Kiinasta tilattuja suojavarusteita Helsinki-Vantaan lentoasemalle 15. huhtikuuta.
/Petteri Sopanen / Yle

”THL”: ئەگەر بە بەردەوامی پەتاکە هێور بکرێتەوە، مەترسی زۆرە لە دوایی دا بەزۆری بڵاوبێتەوە

ناوەندی تەندروستی و خۆشگوزەرانی "THL" وا چاوەروان دەکات کە هێورکردنەوەی بەردەوامی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ ماوەیەکی زۆر، مەترسی ئەوەی هەیە کە دواتر و یەک لەناکاو بە شیوەیەکی زۆر بەربڵاو ، بڵاوبێتەوە. هەروەها "THL" رایگەیاند کە، هێورکەردنەوەی بەردەوام و بەزۆری لەسەر درێژ بوونەوەی ماوەی پەتاکەش شوێنی زۆری دەبێت.

هەروەها "THL" دەڵێت لە فینلاند زۆر بە توندی و زۆر پتر لە وڵاتانی دراوسێ پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا هێورکراوەتەوە. هیچ بارگرانیەک لە سەر کەرتی تەندروستی و چاوەدێری چرو تایبەت دروست نەبوە. بارگرانیەکە زۆر لەوەی کە هەوڵی بۆ دراوەو چاوەروان دەکرا کەمتر بوە. هەربۆیە "THL" پێی وایە جێی خۆیەتی کە قسەلەوەبکرێ، سنوردارکردنەکان کەمتر بکرێنەوەو خەڵک پتر ئازاد بکرێن. ئێستا زۆر ئاستەمە پاساو بۆ توندتر کردن و سنوردار کردنی پتر بێنیتەوە.

"THL" ئەوەش بیر دەخاتەوە کە، هەڵگرتنی سنوربەندیەکانی ئێستا، پێویستە قۆناغ بە قۆناغ بێت و بە وردی و بە بەردەوامی چاوەدێری ئاکامەکانی بکرێ. هەروەها دەلێت، زۆرکردن و بەربڵاوکردنی تاقیکردنەوەکانی کۆرۆنا بۆ پێوشوێن هەڵگرتنی ئەو پەتایە، یەکێک لەو رێگە تازانەیە کە دەبێ لەبەرچاومان بێت، بەڵام ئەوە بەتەنیا بەس نیە.

Hoitaja ottaa näytettä koronaepäillyltä koronapotilaiden testaamiseen ja hoitoon tarkoitetulla osastolla Turun yliopistollisessa keskussairaalassa
Hoitaja ottaa näytettä koronaepäillyltä koronapotilaiden testaamiseen ja hoitoon tarkoitetulla osastolla Turun yliopistollisessa keskussairaalassaRoni Lehti / Lehtikuva

دوو لە سێی ئەو کۆمپانیایانەی بەهۆی کۆرۆناوە داوای کەم کردنەوەی کرێی شوێنەکانیان کردوە،بۆیان کەم کراوەتەوە

بەگوێرەی سەرژمێریەکانی ناوەندی کۆمپانیاکانی فینلاند ١٥ لە سەدی خاوەن کۆمپانیاکان ، بەهۆی هەلومەرجی تایبەت بە ڤایرۆسی کۆرۆنا داوای کەم کردنەوەی کرێی شوێنەکانیان کردوە. سەتا دەی کۆمپانیاکان کرێی شوێنەکانیان بۆ کەم کراوەتەوە

واتە لە تێکرای ئەوانەی داوای کەم کردنەوەی کرێی شوێنەکانیان کردوە ، دوو لە سێ یان بۆیان کەم کراوەتەوە.

-زۆرێک لە کۆمپانیاکان بەلایانەوە زۆر گرینگە کە خەرجیە دایمیەکانیان کەمتر ببنەوە. " Mikael Pentikäinen" سەرۆکی سەندیکای بازرگانانی فینلاند پێی وایە، بۆ زۆرێک لە خاوەن کۆمپانیاکان کرێی شوێنەکانیان لە دەرکەوتە سەرەکیەکانیانەو هەر بۆیە زۆر گرینگە کەم بکرێنەوە.

ویرای سەرۆکی سەندیکای بازرگانانی فینلاند، "Mika Lintilä" وەزیری کاروباری ئابوریش چەندین جار ئەوەی دوپات کردۆتەوەو داوای لە خاوەن دوکان و بازارەکان کردوە کە باش وایە بەراستی ئێستا لە کێشەی کۆمپانیاکان و دوکانداران تێبگەن و کڕێیان لەسەر کەم کەنەوە. وێرای ئەو داواکاریەش بەڵام هەمووان بەشداری ئەو هەرەوەزەیان نەکردوە.

"Pentikäinen"وا پێدەچیت کە کێشە ئەو شوێنانەن، کە چەندین کەس تێیان دا خاوەن بەشن. هەروەها "Pentikäinen"وتی، کێشەی سەرەکی ئەو مۆڵ و بازارانەن کە خاوەنەکانیان کۆمپانیا دەرەکیەکانن.

لە فینلاند کۆمپانیاکانی پایتەخت پتر لە هەموو شوێنەکانی تر داوای داشکاندنی کرێی شوێنەکانیان کردوە. نیزیکەی لە سەدا بیست و پێنجی"٢٥٪"ی داوای داشکاندنی کرێی شوێنەکانیان کردوەو سەتا چواردە"١٤٪" ی داشکاندنی بۆ کراوە.

Pöydille nostettuja tuoleja tyhjässä ravintolassa kauppakeskuksessa.
/Henrietta Hassinen / Yle

28.4.2020

مەهار کردنی کۆرۆنا پێویستی بە شوێن پێ گرتنی زۆرە

بۆ ئەوەی توشبوانی پەتای کۆرۆنا بە وردی دەست نیشان بکرێن و قەرەنتینە بکرێن، فەرمانبەرانی کەرتی تەندروستی ئەرکی زۆر قورسیان لە سەر شانە.

لە شار و شاروچکەکانی دەوروبەری پایتەخت کە زۆرترین ژمارەی توشبوانی پەتای کۆرۆنای لێ بوون، بۆ هەر توش بوویەک بەینی ٢تا٣ کەس لەوانەی گومانی بەرکەوتنیان هەبوو قەرەنتینە کراون. بۆ نمونە لە شاری هێڵسینکی تاکو رۆژی هەینی کە تێکرایی توش بوان ١٦٤٢ کەس بوون ، ٤٠٠٠ کەس قەرەنتینە کراون.

لە دوای هەڵگرتنی سنوربەندیەکان ، بەهۆی بەریەک کەوتنی خەڵک بە دڵنیاییەوە ژمارەی توش بوان بەرز دەبێتەوە. ئەوەی دەبێتە هۆی بریار دان لەسەرپتر قەرەنتینە کردنی خەڵک، زیاد کردنی ژمارەی تاقیکردنەوەکان و دەرکەوتنی ژمارەیکی پتر لە توش بوانە.

قەرەنتینە کردن بە واتای ئەوەیە کە گەران و هاتو چۆی کەسی توش بوو سنوردار دەکرێ. لە کاتی بریار دان لە سەر قەرەنتینە کردنی هەرکەسێک، لەبەر ئەوەی خۆی ناتوانێ بچێتە بازار، پێویستە لەوە دڵنیا بینەوە کە کەسی قەرەنتینەکرا و خواردن و پێویستیەکانی تری بەدەست دەگات. هاوکات دەبێ لەوەش دڵنیابینەوە کە لەو بنەمالەیە دا کەسانی وا هەن کە لەکاتی توش بوون دا گیانیان دەکەوێتە مەترسی، ئەگەر بوون دەبێ بگوازرێنەوە بۆ شوێنێکی تر. کەسی توش بوو دەتوانێ لە ماڵ بچتە دەر، بەڵام نابێ لە خەڵک نێزیک بێتەوە. ئەوانەی داهاتی بژیویان بەو هۆیەوە لەدەست دەدەن، بە یارمەتی تایبەت بە کۆرۆنا بۆیان قەرەبوو دەکرێتەوە.

koronavirus näytteenotto Porvoossa 23. maaliskuuta.
/Markku Rantala / Yle

ماوەی مانگێک پیراگەیشتن بە نەخۆشانی کۆرۆنا زۆر شتی فێر کردین

لە فینلاند ئەو نەخۆشانەی بە هۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە ، بەدەست هەوکردنی کۆ ئەندامی هەناسەوە ناڵاندوایانەو ناچار بوون لە نەخۆشخانە لەژێر چاوەدێری چر دابن، ژمارەیان لە سێ سەت کەس پترەو زۆربەشیان لە نەخۆشخانەکانی هێڵسینکی و ئوسیما چاوەدێری کراون. ئەوانەی لە ژێر چاوەدێری چر دا بوون، بێجگە لەوەی کە نەخۆشی تریشیان هەبوە هاوکات خوینیان خەست بۆتەوەو گورچیلەکانیشیان کێشەیان بۆ پەیدا بوە.

" Tero Varpula " پزشکی بالای بەشی چاوەدێری چر لە نەخۆشخانەی یۆرڤی ، دەڵیت هەرگیز پێشتر لە نەخۆشیە ڤایرۆسیەکان دا بەو پلەیە و بەو شیوەیە نەبیندراوە، کە هەوکردن تەواوی لەش دادەگرێ، تایەکی زۆر بە بەردەوامی بە ناو لەش دا دێت و دەروا. هەرگیز پێشبینی ناکرێ کە بە شیوەی ناونجی ماوەی چەندی کات پێویستە بۆ چارەسەری .

بە باوەری "ڤارپوڵا" گەورەترین وانەی یەک مانگی رابردووی پەتای کۆرۆنا ئەوەیە ، ئەو ڤایرۆسە بەردەوام لە گۆران دایەو لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازەو نیشانەو شوێنەوارەکانیشی دەگۆرێن. ئەوەش دەبێتە هۆی ئاستەم بوونی پێش بینیەکان بۆ ئەو پەتایە. "ڤارپولا" دەلێت لە باو ترین داستانەکانی ئەو پەتایە، ئەوەیە کە ئاستەم ترین کاتی نەخۆشەکان لە ١٠تا١٤ رۆژی دوای توش بوونیان دایە کە پێویستیان بە چاوەدێری چر و ئامێری هەناسەی دەست کرد دەبێت. بەڵام ‌ هێندێک لە نەخۆشەکان خێرا دوای توش بوون باری جەستەییان تێکدەچی و توانای هەناسەدانیان نامێنێ و پێویستیان بە هەناسەی دەست کرد دەبێت.

بەهۆی ئەوەی بە بەردەوامی ئامێری هەناسەدان دەبێ میزان بکرێ و بگۆردرێ، ئەوانەی دەخرێنە ژێر ئەو ئامێرە ، پێویستیان بە چاوەدێری و ئاگا لێ بوونی چر و بەردەوام هەیە. لە زۆرترینی ئەو نەخۆشانە دا ، نەخۆش پێویستی بە خواردنەوی زۆر و دەرمانی روون کردنەوەی خوێن و هەروەها دەرمانی ئارام کردەوە و ئازاریش هەیە، بۆ ئەوەی بەرگەی ئەو ئازارە زۆرەو کێشەی بۆڕی هەناسەدان بگرێ.

"ڤارپوڵا" دەلێ کێشەی سەرەکی ئەو پەتایە ئەوەیە، تا ئێستا هیچ چارەسەر و دەرمانێکی دڵنیاکەرەوەو یەقین لە دەست دا نیە، بەڵکو بە هەرشێوەیەک بوە هەوڵ دەدرێ پێراگەیشتن بۆ نەخۆشەکان بکرێ.

Sairaanhoitaja käsittelee hengityskonetta Meilahden tornisairaalassa.
Sairaanhoitaja käsitteli hengityskonetta Meilahden tornisairaalan tehohoito-osastolla Helsingissä elokuussa 2015.Anni Reenpää / Lehtikuva

پرسیاری "ئولێ": زۆرینە پێیان وایە باش باشاری سنوردارکردنەکانی کۆرۆنا دەکەن.

لەگەڵ ئەوەی ژیان لەگەڵ کۆرۆنا ، ناروونە کە تا کەی درێژەی دەبێت و ئەوەش مرۆڤ بێ تاقەت دەکات، زۆربەی فینلاندیەکان پێیان وایە لەپێناو تەندروستی خۆیان و دەوروبەریان دا دەتوانن باشاری ئەو هەلومەرجە بکەن و لە کەس و کار و هاورێیانیان دوور بن و تاکو هەرکاتێک پێویست بکات لە ماڵ بمێننەوە.

یەک لە سێی خەڵک دەلێن دەتوانین لەگەڵ هەلومەرجەکە برۆینە پێش، بەو مەرجەی بۆ هاوێن ئەو سنوردار کردنە هەڵگیرێ. لەو خەڵکانەی کە وەڵامی پرسیارەکانی "ئولێ" یان داوەتەوە، تەنیا دوو لە سەدیان" ٢٪" رایانگەیاندوە کە چیتر ناتوانن بە پێی ئەو رێنماییانە برۆنە پێش و تاقەتیان بەسەر چوە.

ئەو سنوردار کردنانە بۆ گەنجەکان زۆر سەخت تربوە لە خەڵکانی تر. لەگەڵ ئەوەش کە هەموویان لەرێگای مۆبایلەوە لەگەڵ هاڤاڵەکانیا لە پێوەندی دان، بەڵام رێگە نەدان بۆ بینین و بە یەک گەیشتن ئاستەمە بۆیان. ئەوانەی بنەماڵەن باشتر لەگەڵ بارودۆخی سنوردارکردن خۆیان گونجاندوە، تاکو ئەوانەی بەتەنیان ژیان بەسەر دەبەن.

Etätyön tekemistä ruokapöydän äärellä.
/Niko Mannonen / Yle

"توکێس": پاک کەرەوەی ئۆتسۆن بۆ ئەگەری کۆرۆنا بەکار مەهێنن

ئاژانسی پاراستن و کیمیایی "Tukes" رایگەیاند، ئەو ئەو ئامێر و بتلانەی غازی ئۆتسۆنیان تێدایە ، لە بازارەکان دا دەفرۆشرین، ئێستا بەناوی پاک کەرەوەی کۆرۆناوە دەیفرۆشن.

" Tukes" دەڵێت نابێ غازی ئۆتسۆن وەک پاک کەرەوەی دژی کۆرۆنا بەکار بێنن، چونکە هیچ لێکۆڵینەوەیەکی زانستی بۆ ئەوە نەکراوە ، لەلای تریشەوە بە کار هێنانی ئۆتسۆن دەتوانێ مەترسی هەناسەدان بۆ مرۆڤ دروست بکات.

هەروەها ئاژانس بەکارهێنەران وریا دەکاتەوە، تەنانەت بە رادەیەکی زۆر کەمیش بەکار هێنانی ئەو ئەو ماددەیە دەتوانی كێشەی تەندروستی بە دواوە بێ. بۆ نمونە بەکار هێنانی بە رادەیەکی زۆر کەمیش، کێشەی هەناسە دانتان بۆ دروست دەکات و سیەکانتان بێ هێز دەکا و ئەگەر ئاسم تان هەبێت دۆخەکەتان قورستر دەکات.

لە خەراپترین حاڵەت دا بۆی هەیە نیوەی تاقیکردنەوە نێگاتیڤەکانی کۆرۆنا هەڵە بن

بەشی راگەیاندنی " MOT" لە ئولێ زانیاری لەسەر چەندین حاڵەت دەست کەوتوە کە بەپێی ئەو زانیاریانە، نیشانەکانی ئەو ئەو نەخۆشانە تەواو نیشانەی پەتای کۆرۆنان. کەچی ئەو تێستە لە ئاوی لوتی ئەو کەسانە هەڵگیراوە نێگاتیڤ بوە. داوا لەو کەسانە نەکراوە کە جارێکی تریش بۆ تاقیکردنەوە سەردانی بنکەی تەندروستی بکەنەوە، بەڵکو پێیان وتراوە لە ماڵێ بمێننەوە تاکو چاک دەبنەوە.

تێستی کۆرۆنا لە رێگای لوتەوە یان لە رێگای مەڵاشوەوە دەکرێ. بۆ دڵنیا بوونەوە لە دروستی تاقیکردنەوەکە، پێویستە لە ماوەی شەو و رۆژێک دا دوو جار تاقیکردنەوەکە ئەنجام بدرێ. بەشی هەرە زۆری دڵنیا نەبوونەوەکان پێوەندیان بە هەڵگرتنەوەی تاقیکردنەوەکانەوەیە.

-تاقیکردنەوەکانی " PCR" بە تاقیکردنەوەی جێی باوەرئەژمار دەکرێن. بەڵام لە باشترین حاڵەت دا ٨٠٪ی تاقیکردنەوەکان بە دروست دەر دێن. بە گوێرەی قسەکانی " Maija Lappalainen" پزیشکی باڵای میکرۆبیۆلۆژی کلینیکی لە تاقیگاکانی "HUS" ، لە خەراپترین حاڵەت دا دەکرێ نیوەی وڵامی تاقیکردنەوەکان هەلە بن

یەکەمین ریسک بۆ هەڵەی راست دەر نەچونی تاقیکردنەوە کاتەکەیەتی. بەگوێرەی لێکۆڵینەوەکان ڤایرۆسی کۆرۆنا پێش ئەوەی نیشانەکانی بەباشی دەرکەون ، لە ناو کۆئەندامی سەرەوەی هەناسەدا بە بەربڵاوی سەر هەڵدەدا. لە سەرەتای توش بوون دا ڤایرۆسەکە زۆر لەنێو لوت و زار دا چالاکە. هەربۆیە لەم قۆناغە دا زۆر گرینگە تاقیکردنەوەکە بکرێت، واتە لە چەند رۆژی سەرەتای دەرکەوتنی نیشانەکانی توش بوون.

ئەگەر ماوەیەکی زۆری بەسەر دا چوبێت، دەکرێ ڤایرۆسەکە گواسترابێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی کۆئەندامی هەناسە و ئەوکات لە رێگای تێستی لوت و مەڵاشوەوە دەرناکەوێ.

هەروەها ئەگەر تاقیکردنەوەکە زۆر زوو بکرێ، ئەوکاتە رەنگە ڤایرۆسەکە هێشتا زۆر کەم بێت و بەر ئامێری تاقیکردنەوەکە نەکەوێت.

-"Lasse Lehtonen" سەرۆکی بەشی دیاریکردنی نەخۆشیەکان لە نەخۆشخانەکانی " HUS" دەلێت ، بەباوەری زۆرێک لە شارەزایان، دەکرێت بەو چیلکەیەی کە دەیخەنە ناو لوت و زاری نەخۆش دەکرێ لە بەینی ٧٠بۆ ٩٠ لە سەد لە تێستەکان راست دەرچن.

"لێهتۆنێن" دەڵێت، لە راستی دا دەکرێ بلێین لەو تێستانەی بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا دەکرێن یەک لە پێنجیان هەڵە بن و دەرنەکەون.

بێجگە لە کاتەکەی شێوەی هەڵگرتنی تاقیکردنەوەکەش دەکرێ بەهەڵە بێت و ئاکامەکەی دەر نەخات. ئەو چیلکەی بۆ تاقیکردنەوە دەخرێتە ناو لوت و زار زۆر ناخۆشە، بۆ ئەوەی دروست دەربێت دەبێ جوان لەناو لوت دا بیسورێنیتەوەو بزانی چۆن دەبێت . ئەوەش هەمیشە دروست دەرناچێ و بێ کێشە نیە.

Mies tutkii mikroskoopilla näytettä Jyväskylän yliopiston bio- ja ympäristötieteiden laitoksen laboratoriossa.
Jarkko Riikonen / Yle

”کێلا" بەهۆی پەتای کۆرۆناوە دەست دەکات بە دابەش کردنی هاریکاری نوێ

بەهۆی دۆخی تایبەتی پەتای کۆرۆناوە "کێڵا" دەست دەکات بە دابەش کردنی هاریکاری نوێ. ئەو یارمەتیە سەروی ٧٠٠ ئێورۆ یە ، بۆ مانگێک . داهاتی کەسەکە و ژمارەی مناڵ لەسەر کەم و زیاد بوونی ئەو پارەیە شوێنی نابێت.

ئەو یارمەتیە کاتیەو تایبەت بە پەتایە، هەموو ئەو دایک و باوکانەی کە بەهۆی پەتای کۆرۆناوە ناچار بوون لە ماڵ بمێننەوەو بێ کار بون و لە ماڵەوە ئاگایان لە مناڵەکانیانە و داهاتی کاریان لە دەست داوە ، دەتوانن داوای ئەو یارمەتیە بکەن. دایک، باوک یان سەرپەرستی مناڵ، کاتێک مناڵەکەی لە باخچەی ساوایانە، لە رەوزەیە یان لە پۆلی ١تا ٣ی سەرەتاییە ، یان بە هۆیەکی تایبەتەوە پێی راگەیەندراوە کە دەبێ مناڵەکەی لە ماڵ بێت و پێویستی بە چاوەدێریە ، دەتوانێ داوای ئەو یارمەتیە بکات.

هەروەها ئەوکەسانەش کە لە دەرەوەی وڵاتەوە گەراونەتەوەو پێیان وتراوە دەبێ خۆیان قەرەنتینە بکەن، دەتوانن داوای ئەو یارمەتیە بکەن.

ئەوکەسانەی نێردراونە پشوی بێ معاش و ئەوانەش کە بێ کارن، ناتوانن داوای یارمەتی پەتا بکەن. هەروەها ئەو یارمەتیە، ئەوانەش کە لە پشوی دایکانە یان پشوی باوکانەن یان پارەی پێراگەیشتنی مناڵ وەردەگرن ناگرێتەوە.

هاریکاری پەتا بۆ ماوەی دۆخی تایبەتە، واتە لە ١٦|٣ تاکو ١٣|٥|٢٠٢٠ دەبێ . ئەگەر زووتر دۆخی تایبەت کۆتایی بێت ، ئەوا هاریکاریەکەش ئەوکات کۆتایی دێت.

Mies menossa Kelan toimistoon Itäkeskuksessa
/Vesa Moilanen / Lehtikuva

27.4.2020

داوای پۆلیس بەبۆنەی جێژنی رۆژی ١ی ئایار

پۆلیس بەبۆنەی رۆژی ١ی ئایارەوە داوا لەخەڵک دەکات، جێژنی بە کۆمەڵ و بە ژمارەی زۆرەوە هەلگرن بۆ کاتێکی تر. پۆلیس پێی وایە لەم دواییانە دا کۆبونەوەی بە کۆمەڵی گەنجان لە جێژن و بۆنەکان دا زیادی کردوە.

پۆلیس دەلێت لە جێژنی ١ی ئایار دا بە بەربلاوەی چاوەدێری کۆبونەوەو خواردنەوەی خەڵک دەکا ،تاکو دڵنیا بێتەوە لەوەی رێنماییەکان جێ بەجێ دەکەن. پۆلیس لە ئاگاداریەکەی دا داوا لە دایک و باوکان دەکات، چاوەدێری مناڵەکانیان بکەن و رێنوێنیان بکەن کە نێزیکی هاورێکانیان نەکەونەوەو خۆ بپارێزن.

پۆلیس دەڵێت ئێستا هیچ چارەیەکی ترمان نیە بێجگە لەوەی تاقەت بێنین و رێنماییەکان لەبەرچاوبگرین، بۆ ئەوەی زوتر ئەو دۆخە تێپەرکەین و بگەرێینەوە دۆخی ئاسایی.

پۆلیس دەلێت ئەوە ئەرکی هەموومانە، دەبێ هەرکەس لەبەر خۆیەوە هەوڵ بدات لە ماڵەوە بمێنێتەوەو لە کۆبوونەوەو جێژن گرتنی بەکۆمەڵ خۆبپارێزین.

Kaksi järjestyspoliisia takaapäin kuvattuna.
/Eleni Paspatis / Yle

دوکتۆری نەخۆشیە عفونیەکانی مناڵان: مناڵ گەر نەخۆشی تریشی هەبێت، کۆرۆنا بە سەختی ناگرێ.

"تێا نیەمینێن" "Tea Nieminen" دوکتۆری تایبەتی نەخۆشیە عفونیەکانی مناڵان لە نەخۆشخانەی " HUS" پێی وایە ئەو مناڵانەی کە نەخۆشی تریشیان هەیەو لە ریسک دان، ئەگەر کۆرۆناش بگرن لە مناڵانی تر سەخت تری ناگرن.

"نیەمی" پێی وایە بۆ نمونە گەر مناڵێک نەخۆشی "دیابێت"یشی هەبێت و کۆرۆنا بگرێ، لە مناڵێکی ساغ سەخت تری ناگرێ، هێچ بەڵگەیەک نیە کە نیشان بدات ئەو مناڵانەی نەخۆشی تریان لەگەڵە لە مناڵانی ساغ سەخت تر توشی کۆرۆنا دەبن.

وا باوە کە دەڵێن باخچەی ساوایان هێلانەی گەشەکردن و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکانن. بەڵام وا پێدەچێ کە ڤایرۆسی کۆرۆنا لەم بارەوە جیاوازە. بە گوێرەی لێدوانی "نیەمی" مناڵان زۆر بە نەرمی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەگرن و نابنە هۆی بڵاوبوونەوەشی.

"نیەمی" دەڵێت ئەوە لە سەرهەڵدانی ئەو ڤایرۆسە لە چینەوە هەربەو شێوەیە بوە. دواین زانیاریەکانیش لە سوێدەوە هەر ئەوەمان پێ دەڵێن.

lääkäri kuuntelee lapsen keuhkoja
AOP

وا پێدەچی کە لەسەرەتای هاوینەوە رۆژی ١٠٠٠٠ تاقیکردنەوەی کۆرۆنا بکرێ

ئامانجی وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریەکۆمەڵایەتیەکانە کە تاقیکردنەوەکانی کۆرۆنا لە ماوەی شەو و رۆژێک دا تا ١٠٠٠٠ تێست بباتەسەر. ئێستا لانی زۆری تاقیکردنەوەکان لە شەو و رۆژێک دا بۆ ٣٥٠٠ کەس دەکرێن.

گرینگی بردنەسەری ژمارەی تێستەکان لەوە دایە کە، لەو رێگایەوە دەکرێ پێوشوێنی توش بوانی کۆرۆنا هەڵگیرێ و پێش بە بڵاوبوونەوەی پتری بگیرێ. کاتێک تێستەکان پتر دەکرێن، دەکرێ پێو شوێنی توش بوان هەلگیرێ و قەرەنتینەبکرێن و سنوربەندیەکانی تر کەم بکرێنەوەو بگەرێینەوە بۆ دۆخی ئاسایی.

"ئاننی ڤیرۆلاینێن" راوێژکاری کاروباری پزشکی وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریەکۆمەڵایەتیەکان رایگەیاند، ئەوکاتە دەتوانین ژمارەیەکی زۆرتر لە توشبوان ببینینەوە و پێوشوێنی توشبوان هەڵگرین، کە هەرکەس کەم ترین نیشانەکانی لێ دەرکەوتن تێستی بۆ بکرێ.

وەزارەتی تەندروستی رایگەیاند کە پێمان وایە لە سەرەتای مانگی " ٦" دا دەتوانین بگەینە ئەو ئاقارەی کە لە شەو و رۆێک دا ١٠٠٠٠ کەس تێست بکەین. دەبێ لە مانگی مای دا بگەینە رۆژی ٧٥٠٠ تێست.

Koronavirusnäytteitä
/Pasi Takkunen / Yle

ژمارەیەکی یەکجار زۆر لە فینلاندیەکان داوای راگرتنی دانەوەی قەرزی ماڵیان کردوە

بە پێی راپرسیەک کە " Yle" لە بانکەکانی کردوە ، ژمارەیەکی زۆر لە فینلاندیەکان پێوەندیان بە بانکەکانیانەوە گرتوەو بە هۆی قەیرانی کۆرۆناوە داوای راگرتنی دانەوەی قەرزی ماڵەکانیان کردوە.

بە تەنها بانکی " OP" لە سەرەتای ئەو حەوتوەدا پێداچونەوەی بۆ پتر لە ٣٠٠٠٠ داواکاری کردوە. ئەگەر بانکەکانی "Aktia" و "Nordea" لێ زیاد بکرێ ، پتر لە ٦٠٠٠٠ فینلاندی داوای راگرتن و دواخستنی دانەوەی قەرزی ماڵیان کردوە. بانکەکان ئاماری دروستی داواکارانیان ناڵێن، بەڵام بە دەیان بەرابەری کاتی ئاسایی داواکاری خەڵکیان پێ گەیشتوە.

" Kaisu Christie" لێپرسراوی بەشی خزمەتگوزاری قەرزی ماڵ لە ئۆسوس بانک پێی وایە ئەوەی کە ژمارەیەکی ئاوا زۆر لە خەڵک لەو حەوتوانەی دوایی دا رویان کردۆتە بانکەکان، نیشانەی تەنگەژەی ئابوری و بێ کارکەوتنەوەی خەڵکە.

بەشیوەیەکی گشتی قەرزی ماڵ یەکێک لە خەرج و دەرچوە سەرەکیەکانی فینلاندیەکانە. هەر لە مانگی ئادارەوە کاتێک دەرکەوت کە کۆرۆنا بوە بە پەتایەکی گشت گیر، خەڵک دەستیان کرد بە داوای راگترن و دواخستنی قەرزەکانی ماڵیان.

دەکرێ راگرتن و دواستنی دانەوەی قەرزەکان بە پارە بێت. بەڵام بانکەکان ئێستا لە دەورانی کۆرۆنا دا ئەو خزمەتگوزاریە بەبێ بەرابەر پێشکێش دەکەن.

Avaimet asuntolainapapereiden päällä.
Kimmo Hiltunen / Yle

24.4.2020

ئەنجومەنی وەزیران ستراتیژی ئاوێتە دەگرێتە بەر

سەرۆک وەزیران " ساننا مارین" رایگەیاند کە ئەنجومەنی وەزیران بریاری داوە کە ئەوەی پێی دەوترێ ستراتیژی ئاوێتە " بگرێتە بەر، ئەوەش بەو واتایەیە کە سنوردار کردنەکان پلە بە پلە هەڵگیرێن، هاوکات تاقیکردنەوەکان پتر بکرێن ، بۆ ئەوەی بتوانرێ ئەوانەی توشی پەتا بوون بدۆزرێنەوەو قەرەنتینە بکرێن.

"مارین" وتی ئامانجمان لەم کارە ئەوەیە، وردە وردە بگەرێینەوە بۆ دۆخی ژیانی ئاسایی، هاوکات دەبێ بتوانین دۆخی دروست بووی ئەو پەتا یەش کۆنترۆڵ بکەین.

کاتێک سنوردار کردنێک لادەبردرێ، ئەنجومەنی وەزیران بە وردی چاوەدێری بارودۆخەکە دەکات ، داخوا هەموشتێک بەباشی دەچێتە پێش ئەوجار بریاری نوێ دەردەکات. بۆ نمونە لە حەوتوی داهاتو دا ئەنجومەنی وەزیران بریار لە سەر ئەوە دەدات داخوا قوتابخانە و خوێندنگەکان بە داخراوی دەمێننەوە یان بەر لە کۆتایی ساڵی خوێندن قوتابیان و خوێندکاران دەتوانن بگەرێنەوە قوتابخانەو خوێندنگەکان.

"مارین" وتی پێویستە خەڵک خۆیان بۆ ئەوە ئامادە بکەن کە بۆی هەیە دۆخی کۆرۆنا تاکو ماوەیەکی دوورو درێژ رێگە نەدات هەلومەرجی ژیانیان بە تەواوی ئاسایی بێتەوە.

بەگوێرەی قسەکانی "مارین"، بۆی هەیە ڤایرۆسی کۆرۆنا و ئەو کێشانەی پەتای " COVID-19" لەگەڵ خۆی هێناونی وابە خێرایی دەست بەرداری ژیانی مرۆڤایەتی نەبن، بەڵکو ئەوە مرۆڤە کە ناچارە فێرببێ لەگەڵ ئەو پەتایەش ژیان بەسەر بەرێ، تاکو پێکوتەیەکی دروستی بۆ پەیدا دەکرێ.

Pääministeri Sanna Marin hallituksen koronatilannetta koskevassa tiedotustilaisuudessa 22. huhtikuuta
/Antti Aimo-Koivisto / Lehtikuva

پۆلیس دەتوانێ لە یەکی مای (رۆژی کرێکار) پارکەکان داخات

وەزیری ناوخۆ " ماریا ئۆهی ساڵۆ" رایگەیاند کە بۆ پێشگیری کردن لە ئەگەری بڵاوبونەوەی پەتای کۆرۆنا ، رۆژی " 1.5" شارەوانیەکان و پۆلیس دەتوانن پارکە گشتیەکان داخەن.

لە وتوێژی بەرنامەی بەیانی کاناڵی " Yle " رۆژی پێنج شەممە، " ئۆهی ساڵۆ" رایگەیاند کە ئێستا ئێمە لە فینلاند لە دۆخێکی ئاسایی دا ژیان بەسەر نابەین و دەورانی کۆرۆنایە، تا ئێستا هیچ چارەسەر و پێکوتەیەکی دڵنیاکەرەوە لەبەردەست نیە و کاتێکی زۆری پێویستە بۆ ئەوەی بگەرێنەوە بۆ دۆخی ئاسایی ژیان. هەروەها وەبیری هێنایەوە کە پێویستە رێنماییەکانی خۆپاراستن لەبەرچاو بگیرێن.

ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند کە زۆرێک لە سنوردار کردنەکان هەڵگیراون، بەڵام ئەوەی گرینگە لەبەر چاومان بێت ئەوەیە کە پاکوخاوێنی و رێنماییەکانی خۆپاراستن لەبەر چاو بگرین. ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند هاوکات لەگەڵ کەم کردنەوەی سنوردارکردنەکان،گرینگە تاقیکردنەوەکان لە پێناوی دیتنەوەی هەڵگرانی ئەو پەتایەدا پتر بکرێن.

Vapputarjoilu, simaa ja munkkeja.
Arja Lento / Yle

بەرێوەبەرایەتیەکانی هەرێمایەتی و تەندروستی لێکۆڵینەوە بۆ ماڵ و ناوەندەکانی بەساڵداچوان دەکەن

بەرێوەبەرایەتی هەرێمی و بەرێوەبەرایەتی تەندروستی لێ پێچینەوە بۆ کەمو کوریەکانی ناوەندەکانی مانەوەی بەساڵداچوان لە بابەت توش بوونی پەتای کۆرۆناوە دەکەن. هەوڵ دەدرێ کە لەماوەی پەتای کۆرۆنا دا لێپرسراوانی شارەوانیەکان لەم پێوەندیەدا چالاک تر بن.

مردن لە ماڵ و ناوەندەکانی مانەوەی بەساڵداچوان لە رۆژانی رابردوودا بە بەربڵاوی لە مێدیاکانەوە باسی لێوە کراوە. بەرێوەبەرایەتی هەرێمەکان لە راگەیاندنێک دا دەڵی ئەو مردنانە و بلاو بوونەوەی پەتا لەو ناوەندانە بە دڵنیاییەوە ئەوە ناگەیەنێت کە ئەو ناوەندانە سەرپێچیان کردوە.

لێکۆڵینەوەکانی بەرێوەبەرایەتی هەرێمەکان و بەرێوەبەرایەتی تەندروستی بۆ ئەو ناوەندانەیە کە هەست دەکرێ سەرپێچیان کردوە. سەردان و لێکۆڵینەوەکانی ئەو لێژنانە رەنگە بەهۆی راپۆرتێکەوە بێت کە پێیان دراوەتەوە، یان دەرکەوتنی سەرپێچی لە رێگای ترەوە. پێداچونەوەو چاوەدێری بۆ ئەو ناوەندانە لە پلەی یەکەم دا ئەرکی شارەوانیەکانە.

کۆمپانیا خزمەتگوزاریەکان ئەرکی سەرشانیانە، لە ناوەندەکانی راگرتنی بە ساڵدا چوان، یاساکان و رێنوێنیەکانی کاربەدەستان لە بەر چاو بگرن. پێشتر "Yle " باسی لەوەکرد کە یەکیەتی پەرستاران سەرسورمانی خۆیان بۆ ئەوە راگەیاندوە کە چۆن زۆرێک لەو ناوەندانە سەرپێچی لە رێنوێنیەکان دەکەن. هەروەها کەمی پێویستیەکانی خۆپاراستنیشیان هەیە

Hoitaja työntää vanhusta pyörätuolissa Tervossa hoivakoti Vuokossa.
/Toni Pitkänen / Yle

23.4.2020

هاریکاریە داراییەکانی ناوەندی بازرگانی فینلاند شکایەتی گەیاندە بەر دەم سەرۆکی دیوانی دادوەری

سەبارەت بە هاریکاریە داراییەکانی ناوەندی بازرگانی فینلاند، چەندین نارەزایەتی گەیشتونە بەردەم سەرۆکی دیوانی دادوەری. لە سەرەتای هەفتە دا چوار نارەزایی گەیشتون. قەزیەکە پێوەندی بەو هاریکاریە تایبەتانەوەیە کە بەهۆی دۆخی کۆرۆناوە دابەش کراون.

بەهۆی دۆخی تایبەتی کۆرۆناوە ئەنجومەنی وەزیران قەولی " 1,5"میلیارد ئێورۆ یارمەتی راستەوخۆی بە کۆمپانیاکان داوە. لەو پارەیە " 800" میلیۆن ئێورۆی لە رێگای ناوەندی بازرگانیەوە، "400 " میلیۆن لە رێگای دائیرەی کار و " 250" میلیۆنی لە رێگای شارەوانیەکانەوە دابەش دەکرێ. شارەوانیەکان دو هەزار ئێورۆ یارمەتی ئەو کەسانە دەکەن کە تەنیا خۆیانن و کرێکاریان نیە، دائیرەی کار یارمەتی ئەو کۆمپانیایانە دەکات کە لە ٢تا٥ کەس کاری تێدا دەکات و لە سەروی ٥ کەسەوە لە لایەن ناوەندی بازرگانی فینلاندەوە یارمەتی پێ دەکرێ.

لەو رۆژانەی رابردوو گلەیی و گازندەیەکی زۆر هاتۆتەوە سەر ناوەندەکانی دابەش کردنی ئەوهاوکاریانە، زۆر کەس پێیان وایە بەجێی ئەوەی بدرێت بۆ دانی کرێی شوێنەکان و معاشی کرێکاران، دراوە بۆ تازەکردنەوەی کارەکانی تری کۆمپانیاکان.

وەزیری کار میکا لینتیلا" Mika Lintilä " وتی لە بابەت دابەش کردنی هاریکاریەکان لەلایەن ناوەندی بازرگانی فینلاندەوە خەریکی لێکۆڵینەوەیەکی ناوخۆین .

Business Finlandin logo ja Ely-keskuksen logo.
Heikki Saukkomaa / Lehtikuva ja Kalevi Rytkölä / Yle

ئاپی "112 Suomi " بەشێکی تایبەت بە زانیاری لەسەر کۆرۆنای زیاد کرد

ئاپی مۆبایلی" 112 Suomi" بەشیکی لە پێوەندی بە زانیاریەکانی پێوەندی دار بە کۆرۆنا زیاد کرد. ئەو بەشە بە خێرایی گەشەی پێدرا، بۆ ئەوەی زانیاریەکان بە خێرایی بە خەڵک بگەیەندرێن وی یارمەتی دەر بێ.

ئاپی" 112 Suomi"ی مۆبایل، کاتێک کەسێک کێشەی هەبێت و پێوەندی بکات، شوێنەکەی دەست نیشان دەکات و هاوکاری کردنی خێراتر دەبێت. نیزیکەی "1,6 "میلیۆن کەس لە فینلاندیەکان ئەو ئاپەیان دابەزاندۆتە نێو مۆبایلەکانیان. لە رێگای ئەوئاپەوە خەڵک پیوەندیان گرتوەو کەسانێک کە پێویستیان بە فریاکەوتن هەبوە شوێنەکەیان دەست نیشان کراوە. زانیاریەکانی لێپرسراوان بۆ خەڵکیش لە رێگای ئەو ئاپەوە دەگەنە خەڵک.

لە پلەی یەکەم دا ئامانج ئەوەیە کە زانیاریەکانی پێوەندیدار بە کۆرۆنا بگەنە خەڵک، لەداهاتوش دا هەوڵ دەدرێ زانیاری لێپرسراوان لە رێگای ئەو ئاپەوە بگەنە خەڵک. ئەو ئاپە بۆ گەیاندنی زانیاری گرینگ و پیویست بە خەڵک کەڵکی لێ وەردەگیرێ.

بەکارهێنەران پێویستە ئاپەکانیان بە رۆژ بکەنەوە بۆ ئەوەی بە بەردەوامی زانیاریەکانیان پێ بگەن.

112-sovellus kännykässä
/Ismo Pekkarinen / AOP

پەتای کۆرۆنا بۆ پیاوان زۆر دژوارترە تاکو بۆ ژنان

بە پێی ئەو زانیاریانەی لە هەموو دونیا لە بابەت " COVID-19" کۆکراونەوە، ئەو پەتایە پتر پیاوان دەکوژێ نەک ژنان. جیاوازیەکە لەوەی دا نیە کە کام رەگەز پتر دەیگرن، بەڵکو لەوە دایە پیاوان زۆر بە دژوارتر دەیگرن و زۆرتر پێ دەمرن.

بە گوێرەی ئەو زانیاریانەی لە بارەی نەخۆش کەوتن و گیان لەدەست دانی ژنان و پیاوان بە " COVID-19" لە ماڵپەری " Global Health 5050 (siirryt toiseen palveluun)" کۆکراونەوە ، لە فینلاند لەو پیاوانەی ئەو پەتایەیان گرتوە " 2,3" لەسەد و لە ژنان " 0,8" گیانیان لە دەست داوە.

ئێستا جارێ لە سەرەتای ئەو تۆفانە داین، بەڵام لێکۆلەرەوان هیواخوازن کە کاربەدەستان زانیاریەکان لەم بارەوە بە وەخت و بە دروستی بڵاوبکەنەوە، بۆ ئەوەی هەموولا لێی ئاگادار بن.

ئەو جیاوازیانە بۆ لێکۆلەرەوانی ئەو بوارە بێگانە نین. لە هەموو گیان لەبەران دا ئەوەی لە بەرابەر نەخۆشی و پەتا دا کەمتر خۆی رادەگرێ رەگەزی نێرینەیە نەک مێینە. لە مرۆڤیش دا ئەوە هەیە کە بەرگری لەشی ژنان لە بەرابەر نەخۆشی و پەتا دا بەهێز ترو خۆراگر ترە تاکو پیاوان.

لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی " COVID-19" دا چینیەکان وتیان ئەو جیاوازیە بە هۆی شیوەی کار و ژیانی پیاوان و ژنانە. دواتر باس لە هۆکارە بیۆلۆژیکیەکان کرا. بە دڵنیاییەوە هۆیەکان زۆرن. بۆ نمونە ئەوانەی لە هەموو دونیا بەهۆی کۆرۆناوە مردن زۆربەیان نەخۆشی دڵ و کۆئەندامی هەناسەدانیان هەبوو و زۆربەیان لە پیاوان بوون نەک لە ژنان.

Kaksi suojavarusteisiin pukeutunutta hoitajaa auttaa vanhaa miestä, joka makaa lavitsalla.
/Rex Features / AOP

22.4.2020

هەموو کۆبوونەوەیەکی پتر لە ٥٠٠ کەسی تاکو کۆتایی مانگی ٧ قەدەغە دەکرێن.

رۆژی چوارشەممە سەرۆکوەزیرانی فینلاند "ساننا مارین" لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانی دا رایگەیاند، هەموو کۆبوونەوەیەکی پتر لە ٥٠٠ کەسی تاکوو " 31.7 " قەدەغە دەکرێن

هەموو جێژن و کۆبونەوەو ئاهەنگەکانی کۆتایی هاوین و سەرەتای پایز، تاکو سەرەتای مانگی "6 " بریاریان لەسەر دەدرێ. ئەنجومەنی وەزیران لە حەوتوی داهاتو دا بریار لەسەرخوێندنگەو قوتابخانەکان دەدات.

ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند، بەهۆی ئەوەی تا رادەیەکی زۆر هەلومەرجەکە کۆنترۆڵ کراوە ، دەکرێ وردە وردە لەو قۆناغە بچینە دەر و سنوردارکردنەکانی پێوەندی دار بەو پەتایە کەم کەینەوە.

" مارین" وتی ناکرێ هەموو سنوردارکردنەکان بە جارێک ئازاد بکرێن، تا ئێستاش مەترسی ئەو پەتاییە دەبێ گرینگی پێ بدرێ.

ئامانجەکانئ دەوڵەت ئەوەن چەندی بکرێ پێش بە بڵاوبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە لەنیو کۆمەڵگا بگیرێ ،لە کەرتی تەندروستی دڵنیابینەوە و پارێزگاری لەو کەسانە بکەین کە ئەو پەتایە مەترسیە بۆ سەر گیانیان.

Festariyleisöä Robin Packalenin Ruisrock-keikalla.
/Nelli Kenttä / Yle

21.4.2020

ئایە هیچ هیوایەک بۆ بەرنامەو جێژنە هاوینیەکان هەیە؟ شارەزایان پێیان وایە هەلومەرجەکە باش نیە.

ئەنجومەنی وەزیران بەنیازە بەر لە کۆتایی مانگی ئاوریل سەبارەت بە بئاهەنگ و جێژنە هاوینیەکان رونکردنەوە بدات.

ئەو جێژن و کۆبوونەوەو بەرنامانەی لە هاوینان دا لە فینلاند بەرێوە دەچن وبە هەزاران کەس بەژداریان تێدا دەکان، ئاستەمە باوەر بەوە بکرێ کە ڤایرۆسی کۆرۆنا بەتەواوی تێکیان داتەوە، بەڵام بریاری هەلوەشاندنەوە یان بەرێوەچونیان جارێ نەدراوە.

ئامادەکاری بۆ زۆرێک لەو ئاهەنگە گەورانە سەرەرای دۆخێ گوماناوی هەروا بەردەوامە.

لێپرسراوی فێستیواڵی گەورەی مۆسیقای رۆکی "ئیلۆساری" پێتری ڤاریس" Petri Varis" دەلێت سەرەرای دۆخی گوماناوی ئێستا، بەردەوام خەریکی ئامادەکارین بۆ فێستیڤالی هاوینە، بەڵام خۆمان لە بریاراتی گران قیمەت دەبوێرین و بە کەمترین ژمارەی کرێکارەوە ئیشەکان دەکەین.

"فێستیواڵی رۆکی ئیلۆساری" بەپێی خشتەی پێشو لە ناوەراستی مانگی ٧ دا بەرێوە دەچێ .سێ رۆژ دەکێشێ و چاوەرێ دەکرێت پتر لە ٦٠٠٠٠ کەس تێیدا بەشداری بات.

لە حەوتوی رابردوو دا سەرۆک وەزیرانی فینلاند "ساننا مارین" وتی بەر لە کۆتایی مانگی ئاوریل، ئەنجومەنی وەزیران رێنوێنیەکانی خۆی سەبارەت بە بەرێوەچونی فێستیواڵە هاوینیەکان دەدات.

لە یەکەمین بریارەکان کە بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە ،دران قەدەغە کردنی کۆبوونەوەی پتر لە ٥٠٠ کەس بوو. بەدوای ئەوەدا بریاری قەدەغە کردنی پتر لە ١٠ کەس لە شوێنە گشتیەکان درا.

شارەزایان پێیان وایە ئازاد کردنی بەرنامە و فێستیواڵە هاوینیەکان جارێ لەم هاوینەدا کارێکی ئاقڵانە نیە.

ئیلکا یولکونێن" Ilkka Julkunen " پرۆفیسۆری بەشی ڤایرۆس ناسی لە زانکۆی تورکو، پێی وایە رێگە دان بە بەرێوەچونی کۆبوونەوەو فێستیواڵی گەورەی هاوینە بەهیچ جۆر لەم هەلومەرجەدا ناچێتە ئەقڵەوە. ئەو دەڵیت لە فێستیڤاڵەکان دا خەڵک زۆر لە یەکەوە نێزیکن و باشترین شوێن بۆ بڵاو بوونەوەی ڤایرۆسەکانی کۆی هەناسەدان ئەو شێوە کۆبوونەوانەن. هەربۆیە پێویستە هەموو فێستیڤاڵ و کۆبوونەوە بەهاری و هاوینیەکانی ئەوساڵ تێک بدرێنەوە.

رۆژی رابردوو " TH" رایگەیاند کە زۆربەی ئەوانەی توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون لە کۆبوونەوەی خەڵک لەدەوری یەکەوە توش بوون. هەر کۆبوونەوەیەکی گەورە لە بەد شانسیەوە دەتوانێ بە دەیان کەس لێوەی توشی کۆرۆنا بێت.

زانای بواری "ڤایرۆس ناسی زۆنا " پرۆفیسۆر ئۆللی ڤاپالاهتی "Olli Vapalahti " دەلێت، لە دونیادا یەکێک لەو رێگایانەی زۆرترین ژمارەی خەڵک تێیدا توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون، جێژن و کۆبونەوەکانی خەڵک بوون لە دەوری یەک، کە یەک کەس دەتوانێ چەندین کەسی تر توش بکات.

"ڤاپالاهتی" دەلیت من بە هیچ شێوەیەک لەگەڵ ئەوە نیم کە جارێ ئەو هاوینە ئەو جێژن و ئاهەنگە گشتیانە ئازاد بکرێن. دەکرێ لە دەست پێکی ئاهەنگێک دا یەک کەس هەڵگری ڤایرۆس بێت، بەڵام لە کۆتایی ئاهەنگەکە دا ژمارەیەکی زۆر.

بە گوێرەی زانیاریەکانی " Yle" رۆژی ٢٢|٤ ئەنجومەنی وەزیران کۆدەبێتەوە بۆ بیرکردنەوەو گوێگرتن لە شارەزایان لەسەر ئەوەی کە دەبێ چی بکرێ.

زانیاری ئەوە لەبەر دەست نیە، داخوا لە رۆژی ٢٢|٤ لە بابەت کەم کردنەوەی سنوربەندیەکانەوە بریار دەدات یان نا.

لە وڵاتانی تر کۆبوونەوەی گەورە و ئاهەنگە گشتیەکان دوای هەموو سنوردارکردنەکانی تر ئازاد دەکرێن. حەوتوی رابردوو کۆمیسیۆنی ئوروپا لە رێنماییەکانی دا بۆ ئەندامانی ئەو یەکیەتیە، داوای کرد کە کۆبنەوەی گەورەی وەک فێستیواڵ و ئاهەنگی گشتی جارێ بیر لە ئازاد کردنیان نەکرێتەوەو دوای هەموو شتێک بخرێن.

Ilosaarirockin yleisöä
/Jami Ivanoff / AOP

لە فینلاند ژمارەی تۆمارکراوانی نوێی کۆرۆنا ٨٥ کەس بوو

رۆژی دووشەممە ٢٠|٤ ناوەندی تەندروستی فینلاند رایگەیاند، ئەمرۆ ٨٥ توش بووی نوێی کۆرۆنا لە فینلاند تۆمار کراون ، بەوەش تێکرای توشبوانی تۆمار کراو ژمارەیان گەیشتە ٣٨٦٨ کەس.

هەر بە پێی زانیاریەکانی ناوەندی تەندروستی، ژمارەی ئەو کەسانەی لە فینلاند بە ڤایرۆسی کۆرۆنا گیانیان لە دەست داوە ٩٨ کەسە و لە رۆژی یەکشەممەوە تا دوشەممە ٤ کەس مردوون. ئەو ژمارەیە تۆماری ئەو دەیان کەسە لە خۆی ناگرێت کە لە ماڵ و ناوەندەکانی پێراگەیشتنی بەساڵداچوان گیانیان لە دەست داوەو تا ئێستا هۆی مردنەکەیان پشت راست نەکراوەتەوە. تەنیا لە نەخۆشخانەو ناوەندەکانی پێراگەیشتی سنوری هێڵسینکی و ئوسیما ئەو حاڵەتانە بەینی ٥٠ تا ٦٠ کەسن.

بەگوێرەی زانیاریەکانی (THL ) ئێستا لە فینلاند ٢٠٩ کەس لەو کەسانەی کۆرۆنایان هەیە لە نەخۆشخانە لە ژێر چارەسەری و چاوەدێری دان. ٦٧ کەس لە بەشی چاوەدێری چر چارەسەریان بۆ دەکرێ.

Helsingin Haartmanin sairaalan ikkunoissa on lappu, jossa pyydetään koronavirustartuntaa epäileviä soittamaan sairaalan ennen sisääntuloa.
/Silja Viitala / Yle

ڤایرۆسی کۆرۆنا بوو بە هۆی کەم بوونەوەی خشتەی هاتوچۆی پێویستیە گشتیەکان

لە زۆرێک لە شارەکانی فینلاند بەهۆی کۆرۆناوە، بەرنامەکانی هاوینەی پاس کەم کراونەوە یان کەم دەکرێنەوە.

کۆمپانیای ئوتوبوس(پاس)ی هێڵسینکی و دەوروبەر ( (HSL) لە رۆژی دوشەممەوە دەست دەکات بە کەم کەدنەوەی نۆبەتەکانی هاتوچۆی هاوینەی. (HSL) رایگەیاند کە لە مانگی ئادار دا ژمارەی ئەوانەی بە پاس هاتوچۆیان کردوە پتر لە ٧٠ لەسەد بە بەراورد بە مانگی پێشتر کەمی کردوە.

لە ئۆوڵو رۆژی ٢٧|٤ بەرنامەی کاتی هاوینەی هاتوچۆ دەست پێدەکات. تامپێرێ دوای چەند حەوتویەکی ترلە ١١|٥ دەست پێدەکات. کۆمپانیایی پاسی ( Nyssen) کە تایبەتە بە دەوروبەری تامپێرێ ، بریاریداوە ئەوساڵ بەرنامەی کاتی هاتوچۆ چاپ نەکات و لە هیچ ویستگەیەکیش هەڵیان ناوەسێت، چونکە بۆی هەیە گۆرانی خیرا بێتە پێش.

لە هێندێک لە شارەکان بەرنامەی هاتوچۆی هاوینە پێش خراوەو دەستی پێ کردوە. کۆمپانیای هاتوچۆی شاری یواسکولە لە کۆتاییەکانی مانگی ئادارەوە بە گوێرەی کاتی هاوینە پاسەکانی هاتوچۆ دەکەن، لە رۆڤانیەمیش لە سەرەتای مانگی ئاوریلەوە بەپێی بەرنامەی هاوینە هاتوچۆ دەکرێ. بەگوێرەی زانیاریەکانی شارەوانی ژمارەی هاتوچۆکاران لە مانگی ئادار دا کەمتر لە ٢٠٪ی کاتی ئاسایی بوە.

هەروەها لە مانگی ئادار دا شاری سەینەیۆکی و لە سەرەتای مانگی ئاوریلیش دا شاری واسا هاتوچۆی پاسەکانیان بە گوێرەی خشتەی هاوینە دەست پێ کردوە.

Busseja Nobinan Roihupellon varikolla.
Petteri Sopanen / Yle

گوتارە ناتەباکانی ئاژانسی هاریکاری نیشتیمانی لە بابەت پێویستیەکانی خۆپاراستن کە لە رێگای ( Sarmaste)وە کردرابوون

رۆژی دوشەممە ٢٠|٤ ئاژانسی هاریکاری نیشتیمانی دوو بۆچونی جیاوازی لەبابەت شیاوی بەکارهێنان یان نەشیاوبوونی ئەو دەمامک و ماسکانەی لە رێگای بازرگان "ئۆنی سارماستێ"( Onni Sarmasteelta) وە کردرابوون دایە دەر.

سەرۆکی کاتی ئاژانسی هاریکاری نیشتیمانی، "یاننێ کەنکەنێن"(Janne Känkänen ) لە وتوێژ لەگەڵ راگەیاندنی ئولێ(Yle )وتی کە هیچ کام لەو دەمامک و ماسکانە شیاوی بەکار هێنان نین.

رۆژی دوشەممە دواتر لە لایەن ئاژانسی هاریکاری نیشتیمانیەوە ئیمێڵێک بۆ ئولێ نێردرا، تێدا نوسرابوو بەشی زۆری ئەو ماسک و دەمامکانە بۆ ماڵ و ناوەندەکانی پێراگەیشتنی بەساڵداچوان شیاوی بەکار هێنانن، ئەوە پێچەوانەی قسەکانی سەرۆکی ئەو ناوەندە بوو.

Huoltovarmuuskeskuksen välittämä kuva Etelä-Suomessa sijaitsevasta varmuusvarastosta.
/Huoltovarmuuskeskus

شارەزایان نیگەرانن: کێشەی مناڵان و بە تەنیا مانەوەی خەڵک بە شاراوەیی دەمێنەوە

سنوردارکردنەکانی دەورانی ڤایرۆسی کۆرۆنا، ئەگەر لەلایەکەوە گیانی ئەوکەسانەی مەترسیان لەسەرە دەپارێزێ، لەلای تریشەوە کێشە بۆ ئەو بنەماڵانەی ناچارن مناڵەکانیان لەماڵەوەبن و ئەوانەش کە بە تەنیا دەژین دروست دەکات. لە ماوەی رابردوو دا پۆلیس بە رادەیەکی زۆر پتر بانگ کراوە بۆ ماڵەوەو، زۆربەشی پێوەندی بە شەرو کێشەی بنەماڵەییەوە هەبوە.

شارەزایان دەڵین دەبێ بە زوویی هاریکاریە کۆمەڵایەتی و دەرون ناسیەکان لەم بوارە دا پتر بکرێن بۆ ئەوانەی پێویستیان پییە.

مامۆستای بەشی کۆمەڵناسی زانکۆی رۆژهەلاتی فینلاند پرۆفیسۆر "یوها هەمەلاینێن" ( Juha Hämäläinen) پێی وایە ئەنجومەنی وەزیران ئەرکی سەرشانیەتی بەزووی لەم بارەوە هاریکاری و بەرنامەکانی پتر بکات.

"هەمەلاینێن" پێی وایە کە بێکار کەوتنەوەی خەڵک و کێشەی ئابوری هۆی سەرەکین بۆ دروست بوونی کێشە لە نێو بنەماڵەکان دا و ، دروست بونی کێشەی قەلەقی و دەروونی. پێویستە لە رێگای هاریکاری جۆراوجۆرەوە ، هەربۆیە پێویستە ئەو کێشە داراییانە بە لانی کەمی خۆیان بگەیەندرێن.

Kaksi lasta seisoo kahden huoneen oviaukoissa.
Henrietta Hassinen / Yle

"HUS" بەکار هێنانی پێویستیەکانی خۆپاراستن لە نەخۆشخانەکان پتر دەکات

بەرێوەبەری نەخۆشخانەکانی هێڵسینکی و ئوسیما "HUS" بریاری داوە بەکارهێنانی دەمامک و پێویستیەکانی خۆپاراستن پتر بکات.

ئەوەش لە پێناوی کەم کردنەوەی ریسکی توش بوون بەکۆرۆنایە لەو کەسانەوە کە بۆی هەیە ئەو نەخۆشیەیان گرتبێت و ئێستا نیشانەکانیان لی دەر نەکەوتبن.

لە راگەیەندراوەکەی "HUS" دا هاتوە کە لە پێناوی خۆراگری و پاراستنی کادری نەخۆشخانە و سەلامەتی نەخۆشەکان دا زۆر گرینگە کە پێویستیەکانی خۆپاراستن بە چری بەکار بێندرێن.

Ensihoitaja Sirkku Lähteenmäki suojavarustuksessaan.
/Markku Lähdetluoma / Yle

20.4.2020

چی لە بارەی کۆرۆناوە دەزانین؟ وەڵامی پسپۆران

پسپۆری نەخۆشیە واگیریەکان، یاریدەدەری پرۆفیسۆر تاریا سیرۆنێن(Tarja Sironen ) لە زانکۆی هێلسینکەوەو یوسسی سانێ ( Jussi Sane) زانای بواری بایۆلۆژی و پەتاو نەخۆشیە گوێزراوەییەکان ، لە تی هۆ ڵ (THL ) وڵامی پرسیارەکانمان دەدەنەوە کە چی لە بابەت پەتای کۆرۆنایی نوێوە دەزانین.

چ زانیاریەک لە سەر ئەو ڤایرۆسە هەیە؟

سیرۆنێن: زانیاری لەسەر ئەو ڤایرۆسە زۆرە. پێکهاتە و ژێنەکانی دەناسین، هەروەها باشتر دەتانین لەوەش تێبگەین کە، بۆچی سارس/کۆڤ-٢(SARS-CoV-2) ئاوا خێرا بڵاو دەبێتەوە. هەوروەها زۆرشت لەبابەت گەشەکردنی ئەو ڤایرۆسەو خۆراگری لەشمان لە بەرابەی دا فێر بوین. ئێستا باش لەوە تێگەیشتوین چۆن ئاکتیڤی ئەو ڤایرۆسە دابەزێنین و بە چ شێوەیەک بەربەرەکانی لەگەڵ بکەین و چۆن تێست بۆ هەڵگرانی ئەو ڤایرۆسە بکەین.

سانێ: بە بەردەوامی لەو ڤایرۆس و پەتایەوە فێر دەبین و دەیناسین. زانیاریەکان لە بارەیەوە باش گەشەیان کردوە. ئێستاش زۆر پرسیاری بێ وڵام هەن، ئەوەی کە کەسانێک کە گرتویانە و هیچ نیشانەیەکیان لێ دەرنەکەوتوە، ٢٠٪ یان ٨٠٪ ئەوە زۆر نارونە، ئەوەی کە ئەو کەسانەی گرتویانەو نیشانەکانیان لێ دەرنەکەوتوون چەندە لە بڵاوکردنەوەی دا شوێن دانەرن، ئەوەی پرژانی دڵۆپێک لە دم و لوتەوە چەندە لەسەر گرتنەوەو بڵابوونەوەی شوێنی هەیە، دەرسەدی دروستی مردن لە تێکرایی ئەوانەی توشی دەبن چەندە، ئەو ریسک و خەتەرانەی کە هەن چین و ئەوانەی توشی بوون تا کەی دەکرێ ئەو نەخۆشیە بڵاو بکەنەوە.

Tutkija Tomas Strandin laboratoriossa.
Kalevi Rytkölä / Yle

چەندە بۆی هەیە ئەو ڤایرۆسە گۆرانی تێدا پێک بێت؟

سیرۆنێن: ڤایرۆس گۆرانی تێدا پێک دێت، بەڵام تا ئێستا سارس "کۆڤ-٢" ( SARS-CoV-2) زۆر بە ‌هێواشی گۆرانی تێدا پێکهاتوە. ئەو ڤایرۆسە زۆر باش خۆی لەگەڵ مرۆڤ گونجاندوە. زۆر گرینگە کە بە باشی چاوەدێری ئەو ڤایرۆسە بکرێ ، بۆ ئەوەی لە هەموو گۆرانێکی بە زووی ئاگادار بینەوە.

سانێ: ئەوەی کە سەد لە سەد دڵنیایین ئەوەیە کە ئەو ڤایرۆسە گۆرانی بەسەردادێ، بەڵام ئەوە بەمانای ئەوە نیە کە بەلای خەراپتر بوون دا دەگۆرێ.

تا چ رادەیەک چۆنایەتی ئەو ڤایرۆسە ناسراوە؟ ئایە بۆی هەیە دەرمانی چارەسەری بۆ پەیدا ببێ؟

سیرۆنێن: تا ئەندازەیەکی زۆر ئاگاداری چۆنایەتی ئەو ڤایرۆسە هەین، بۆ نمونە ئاگاداری ئەوەین کە بۆچی وا بەخێرایی لە نێو ژێنەکانی لەشی مرۆڤ دا گەشە دەکات. هەروەها ئەوەش دەزانین کە دەبێ چیبکەین بۆ ئەوەی ئەو ڤایرۆسە نەگوێزرێتەوە بۆ ناو سلول و بەشەکانی تری لەش. ئێستا خەریکن بۆ دروستکردنی دەرمانی چارەسەری ئەو پەتایە، بەڵام پێویستە لە پێشدا لە ئەگەرەکانی تری ئەو چارەسەرە دڵنیا بینەوەو بە جوانی تاقیکردنەوەی بۆ بکرێ و مەترسی تری نەبێت.

سانێ: بەبەردەوامی شتی تازە لەسەر چۆنیەتی ئەو ڤایرۆسە دەزانین، بەڵام بۆ لێکۆڵینەوەیەکی بنچینەیی کاتی پێویستە. بەڵی بە دڵنیاییەوە دەکرێ دەرمانی چارەسەری بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا پەیدا بکرێ و لە هەموو دونیاش لێکۆڵینەوەو تاقیکردنەوە بە بەردەوامی لە ئارادایە. ئامانجی سەرەکی ئەوەیە کە دەرمانێکی تایبەتی بۆ رەنێو بێندرێ، هاوکات ئەو دەرمان و چارەسەریانەش کە هەن لەسەر کۆرۆنا تاقی دەکرێنەوە.

kaksi maskia pöydällä
CE-merkintä kertoo suojaimen täyttävän eurooppalaiset terveys- ja turvallisuusvaatimukset. Kuvituskuva.Marja Väänänen / Yle

ئەگەر ئەو پەتایە زۆر بە بەربڵاوی بڵاو بێتەوە، بەچ دەرمانێک لە فینلاند چارەسەری نەخۆشەکان دەکەن؟

سیرۆنێن: ئێستا نەخۆشەکان بە گوێرەی نیشانەکانی نەخۆشیەکە چارەسەریان بۆ دەکرێ. لە دونیا دا چەندین جۆری دەرمانی نەخۆشی و پەتاکانی تر بەکار دێنن و تاقیان دەکەنەوە بزانن کامیان دەتوانێ چارەسەری پەتای کۆرۆنای پێ بکرای، بەڵام تا ئێستا هیچیان بە تەواوی نەسەلمێندراون کە ببنە دەرمانی چارەسەری کۆڤید-١٩

چۆن دەکرێ چارەسەری ئەو ڤایرۆسە بکرێ؟

سیرۆنێن: دەکرێ نیشانەو ئازارەکانی لە چەندین رێگاوە کەم بکرێنەوە، کاتێک کەسێک زۆر بە قورسی دەیگرێ، دەکرێ هیدرۆکسی کلۆرۆکینی بۆ بەکار بێندرێ

ئەگەر لەگەڵ هەڵامەتی فەسڵی بەراوردیان کەیی ، ماوەی تەنینەوەو بلاو بوونەوەی ئەو پەتایە چەندە؟

سیرۆنێن: ماوەی گرتنەوەی بە شیوەی ناونجی چوار بۆ پێنج رۆژە، بەڵام لە هێندێک کەس دا جیاوازی هەیە لە ١ بۆ ١٢ رۆژ. ماوەی دەرکەوتن و گرتنەوەی زۆر درێژترە لە هەڵامەتی وەرزانە.

سانێ: ماوەی دەرکەوتن و گرتنەوەی بە شیوەی ناونجی ٥ رۆژە، لە هێندێک کات دا دەگۆری لە ٢ بۆ ١٤ رۆژ. بە پێی یەکێک لە لێکۆڵینەوەکان بەشی هەرە زۆری توشبوان(٩٨٪)، لە دوای یازدە رۆژ و نیو (١١،٥) نەخۆشیەکەیان لێ دەرکەوتوە

ئێستا چ زانیاریەک لە سەر گرتنەوەو بڵاوبوونەوەی هەیە، ئایە دەکرێت کەسێک کە ئەو ڤایرۆسەی گرتوەو هیچ نیشانەیەکی نیە بیداتەوە بە خەڵکانی تر یان نا ؟

سیرۆنێن: ئەوەی زۆر بە بەربڵاوی و بە خێرایی دەکرێ خەڵک لێی بگرێتەوە، ئەوکەسانەن کە نیشانەکانیان لێ دەرکەوتوون، بەڵام بەپێی لێکۆڵینەوەکان ئەوکەسانەی کە زۆر بەکەمی نیشانەکانیان لێ دەرکەوتوون یان تەنانەت نیشانەکانیشیان لێ دەرنەکەوتوون بەڵام هەڵگری ئەو ڤایرۆسەن دەکرێ کەسانی تر لێی بگرنەوە.

سانێ: بەگوێرەی ئەو زانیاریانەی ئێستا لەبەر دەستن، نەخۆش لە سەرەتای دەرکەوتنی نیشانەکانی ئە و ڤایرۆسە دەکرێ زۆر بە خێرایی بیگوازێتەوە. بەڵام دەکرێ ١-٢ رۆژ پێش دەرکەوتنی نیشانەکانیش لێوەی بگوازرێتەوە. بەگوێرەی زانیاریەکانی رێکخراوی تەندروستی جیهانی بەشی هەرەزۆری ئەو ڤایرۆسە لەوەانەوە دەگوێزرێتەوە کە نیشانەکانیان لێ دەرکەوتوون.

لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ دا لێکەوتەی ئەو ڤایرۆسە و واگیریەکەی واتە ژمارە R0ی ئەو پەتایە کەمێک پتر لە دوو بوو. ئەوەش بەو واتایەیە ، هەرکەسێک کە هەڵگری ئەو ڤایرۆسەیە دوو کەسی تر لێوەی دەگرنەوە. ئایە رادەی بڵاوبوونەوەی گۆرانی بەسەر دا هاتوە یان هەروا ماوەتەوە؟

سیرۆنێن: بڵاو بونەوەی ئەو ڤایرۆسە ئێستا لە هەر ولاتەو جیاوازە، پێوەندە بەوەی لە چ قۆناغێک دایە و رێکارەکانی ئەو وڵاتەو سنوردار کردن و ئامادەکاریە کان بۆ رووبەروو بوونەوەی چۆن بوون. هەروەها ستراتیژ و توانا و ئیمکانی تێستکرن و پێشگرتنی لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێک جیاوازە، هەربۆیە ئامارێک و خاڵێکی هاوبەش لە بەینی هەموو وڵاتەکان لە بەر دەست نیە. بۆ نمونە ئێستا لە فینلاند بە پێی ئامارەکان ژمارەی R0 کە متر لە دوویە.

Vanhus rollaattorin kanssa kävelemässä kohti kauppaa.
Henrietta Hassinen / Yle

سانێ: چەندین رێگای سەرژمێری کردن هەیە بۆ ژمارەی توش بوان و گەیشتن بە ژمارەی R0 ، بەشێکی بەرچاوی پیوەندە بە کۆنتاکت و پێوەندی راستەوخۆ و هاتوچۆکردن و لێک نێزیک بوونەوە. بە گوێرەی تازەترین لێکۆڵینەوە لەم بارەوە توشبون لە دەوروبەری ٢،٧ دایە. کاتێک خەڵک هاتوچۆی یەکتر کەم دەکەنەوەو بەریەک کەوتنەکان کەم دەبنەوە، ئەو ژمارەیەش بە دڵنیاییەوە دادەبەزێ.

ژمارەی R0ی هەڵامەت و ئانفلۆنزای فەسڵانە لەوە کەمترە، بەڵام ئەویش لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێک جیاوازە.

ئەو ڤایرۆسە مەترسی بۆ چ کەسانێک هەیە و زۆرتر چ کەسانێک دەیگرن؟

سیرۆنێن: ئەو ڤایرۆسە زۆرترین مەترسی بۆ بەساڵدا چوان هەیە، بۆ ئەوانەی نەخۆشی تریان لەگەلە، کە دەبێتە هۆی بێهێزکردنیان و کۆئەندامی هەناسەدان و دڵیان توشی سستی و کێشە دەکات. ئەو کەسانەی کە دەکرێ ئەو ڤایرۆسە بۆیان مەترسیدار بێت، ئەوانەن کە بەبەردەوامی جگەرە دەکێشن هەروەها ئەوانەش کە وەزنیان زۆر زۆر لە سەرێیە. ئێستا کاتی ئەوەیە کە مرۆڤ بەدوای تاقیکردنەوەی ژیانێکی تەندروستەوەبێت.

سانێ: مرۆڤەکان لە هەموو تەمەنێک دا دەکرێ ئەو پەتایە بگرن، بەڵام ئەوەی کە مەترسی بۆ کێ هەیە ئەوە شتێکی ترە. بەشی هەرەزۆری خەڵک زۆر بە کزی ئەو پەتایە توش دەبن و تەنانەت زۆر کەس هەر هەستیشی پێ ناکەن. بەدڵنیاییەوە ئەوانەی لەسەرەوە باسمان کردن ، زۆر لەوانە پترن کە لە سەرژمێری و راپۆرتەکان دا باسیان دەکرێ. ئەوەی مەترسی دروست دەکات لە کاتی توش بوون بەو ڤایرۆسە، لەسەرەوە بوونی تەمەن و بوونی نەخۆشی ترە.

دەکرێ کەسانی گەنج و تەن دروستیش ئەو پەتایە بە سەختی بگرن، بەڵام زۆر بە دەگمەن. باش وایە ئەوەمان لەبەر چاو بێت کە ئەوکەسەی کە توشی کۆرۆنا بوە ئەگەر نەخۆشی تری هەبن مەترسی پتر لەسەرە و ریسکی پترە. بۆ نمونە بۆ مناڵان و گەنجان بە تووندی توش بوونیان بەو ڤایرۆسە زۆر بەدەگمەن بوە، هەرچەندی لەوانیش دا رێکەوتی وا هەبوەو لە راگەیاندنەکانەوە زۆر بە وردی سەرنجی دراوەتێ و باس کراوە.

mies pesee käsiään
Marja Väänänen / Yle

رادەی چاکبونەوە لەو نەخۆشیە چەندەو لە ماوەی چەند دا چاک دەبنەوە؟

سیرۆنێن: بەشی هەرە زۆری توشبوان لە ماوەی ٢ بۆ ٣ حەوتو دا چاک دەبنەوە. بۆ ئەو کەسانەی کە زۆر بە توندی توش بوون کاتێکی زۆر پتری دەوی تاکو چاک دەبنەوە

سانێ: بەشی هەرەزۆری توشبوان چاک دەبنەوە . کاتەکەی پێوەندی بەوەیە چەندە بە سەختی توش بوە.

ئایە دەکرێ ئەوکەسەی جارێک ڤایرۆسی کۆرۆنای گرتوە جارێکی تریش بیگرێتەوە؟

سیرۆنێن: کەسی توش بوو مادەی بەرگری لە لەشی دا دروست دەبێت، تاکو ئەو مادەیە لە لەشی دا بمێنێ توش نابێتەوە. مانەوەی ئەو مادەی بەرگریە لە لەش دا تاکەیە، ئێستا نەزاندراوە ، لە داهاتوو دا دەتوانین ئەوە بزانین.

سانێ: بەگوێرەی تێگەیشتنەکانی ئێستا زۆر ئاستەمە جارێکی تر توش بێتەوە.

بە باوەری ئێوە گرینگترین ئەوشتانەی لە بابەت ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێوە دەبێ لەبەر چاو بگیرێن چین؟

سیرۆنێن: گرینگترینی ئەو شتانەی دەبێ لەبەر چاومان بن، لە بەریەک کەوتن و نیزیک بوونەوە لە یەکتر خۆ بپارێزین ، رێنوێنیە تەندروستیەکان لەبەر چاو بگرین و پاك و خاوێنی بپارێزین ،بۆ ئەوەی لەو هەلومەرجە دا لە پاڵەپەستۆی سەر نەخۆشخانەکان و کەرتی تەندروستی کەم کەینەوە. بەو شیوەیە دەتوانین دریژە بدەین تاکو دۆزینەوەی چارەسەر و پێکوتکە بۆ کۆرۆنا.

ئێستا رادەی مردن چەندە؟

سیرۆنێن: ئێستا ناکرێ دەرسەدی دروستی مردن بزاندرێ، لەبەر ئەوەی نازانین بە دروستی ژمارەی توشبوان چەندن. لەسەرەتا دا دەگوترا ژمارەی مردن لە سەدا ٢ بۆ ٣ یە، بەڵام ژمارەی دروستی زۆر لەوە لەخوار ترە. ئەوکاتە دەتوانین دەرسەدی دروستی مردن بە کۆرۆنا بزانین کە ژمارەی تەواوی ئەوکەسانەشمان دەست کەوێ کە کۆرۆنایان گرتوەو نیشانەکانیان زۆر بەکەمی لێ دەرکەوتوە یان تەنانەت لێشیان دەرنەکەوتوە .

سانێ: ناکرێ ژمارەو دەرسەدی وڵاتەکان وەک یەک حیساب بکرێ، چونکە تێست و تاقیکردنەوەکان لە وڵاتان جیاواز بوون. ئەوەی دەکرێ جێگای باوەر بێت ئەوەیە کە ژمارەی مردوان کەمتر لە سەدا یەکە، ئەوەش بە گوێرەی ئەو تاقیکردنەوە بە رێکەوتانەی کە لە ناو خەڵک دا کراون بۆ زانینی ژمارەی توشبوان بە کۆرۆنا.

näytteenotto covid19 porvoo
Koronapandemia muuttaa maailmaa.Markku Rantala / Yle

چ شتێکی تازە دەزانین لەسەر مردنی ئەوکەسانەی لە تەمەنی ئیش کردن دان و هەروەها مناڵان و گەنجان؟

سیرۆنێن: تا ئێستاش زۆربەی مردوەکان لە نێو بەساڵداچوان دان. کاێک ژمارەی مردوەکان زۆر دەبن، بەداخەوە دەبینین کە هەموو تەمەنەکانی تێدان.

سانێ: لە وڵاتە جیاوازەکان دا ئەوانەی گیانیان لە دەست داوە دەکرێ بڵیین وەک یەک بوون. تەمەنی ناونجی ئەوانەی بە کۆرۆنا مردوون سەروی ٨٠ ساڵ بوەو زۆربەشیان کێشەو نەخۆشی تریان هەبوە، بەشی زۆریشیان پێاو بوون.

بەشی هەرەزۆری ئەوانەی ئەو پەتایەیان گرتوە چاک بوونەوە؟ بۆی هەیە چ نەخۆشی و کێشەیەکی تریان بۆ بێتە پێش؟ ئایە شتێکی وا بوە؟ چ زانیاریەک لەو بارەوە هەیە؟

سانێ: لەبارەی نەخۆشی و کێشەکانی دوای کۆرۆنا تا ئێستا لێکۆڵینەوەی تەواو نەکراوە، بەڵام لێکۆڵینەوەکان بە بەردەوامی و چالاکانە دەکرێن.

Lääkäri suojavarustuksessa
Pasi Takkunen / Yle

سەرەرای بوونی کۆرۆناش هاتوچۆی هێڵی ئاسمانی بۆ فینلاند بەردەوامە، بەڵام زۆر بەکەمی

کۆرۆنا نەبۆتە هۆی داخرانی بەتەواوی هێلی ئاسمانی فینلاند. لە باکوری ئەمریکا ، وڵاتانی ئاسیا و ئوسترالیاوە لە رێگای دوعای قەتەرەوە دەتوانیت بێتەوە فینلاند، فینایر هاتوچۆکانی بۆ وڵاتانی ئەوروپا درێژەی هەیە. بەڵام لەو حەوتوە دا فینایر لیستی نوێی دا وهاتوچۆکانی تاکو کۆتایی مانگی ٦ بۆوڵاتانی ئوروپا کەمتریش کردنەوە

لە هاتوچۆکانی حەوتوانەی خۆی دا کەمکردنەوەی بۆ پاریس، مونشین، بروکسێل، ئامێستردام، زوریخ و بێرلین کرد. هاتوچۆی هیچ کام لە وڵاتانی ئەوروپای بەتەواوی رانەگرتوەو تەنیا کەمی کردوونەوە.

بەلام هەموو هاتوچۆکانی وڵاتانی دووری تاکو کۆتایی مانگی ٦ راگرتوون، بێجگە لە فرۆکەی بارهەڵگر.

فینایر بەنیاز بوو لە مانگی مای دا هاتوچۆ بۆ فرۆکەخانەی هانێدا لە تۆکیۆ دەست پێ بکات، بەڵام لەبەر کەم بوونی گەشتیار رایگرت بۆ مانگی ٧.

لەسەر هاتوچۆکان لە مانگی ٧ دا جارێ بریار نەدراوە.

Finnairin kone toi Kiinasta tilattuja suojavarusteita Helsinki-Vantaan lentoasemalle.
Petteri Sopanen / Yle

پۆست زانیاریەکانی لەسەر ناردنی بەستەی پۆستی بۆ دەرەوەی وڵات بەرۆژ کردەوە.

رۆژی هەینی، پۆست زانیاریەکانی لەسەر بەرێکردنی پۆست بۆ دەرەوەی وڵات لە ماوەی کێشەی کۆرۆنا دا بەرۆژ کردەوە. پۆست بەستەی خێرا و ( EMS) تەنیا بۆ ٣٠ وڵاتی ئەوروپا بەرێ دەکات.

ئەو بەستە پۆستیانە جارێ بۆ وڵاتانی تری ئەوروپا راگیراون.

بۆ وەڵاتانی تری دونیاش ئەو بەستە پۆستیانە ئێستا تەنیا بۆ ئیسرایل و چین و ئەمریکا بەرێ دەکرێن.

بەهۆ سنوردار بوونی هاتوچۆکان، هەموو پۆستەکان درەنگ تر لە کاتی خۆیان دەگەن و رەنگە گۆرانی پتریش بێتە پێش.

Postin kuorma-autoja ja pakettiautoja Postintaipaleella Helsingin Ilmalassa.
Janne Järvinen / Yle

ئەنجومەنی وەزێران هەوڵ دەدات یارمەتی کاتی بەو کەسانە بکات کە بەهۆی کۆرۆناوە بەبێ کار و معاش ماونەوە.

ئەنجومەنی وەزیران هەوڵ دەدات بۆ ماوەیەکی کاتی یارمەتی ئەوکەسانە بکات کە بەهۆی کۆرۆناوە ناچار بوون بەبێ معاش لە ماڵ بمێنەوە، بۆ نمونە کاتێک دایک یان باب ناچارە لە ماڵەوە ئاگای لە مناڵ بێت.

کاتێک مناڵ لە باخچەی ساوایانە، لە رەوزەیە یان لە پۆلی ١تا ٣ی سەرەتاییە و بەپێی رێنوێنیەکانی ئەنجومەنی وەزیران دایک یان باوک لەگەڵ مناڵ لە ماڵ ماوەتەوەو معاشی کاری لەدەست داوە ، بە پارەی پێراگەیشتنی مناڵ بۆی قەرەبوو دەکرێتەوە.

هەروەها ئەوکەسانەی کە لە سەفەری دەرەوەی وڵاتیش را هاتوونەوە، ناچار کراون لە قەرەنتینە بمێننەوەو بەو هۆیەوە داهاتی کاریان لە دەست چوە ، قەرەبوو دەکرێنەوە.

ئەو قەرەبوە بە ئەندازەی لانی کەمی پارەیەکە کە دایک و باوکان لە کاتی ئاگا لێ بوونی مناڵ لە ماڵەوە وەری دەگرن ، مانگی ٧٢٣،٥ ئێورۆ. ئەو یارمەتیە لە ١٦ی مانگی ئادارەوە یە تاکو هەلومەرجی تایبەت کۆتایی دێت. بۆ دایک و باوکی ئەو مناڵانە کە لە قوتابخانەن، لانی زۆر تاکو کۆتایی کاتی خوێندنی ساڵ پێیان دەدرێ. ئەو یارمەتیە لە دوایی دا دەکرێ داوای بکەن و رێنوێنیەکانی لە ( Kela) دەست دەکەون.

بە تێکرا ٩٤ میلیۆن ئێورۆ بۆ ئەو بەشە لەبەرچاو گیراوە.

Tampereen keskustan Kelan julkisivu.
Miikka Varila / Yle

رێنوێنیەکانی سەرۆکی (HUS )، بۆ خۆپاراستن لە توش بون بە کۆرۆنا و توش کردنی خەڵک لە کاتی بازار کردن دا

(Juha Tuominen ) سەرۆکی نەخۆشخانەکانی هێلسینکی و ئوسیما ، دەلێت باش وایە لە دەورانی پەتای کۆرۆنا دا لە کاتی چون بۆ بازار کردن ، چەند رێنوێنیەک لەبەر چاو بگرین.

ئەو پرسیارە بۆ زۆر کەس دێتە پێش کە دەبێ چی بکەین لە کاتی چون بۆ بازارکردن دا ، کە توشی کۆرۆنا نەبین یان خەڵک توش نەکەی.

Tuominen لە چوار خاڵی گرینگ دا پێمان دەڵێ دەبێ دەبێ چی بکەین

١. لە هەر بنەماڵەیەک دا تەنیا یەک کەس بچێ بۆ بازار.

٢. لە کاتی چونە ناو مارکێت و لە هاتنە دەر دا دەستمان بشوین، گەر ئیمکانی ئەوەت نەبوو پاک کەرەوەی دەست بەکار بێنە.

٣. دەبێ دوو میتر لە خەڵک دوور برۆیت و راوەستیت.

٤. هەموو سڵاو و چاکو چۆنیەکی زیادی وەلانێ. لە کاتیک دا دێتە سەر کاسە تەنیا بە رووخۆشی چاو لە فرۆشیارەکە بکەو پێویست بە قسەو داستانی زیادی ناکات .

ئاژانسی کۆنترۆل کردنی نەخۆشیەکانی ئوروپا( ECDC ) پێی وایە لەکاتی چون بۆ بازار بیر لەوە بکەینەوە مەرتەلی رو بەکار بێنین.

هەروەها ئاژانسی خواردەمەنیش داوا دەکات کە هەوڵ بدەن کاتێک نەخۆشن مەچنە بازار.

Asiakkaita kaupassa.
Henrietta Hassinen / Yle

کۆرۆنا لە دەوری یەک کۆبوونەوەکانی مانگی رەمەزانیش سنوردار دەکات

کۆرۆنا شوێن لەسەر مانگی پیرۆزی موسوڵمانانی فینلاندیش دادەنێ. بەگوێرەی قسەکانی ئاناس حەجاری، ئیمامی جڤاتی ئیسلامی فینلاند، مانگی رەمەزان بەهۆی پیرۆزیەکەیەوە بۆ موسوڵمانان تەواو جیاوازە لە مانگەکانی تر.

بەپێی زانیاریەکان ئەوساڵ مانگی رەمەزان رۆژی ٢٣ی ئاوریل دەست پێ دەکات و ٢٣ی مای جێژنی رەمەزانە. بەگوێرەی رێنوێنیە ئاینیەکان کاتی بەرۆژوو بوون لە پێش خۆرهەڵاتەوە تاکو خۆر ئاوابوونە.

بە گوێرەی قسەکانی حەجاری، سەرۆکایەتی جڤاتی ئیسلامی خەریکی ئامادەکردنی رێنمایەکانی بەرۆژوو بوونە بۆ موسوڵمانانی فینلاند. رێنوێنیەکانی ناوەدنی ئیسلامی ، لەبەر روناکایی رێنماییەکانی حکومەتی فینلاند دادەرێژرێ، کە نابێ لە ١٠ کەس پتر کۆ ببنەوە. ئەو بریارەی ئێستای حکومەتی فیبنلاند تاکو ١٠ی مانگی مای کاری پێ دەکرێ.

حەجاری رایگەیاند کە بەهۆی ئەوەی مزگەوتەکان داخراون، ئەوساڵ بەهیچ شێوەیەک لە رەمەزان دا نوێژی بە جەماحەت ناکرێ.

هەروەها حەجاری رایگەیاند کە ئەوساڵ بەربانگی بە کۆمەڵ و لە مزگەوت و ناوەندە ئیسلامیەکان ، کە لە رەمەزانان دا باوە، ناکرێت و هەرکەس لە ماڵی خۆی و لەگەڵ بنەماڵەی خۆی بەربانگ دەکاتەوە.

Kuvassa itämaisella matolla teekuppeja, pelikortit ja pähkinöitä
Imaami Anas Hajjarin mukaan paastoamisen jälkeen päivittäiset ateriat syödään tänä vuonna perheen kesken, eivätkä ramadanille tyypilliset yhteiset isommat ruokailut tai vierailut ole nykyohjeistuksen mukaan sallittuja. Kuvituskuva.Sari Veikkolainen / Yle

17.4.2020

پەتای کۆرۆنا بۆتە هۆی ئەوەی کە بەشی زۆری فینلاندیەکان، چاوەدێری تەندروستی خۆیان بکەن

ماوەی مانگێک لێرەوەپێش ماڵپەری ئۆما ئۆڵۆ( Omaolo) فۆرمێکی بە هەردوک زمانی سوێدی و فینلاندی لە ماڵپەرەکەی دانا، ئەو کەسانەی گومانی کۆرۆنایان لە خۆیان دەکرد ئەو فۆرمەیان پر دەکردەوە. لەو ماوەیە دا ٣٥٦٠٠٠ جار ئەو فۆرمە پر کراوەتەوە.

ئەو کەسەی گومانی کۆرۆنا لە خۆی دەکات و ئەو فۆرمە پر دەکاتەوە ، دوای وەڵام دانەوەی هەموو پرسیارەکان دەگاتە ئەو ئاکامەی داخوا لە ماڵەوە خۆی چاوەدێری خۆی بکات، پێوەندی بە ناوەندەکانی تەندروستیەوە بکات یان راستەوخۆ بچێتە نەخۆشخانە.

کۆرۆنا بۆتە هۆی ئەوەی خەڵک چالاکانەتر چاوەدێری تەندروستی خۆیان بکەن .

بە گوێرەی هەواڵەکانی ئولێ ئامێرەکانی تێستی خوێن لە هەموو دەرمانخانەو فرۆشگاکانی ئۆنلاین تەواو بوون و فرۆشراون.

ئیلکا یولکونێن( Ilkka Julkunen ) پرۆفیسۆری بەشی ڤایرۆس ناسی لە زانکۆی تورکو دەڵێ، بەشێکی زۆری خەڵک ئێستا پەرۆشی تەندروستی خۆیانە. ئەو پیی وایە ئەوکەسانەی نەخۆشی تریان نیە پێویست ناکات نیگەران بن. دەڵیت پێویست ناکات بەبەردەوامی چاوەدێری خۆتان بکەن. کاتێک نیشانەکانی هەڵامەت و کۆکەتان هەبوو ، دەکرێ چاوەدێری خۆتان بکەن و بزانن ئاکامی چی دەبێت.

Ruutukaappaus Omaolo-palvelusta
Yle

نەخۆشێک کە لە ژیر چاوەدێری چر دایە رۆژانە ١٥ بۆ ١٦ سەعات لەسەر زگ رادەکێشرێ

لە بەرنامەکانی ئا- ستودیۆی ئولێ تی ڤی ( Ylen A-studio) دا تێرهی توۆمینێن-سێیتۆنێن( Terhi Tuominen-Seittonen) فەرمانبەری بەشی چاوەدێری چری نەخۆشخانەی (HUS )، بێ پەردە باسی ئەوانەی کرد کە بەهۆی کۆرۆناوە دەگوێزرینەوە بۆ ئەو بەشە. ئەو نەخۆشانەی ئۆکسیژێنیان لێ وەسڵ دەکرێ لەسەر زگ رادەکێشرێن.

توۆمینێن وتی پێویستە ئەو نەخۆشانە لە رۆژێک دا ١٥ بۆ ١٦ سەعات لە سەر زگ درێژ بکرێن، ئەوەش کارو ماندوو بوونی دەوێ. دەبێ بزانین کەی دەکرێ دیسان بیسورێنینەوە.

کاری ئەو کەسانەی لەو بەشە خزمەت دەکەن زۆر سەختە.

هەروەها توۆمینێن وتی: هەموو کەسێک ناتوانێ لەو بەشە خزمەت بکات. بە بەردەوامی دەبێ دەمامکت بە دمەوە بێ و بەرگی تایبەت بەو بەشە، کە زۆر گەرم و ناخۆشەو ئیش کردن پێیانەوە سانا نیە.

توۆمینێن لە نەخۆشخانەی ( HUS)، بەشی چاوەدێری چر کار دەکات کە ئێستا شوێنی بۆ ٨٤ نەخۆش هەیە. ئامانج ئەوەیە کە ئەو ژمارەیە لە داهاتویەکی نێزیک دا بەرز بکرێتەوە بۆ ٢٢٠ جێگا.

توۆمینێن وتی: لە بەشی چاودەدێری چر هیچ فەرمانبەرێک بە تەنها نیە، ئەوانەی تازەکارن لەگەڵ ئەو کەسانە دادەندرێن کە لەمێژە لەو بەشە کار دەکەن.

توۆمینێن دەلێت: من و هەمو ئەوانەی لە نەخۆشخانەکان خزمەت دەکەین، لە پیناوی تەندروستیتان دا هیوادارین لە ماڵ نەچنە دەر.

Terveydenhoitohenkilökunta pukevat suojavarusteita päälleen  Ambroise Pare klinikalla Pariisissa.
Christophe Petit Tesson / EPA

تاقیکرنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا پتر دەکرێ

ناوەندە تەندروستیەکان بەتەمان تاقیکردنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا پتر بکەن. مەبەست لەم کارە هەم دڵنیا بوونەوە لە تەندروستی فەرمانبەرانی بەشی تەندروستی و خزمەتگوزاریەکۆمەڵایەتیەکانە و هەم زانیینی رادەی توشبوانە.

ئێستا ناوەندەکانی تاقیکردنەوە لە هەر رۆژێک دا دەتوانن تا ٤٠٠٠ تێستی کۆرۆنا ئەنجام بدەن.

بە گوێرەی رێنوێنیەکانی( THL) تێست بۆ فەرمانبەرانی کەرتی تەندروستی کە نیشانەی ڤایرۆسی کۆرۆنایان هەبێ و لەسەر رێنوێنی دوکتۆر بۆ هەموو ئەوانەی گومانی ڤایرۆسی کۆرۆنایان لێ دەکرێ ئەنجام دەدرێ.

هەروەها تێست بۆ هەموو ئەو فەرمانبەرانەی گومانی ڤایرۆسی کۆرۆنایان لێ دەکرێ و لە کەرتی خزمەت گوزاریەکۆمەڵایەتیەکان یکار دەکەن ئەنجام دەدرێ.

Telttoja Länsi-Pohjan keskussairaalan pihalla koronatestauksia varten.
Risto Koskinen / Yle

16.4.2020

دوو لە سێی ئەو کەسانەی بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە مردوون لە ماڵی بەسالدا چوان بوون

لە تەواوی ئەوکەسانەی لە فینلاند بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە گیانیان لە دەست داوە، دوو لە سێی یان لە ماڵی بەسالدا چوان بوە.

تاکو رۆژی ١٤ی ئاوریل لە ٦٤ کەس کە بە هۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە لە فینلاند مردوون، ٤٢ کەسیان لە ماڵ و شوێنی مانەوەو پێراگەیشتنی بەساڵدا چوان بوون.

لە زۆرێک لەو ماڵ و شوێنی پێراگەیشتنی بەساڵداچوانە، پیویستیەکانی خۆپاراستن لەبەر دەست نین. بەر لە هاتنی پەتای کۆرۆناش ئەو بەشە کێشەی کەمی فەرمانبەری هەبوو. بەهۆی ئەوەی زۆرێک لە فەرمانبەرانی ئەوکەرتە توشی پەتای کۆرۆنا بوون ئێستا دۆخەکە زۆر خراپ تر بوە.

لە وڵاتانی تری جیهانیش ئەو پەتایە بە هەمان شێوە لە ماڵ و شوێنی پێراگەیشتنی بە ساڵداچوان بڵاوبۆتەوە. بۆ نمونە لە وڵاتی ئیسپانیا تەنیا لە یەک ماڵی پێراگەیشتنی بەساڵداچوان ٢٠ کەس بەو پەتایە گیانیان لەدەست دا و ٧٥ کەسی تریش لە بەساڵداچوان و کرێکارانی ئەو شوێنە ئەو ڤایرۆسەیان گرت.

rollaattori käytävällä
AOP

جێژنەکانی وەرگرتنی دیپلۆم و ئامادەیی قوتابیان وەدوا دەخرێن

بەرێوەبەرایەتی شارەوانیەکان و ناوەندەکانی خوێندن وای بەباش دەزانن کە، جێژنی ئامادەیی دواناوەندی و وەرگتنی دیپڵۆم دوا بخرێن بۆ کۆتایی مانگی تەباخ (٨).

بە گوێرەی ئەو پێشنیارانە خوێندنگەکان گەر بیان هەوێ ، دەتوانن لە کاتی خۆی، کۆتایی مانگی مای دا جیژنی ئامادەی خویندکاران لە رێگای ئۆنلاینەوە بگرن و بروانامەکانیان لە رێگای پۆستەوە بۆ بنێرن.

جێژنی وەرگرتنی دیپلۆم و ئامادەیی کاتەکەی دەگۆردرێ بۆ رۆژی هەینی ٢٨ی تەباخ(٢٨|٨) یان رۆژی شەممە ٢٩ی تەباخ. خوێندنگاکان خۆیان بریار دەدەن لە کام یەک لەم کاتانە دا جیژن دەگرن.

Studenter som står i bänkrader sätter på sina vita studentmössor.
Lehtikuva

ناوەندی تەندروستی و تەناهی(THL): دەکرێ پاک و خاوێنی دەست پتر بکەین

ناوەندی تەندروستی و تەناهی پیی وایە دەبێ پاک و خاوێنی و بەتایبەت پاک کردنەوەی دەستمان پتر بکەین.

پەبێی ئەو زانیاریانەی کە ( THL) بڵاویکردونەوە، هەرکات ئیمکانی شوردنی دەست بە ئاو و سابون نەبێ دەبێ ماددەی پاک کەرەوە لەبەر دەست بێ. ( THL) پییوایە دەبێ لە بەر دەرگای هەموو مارکێت ، دوکان ، لای کاسە، ناوەندەکانی هاتوچۆی گشتی و فەرمانگە و ناوەندە گشتیەکان، مادەی دێسینفیۆ دابندرێ.

ناوەندی تەندروستی پێی وایە لە شوێنە گشتیەکان هەر مادەیەکی دەست پاکردنەوە کە پتر لە ٧٠٪ ئاڵکۆڵی تێدابێ گونجاوە.

Käsiä pestään saippualla.
/Pekka Kauranen / Yle

فینلاند پێویستیەکانی پێراگەیشتنی چری بۆ پەتایی کۆرۆنا هەیە

وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان رایگەیاند، فینلاند بە رادەی پێویست ئامێر و شوێنی چارەسەری چری نەخۆشخانەیی بۆ روبەروبونەوەی کۆڤید ١٩ هەیە. وەزارەتی تەندروستی وتی ئەوە بە پێی هەموو ئەو پێش بینی و زانیاریانەیە کە لە بەر دەستمانن.

ئەو راپۆرتە یەکێک لە بەڵگە سەرەکیەکان بوو لە کاتی بریاردانی ئەنجومەنی وەزیران بۆ کۆتایی هێنانی قەرەنتینەی پارێزگای ئوسیما.

وەزارەتی تەندروستی بە بەردەوامی چاوەدێری ژمارەی نەخۆشان لە نەخۆشخانەکان و بەتایبەت ئەوانەی پێویستیان بە چارەسەری چر هەیە دەکات. بەپێی زانیاریەکانی وەزارەتی تەندروستی لە رۆژانی رابردوو دا ، ژمارەی نەخۆشان لە نەخۆشخانەکان کەم بۆنەوە.

KYS:n henkilökunta harjoittelee suojapukujen pukemista ja käyttöä kuusi kertaa vuodessa.
/Sami Takkinen / Yle

15.4.2020

قەرەنتینەی سەر پارێزگای ئوسیما هەڵگیرا

هەموو ئەو پرسگانەی بۆ هاتوچۆ لە سەر رێگاکانی پارێزگای ئوسیما بۆ شوێنەکانی تری فینلاند داندراون ئەمرۆ ١٥|٤ هەڵگیران، ئەنجوامەنی وەزیران پیی وایە پاساوێکی یاسایی بۆ ئەو کارە نیە. سەرەرای ئەوەش ئەنجومەنی وەزیران داوا لە خەڵک دەکات لە هاتوچۆی نا پێویست خۆ ببوێرن.

سەرۆک وەزیرانی فینلاند ساننامارین( Sanna Marin) داوا لەخەڵک دەکات کە لە گەشت کردن و چون بۆ ماڵی هاوینەیان(kesä möki) خۆ ببوێرن. وەزیری ناوخۆ ماریا ئۆهیساڵۆ(Maria Ohisalo) وەبیر خەڵک دێنێتەوە کە سەفەرکردن و چون بۆ ماڵی هاوینە پاڵەپەستۆ لەسەر لێپرسراوانی ئەو شوێنانە پتر دەکات.

ئەنجومەنی وەزیران پێی وایە تا ئێستاش هەلومەرجەکە ئاستەمەو پیویستی بە وریاییە. سەرەرای ئەوەی سنوری هاتوچۆی ئوسیما لەگەڵ شوێنەکانی تر کراوەتەوە ، هەموو ئەو بریار و سنوردارکردنانەی تر لە جێی خۆیانن. ئەنجومەنی وەزیران داوا دەکات ، ئەگەر بۆتان دەگونجێ لە چون بۆ شوێنی ئیش خۆ بپارێزن و لە مەڵەوە ئیشەکانتان بکەن. ئەگەر بۆتان دەکرێ لەماڵەوە بمێننەوە، لە جیژنی رۆژی کرێکار(١|٥) ( vappu) لەماڵەوە بن .

Poliiseja Uudenmaan rajalla.
Petteri Juuti / Yle

ژمارەی ئەوانەی کە کۆرۆنایان گرتوە لە هەموو دونیا لە دوو ملیۆن تێ پەری

بە پێی بەدوا دا چونەکانی زانکۆی جۆن هۆپکینس(John Hopkins)، ئەوانەی ڤایرۆسی کۆرۆنایان گرتوەو سەرژمێری کراون لە دوو میلیۆن تێپەری کردوە. لە ئەمریکا زۆرترین خەڵک توش بوە، نیزیکەی ٦٨٣٠٠٠ کەس. لە ئیسپانیا ١٧٠٠٠٠ کەس و لە ئیتالیا ١٦٠٠٠٠ کەس توشی کۆرۆنا بوون.

دوو حەوتو لەوەی پێش ، رۆژی ٢ی ئاوریل توشبوان گەیشتنە یەک میلیۆن کەس.

تا ئێستا لەهەموو دونیادا پتر لە ١٢٠٠٠٠ هەزار کەس بە ڤایرۆسی کۆرۆنا گیانیان لە دەست داوە. زۆرترین ژمارەی قوربانیانی کۆرۆنا لە ئەمریکا بوون، لەوێ پتر لە ٢٣٥٠٠ کەس گیانیان لەدەست داوە، لە ئیتالیالیاش پتر لە ٢٠٥٠٠ کەس بە کۆرۆنا مردوون.

هەروەها رۆژی ٢ی ئاوریل ژمارەی مردوان سنوری ٥٠٠٠٠ کەسی بەزاند.

näytteenotto covid19 porvoo
/Markku Rantala / Yle

بۆی هەیە شەپۆلی دووهەمی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە وڵاتانی روولە گەشەوە رو بکاتە ئوروپا

هاوبەشەکانی یەکیەتی ئوروپا پێیان وایە ئەگەر بەزوویی چارەسەرێک بۆ پەتای کۆرۆنا نەدۆزرێتەوەو دۆزەکە ئارام نەکرێتەوە ، ئەوا بۆی هەیە شەپۆلی دووهەمی کۆرۆنا لە وڵاتە هەژار و روو لە گەشە کردنەکانەوە بەرەو ئوروپا بێت.

یوتتا ئورپیلاینێن (Jutta Urpilainen) کۆمیسێری یەکیەتی ئوروپا بۆ کاروباری وڵآتانی ئەفریقا لەسەر ئەو باوەرەیە کە ، ولاتە هەژار و دواکەوتوەکان زۆر کەمتر لە وڵاتانی رۆژئاواو یەکیەتی ئوروپا ئامادەیی روبەرووبونەوەی ڤایرۆس و پەتایان هەیە.

ئورپیلاینەێن رایگەیاند هەرچەندی کە لێرە بتوانین هەناسەیەکی ئاسودە هەڵکێشین و سنورەکان بکەینەوە، تاکو لە هەموو وڵاتان ئەو قەیرانە ریشەکێش نەکرێت و چارەسەری کۆرۆنا نەکرێ، ناتوانین دڵنیابینەوە لە کۆتاییەکەی.

ئەو لە درێژەی بۆچونەکانی دا وتی، کۆرۆنا سنور ناناسێت و تاکو لە گۆشەیەکی ئەو جیهانە دا کۆرۆنا مابێت، ئێمە دەبێ ترسی سەرهەڵدانەوەیمان هەبێت وکەسمان لە ئەمان دا نیە.

ئورپیلاینێن گەورەترین مەترسیەکانی بڵاوبونەوەی ئەو پەتایە لە نێو حەشیمەتی ١،٢ میلیاردی خەڵکی ئەفریقادا دەبینێ.

  • دەکرێ بلێین لە نێو هەموو وڵاتانی ئەفریقا دا کۆرۆنا دیتراوەتەوە.
  • بە قازانجی خۆمانەو ئەرکێکی ئاسایی خۆشمانە وەک وڵاتانی یەکیەتی ئەوروپا، یارمەتی ئەو وڵاتانە بکەین بۆ ئامادە بوون بۆ روو بەرووبونەوەی کۆرۆنا، چونکە ئەوان خۆیان بە تەنها ناتوانن روبەرووی بنەوەو پێویستی تەواویان لەبەر دەست نیە بۆ ئەو کارە

بە پێی وتەکانی ئورپیلاینێن یەکیەتی ئوروپا بە زیاد کردنی ١٥،٤ میلیارد ئێورۆی تر بۆ یارمەتی هاوبەشەکانی بە ئامانجی رووبەرووبوونەوەی کۆرۆنا، دەیهەوێ هەوڵەکانی لەم پێوەندیەدا چرتر کاتەوە.

  • هاوکاریە خێراکانی بەشی فریاکەوتن پتر دەکەین و ئامێری هەناسەدان پتر دەکرین.

بە هاوکاری کردنی تازەو پتر ، هەوڵ دەدەین یارمەتی کەرتی تەندروستی و یارمەتیە مرۆییەکانی وڵاتانی هەژار و روولە گەشەکردن پتر بکەین بۆ ئەوەی ئامادەیی پتریان بۆ رووبەرو بونەوەی پەتای کۆرۆنا هەبێت.

Jutta Urpilainen
Jutta UrpilainenOlivier Hoslet / EPA

لە ماوەی پشوی جێژنی پاک(Pääsiäinen) دا پۆلیس ناچار بوو بە بەردەوامی بڵاوە بە گەنجان بکات

لە ماوەی پشوی جێژنی پاک دا پۆلیس ناچار بوو بەبەردەوامی بلاوە بەو گەنجانە بکات کە، بەپێچەوانەی رێنماییەکانی پێشگیری لە بڵاوبونەوەی کۆرۆنا دەجوڵانەوە.

پۆلیس رایگەیاند کە لە شاری پۆری تەنانەت پتر لە ١٠٠ گەنج لە شەوێک دا لە دەوری یەک کۆبوونەوە. لەو سێ شەوە دا لە هێندێک شوێن بە هۆی نارازی بوونی گەنجەکان بەو بریارەو سەرپێچی کردنیان، بەناچاری هێزی پتری پۆلیس بۆ بڵاوە پێکردنیان بانگ کراوە.

هەروەها لە شارەکانی ڤاسا و سەینەیۆکی ش لە یەک شەو دا دەروبەری سەت گەنج بە ئۆتۆمۆبیل چونە شوێنێک و کۆبوونەتەوە.

پۆلیس پیی وایە ئەرکی سەرشانی دایک و باوکانە، ئاگاداری مناڵەکانیان بن کە لەو کۆبونەوانە دا بەشداری نەکەن.

بە گوێرەی ئەو زانیاریانەی لە بەر دەستن، تا ئێستا بڵاوە پێکردنیان بە داوالێکردن و فەرمان پێکردن و رێنوێنی بوەو هێز بەکار نەهێندراوە. پۆلیس دەلێت ئەگەر ئەو کارە درێژەی هەبێت و ئەوانەی بیان هەوێ گوێ بەو رێنماییانە نەدەن و سەرپێچی بکەن دەکرێ بەپارە سزا بدرێن یان دەست بەسەرکردن .

Kenttäpoliisin selkämys.
/Eleni Paspatis / Yle

14.4.2020

تاقیکردنەوەکانی چونە ژووری خوێندنگەو کولێژەبالاکانی پیشەیی لەرێگای ئۆنلاینەوە بەرێوە دەچن

خوێندنگە بالا پیشەییەکانی فینلاند بریاریانداوە تاقیکردنەوەی هەلبژاردنی قوتابیان بۆ چونە خوێندنگەی باڵای پیشەیی بەهاری ئەوساڵ ، لە رێگای ئۆنلاینەوە جێ بەجێ بکەن. هەروەها زانکۆکانیش بەهۆی هاتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا و هەلومەرجی تایبەتەوە دەست بەرداری شیوازی هەمیشەییان و تاقیکردنەوەکانی چون بۆ زانکۆکان بوون.

تاقیکردنەوەکانی کولێژ و خوێندنگە باڵا پیشەییەکان لە سەرەتای مانگی (٦) دا بەرێوە دەچن، دواتر کاتی تاقیکردنەوەکان بڵاو دەکرێتەوە.

زانکۆکان دواتر و بەر تاکو کۆتایی مانگی ئاوریل(٤) رادەگەیەنن کە بە چ شیوازێک و کەی خوێندکارانی زانکۆ هەڵدەبژێرن.

بۆ ئەو بریارەیان، زانکۆکان و کولێج و قوتابخانە بالا پیشەییەکان دەلێن ، نامانهەوێ لەو هەلومەرجە دا گیانی خوێندکاران و فەرمانبەران بخەینە مەترسیەوە.

En kvinna studerar och skriver på datorn.
Lukeminen kannattaa, tai siis opiskelu. Ainakin yleensä.All Over Press

کۆمپانیایی رێگای ئاسن( VR) هاتوچۆی شەمەنەفەرەکان بۆ سەرانسەری فینلاند کەم دەکاتەوە.

بەهۆی هەلومەرجی تایبەت بە ڤایرۆسی کۆرۆناوە، کۆمپانیای رێگای ئاسنی فینلاند بریاری داوە هاتوچۆی شەمەنەفەرەکانی بۆ رێگای دوور لەوەش کە هەیە کەمتر بکاتەوە. هۆی سەرەکی ئەو بریارەش کەم بوونەوەی گەشتیارە بەرادەیەکی زۆر زۆر و بریاری ئەنجومەنی وەزیرانە کە دەبێ بە هەموو شێوەیەک خۆ لە گەشت و هاتوچۆی ناپێویست بپارێزن.

سەرەرای ئەوەش هاتوچۆی کاتە گرینگەکانی شەمەنەفەر بەردەوام دەبێت ، بۆ ئەوەی ئەوکەسانەی بەهۆی کارەوە یان بە هەرهۆیەکی ترەوە ناچارن گەشت بکەن ، پەکیان نەکەوێت و لە هەر کات و هەلومەرجێکی تایبەتیش دا کۆمەڵگا بتوانێ دەستی بەو خزمەتانە رابگات. هەتوچۆیەکان بە رادەیەکی سنوردار کراو هەر دەمێننەوەو بۆ هیچ شوێنێک بەتەواوی راناگیرێ

Turun rautatieasema
Viivi Sihvonen / Yle

ئاگادار کردنەوەی پۆلیس: بەهوی قەیرانی کۆرۆناوە بۆی هەیە زۆرێک لە مناڵان ببنە قوربانی و لە رێگای ئینتێر نێتەوە بەکار بێندرێن

بەپێی زانیاریەکانی پۆلیسی تاوان، لە دەورانی قەیراناوی ڤایرۆسی کۆرۆنا دا ریسکی بەکارهێنانی مناڵان بۆ کاری سیکسی لە رێگای ئینتێرنێتەوە لە زیاد بوون دایە .

ناوەندی پۆلیسی تاوان، رایگەیاند کە ئەو دیاردەیە هەم لە فینلاند و هەم لە وڵاتانی تری دونیا بیندراوەو لە گەشەکردن دایە. پۆلیسی تاوان لە زانیاریەکانی خۆی دا باسی لە تازەترین راپۆرتی پۆلیسی ئێورۆپۆل(Europolin tuoreeseen raporttiin (siirryt toiseen palveluun))کرد، کە لەو راپۆرتەدا باس لەوە کراوە کە، لەماوەی ئەو حەوتوانەی دوایی دا، بە رادەیەکی زۆر بەرنامانەی رێگە پێ نەدراو کە پێوەندیان بە کاری سیکسی و تایبەت بە مناڵانەوە هەیەو نایاساین و وەک تاوان دێنە هەژمار، لە بەشی د دابەزاندن لە ماڵپەرە ئینتێرنێتیە کان زیادیان کردوە.

ئێستا کە مناڵان ناچنە قوتابخانەو خوێندنیان لە ماڵەوەو لە رێگای ئۆنلاینەوەیە، پتر کات بە چونە ناو ماڵپەرە ئینتێرنێتیەکان بەسەر دەبەن، بەتایبەت کە پێوەندیەکانیشیان لە گەڵ هاورێکانیان هەر لە رێگای ئۆنلاین و ئینترنێتەوەیە. پۆلیس رایگەیاند کە ئێستا بەداخەوە بەهۆی هەلومەرجی تایبەت و لە ماڵەوە مانەوە ئەو کەسانەش کە هۆگریان بو کاری سیکسی لەگەڵ مناڵان هەیە ، کاتی پتریان لەبەر دەستە بۆ ئەو کارە و بۆ ئەوەی لە ریگای ئینرنێتەوە بەدوای مناڵانەوە بن و دەست بۆ تاوان بەرن.

پۆلیس داوا لە دایک و باوکان دەکات کە هەوڵ بدەن پێوەندی و نیزیکایەتی لەگەڵ مناڵەکانیان بە رادەیەک ببەنە پێش کە مناڵەکان بێ ترس بتوانن لە ئەگەری رووبەرووبوونەوەی هەر تاوانێک ئاگاداریان بکەنەوە و رێنوێنی مناڵەکان بکەن. زۆر گرینگە کە دایک و باوکان لەگەڵ ئەو ماڵپەر و یاریانە ئاشنا ببن کە مناڵەکانیان بەکاریان دێنن و دڵنیا ببنەوە داخوا بۆ تەمەنیان گونجاون.

Telefon i handen
Tiia Lillkvist/ Yle

ئەو دەمامکانەی ناوەندی ئەولەکاری کریبوونی بۆ بەکار هێنان گونجاو نەبوون

توولا هاتاینێن (Tuula Haatainen) وەزیری کاری حکومەتی فینلاند لە لێدوانێکی دا بەبۆنەی جێژنی پیرۆزەوە رایگەیاند ئەو گرینگیدانەی کە لە کاتی ئاسایی دا بە کرین و سەرنج دانە سەر ستانداردی ئەو پێویستیانەی دەکردرێن ، لە کاتی کرینی پێویستیەکانی خۆپاراستنی ئەو جارە دا نەکراوە. هەروەها هاتاینێن وتی ئەوە شتێکی ئاساییەو دەتوانین لەوە تێبگەین، کە کاتێک ئیش و کارەکان زۆر بەپەلە دەکرێن و پیویستیەکان زۆرن دەکرێ ئەو هەڵانەش رووبدەن.

ناوەندی ئەولەکاری رازیی نەبوو لە رێگای کۆمپانیایی ناسراو و جێگای باوەری فینلاندی ئۆپتینۆڤا( Optinova) وە پێویستیەکانی خۆپاراستن و دەمامک و ماسکی هەناسەدان داوا بکات، لە رێگای شەریکەی پێویستیەکانی جوانکاری کە خاوەنەکەی تیینا یئولهە(Tiina Jylhä)یە پێویستیەکانی خۆپاراستنی داواکردن و ئەو دەمامکانەی بۆی هاتن شیاوی بەکارهێنان نەبوون.

ئەو پێویستیانە بایی چەندین میلیۆن ئێورۆ بوون کە ئێستا کێشەیان لەسەر دروست بوە.

‌هاتاینێن دەڵێت حکومەت و وەزارەتەکان ئاگاداری ئەوە نەبوون کە ناوەندی ئەولەکاری ئەو مامەڵەیەی لەگەڵ ئۆننی سارماستێ(Onni Sarmaste) و تیینا یئولهە(Tiina Jylhä) کردوە. ئەو دەڵی کاتێک رۆژی ٩|٤ لە راگەیاندنەکانەوە هەواڵ و زانیاریەکانم لەم بارەیەوە خوێندنەوە ئاگاداری ئەو کارە بووم.

لە درێژەی قسەکانی دا هاتاینێن وتی کە ، لێکۆڵینەوە لەم بابەتە دەکڕی، بەڵام بەخێرایی ئەو کێشەیە بڵاو بۆوەو کار گەیشتە ئەوەی کە لێپرسراوی گشتی ناوەندی ئەولەکاری متمانەی بۆ درێژەدانی کارەکەی لە دەست بدات وباس لەوە بکرێ کە ناتوانێ درێژە بە ئەرکەکەی بدات.

ئاکامی ئەو کارەش بوو بەهۆی ئەوەی کە تۆمی لۆونێما(Tomi Lounema) سەرۆکی ناوەندی ئەولەکاری دەست بەرداری کارەکەی ببێ و واز‌هێنانی خۆی رابگەیەنێ.

Huoltovarmuuskeskuksen välittämä kuva Etelä-Suomessa sijaitsevasta varmuusvarastosta.
/Huoltovarmuuskeskus

9.4.2020

ئەنجومەنی وەزیران بریاری سەرفکردنی ٤،١ میلیارد ئێورۆ خەرجی زادەی تری دا

ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی فینلاند رۆژی چوار شەممە لە هەنگاوێکی مێژووی دا خەرجی لەبەرچاوگیراوی ساڵانە ی بردەسەر، بە گوێرەی ئەو بریارە ٤،١ میلیارد ئێورۆ بە خەرجەکانەوە زیاد دەکرێ. لەو ئەندازەیە، ٣،٦میلیاردی بۆ خەرجەکانی ئەوساڵەو ٥٠٠ میلیۆن ئێورۆش بۆ ساڵی داهاتوو دەبێت.

ئەنجومەنی وەزیران داوای ٨،٤ میلیۆن ئێورۆی زیادە بۆ خەرجە زیادیەکان و پێویستیەکانی هێزەکانی پاسەوانی سنور دەکات. بۆ ساڵی ٢٠٢١ لە پێناوی دڵنیابوونەوە لە پاراستنی تەناهی و بۆ پەرەپێدانی توانایی و پێویستیەکانی هێزەکانی پۆلیس ١٠میلیۆن ئێورۆی زیادە سەرف دەکرێ.

بۆ پاراستنی کۆمپانیاکان و دڵنیابوون لە درێژەدانی کاریان و پێشتگیری کردنیان، یەک میلیارد ئێوری تریش بە هاوکاریەکانی ئەو بەشەوە زیاد دەکرێ. هەروەها بۆ یارمەتیکردنی شارەوانیەکان ، لانیکەم یەک میلیارد ئێورۆی تر زیاد دەکرێ.

بۆ یارمەتی کردن بە کۆمپانیا و ناوەندە وەرزشی و کولتوریەکان پتر لە ٦٠ میلیۆن ئێورۆ سەرف دەکرێ، بۆ پرکردنەوەی ئەوپارانەی کە لە رێگای فرۆشتنی بڵیت و بەرنامەکانی ترەوە دەبوو بەدەستی بێنن و لە دەستیان چوە.

لە پێشنیاری خەرجە زیادیەکان دا لانیکەم یەک میلیارد ئێورۆ بۆ چونەسەری خەرجەکانی بەشی (سۆسیال) خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان لەبەرچاو گیراوە. هەروەها ٤٠ میلیۆن ئێورۆ بۆ فەرمانبەرانی کێلا( Kela) بەمەبەستی پێداجونەوە بە داخوازیەکانی خەڵک سەرف دەکرێ، ٢٠میلیۆن ئێورۆ یارمەتیش بۆ سندوقی بێکاران زیاد دەکرێ.

Opetusministeri Li Andersson (vas.), valtiovarainministeri Katri Kulmuni, pääministeri Sanna Marin, sisäministeri Maria Ohisalo ja oikeusministeri Anna-Maja Henriksson hallituksen kehysriihineuvotteluiden tiedotustilaisuudessa Helsingissä 8. huhtikuuta 2020.
Markku Ulander / Lehtikuva

بەهۆی هەلومەرجی نائاساییەوە بێگانەکان لە ناوەندەکانی دەست بەسەرکردن ئازاد دەکرێن

بەشیک لەو بێگانانەی کە لە ناوەندەکانی دەست بەسەر کردن دا راگیرابوون، بەهۆی هەلومەرجی تایبەت بە دۆخی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆناوە ئازاد کران.

ناوەندە داخراوەکانی دەست بەسەرکردن لە مێتسالای(Metsälä) هێلسینکی و یۆوتسێنۆی لاپێنرانتا(Lappeenrannan Joutsenossa) هەڵکەوتوون. بۆ نمونە لە ئەو حەوتاونەی دوایی دا چەند کەسێک لە کەمپی داخراوی یۆوتسێنۆ ئازاد کراون. ئەوانە خەڵکی چەندین وڵاتیان تێدا بوون.

کاتێک کەسێک ماوەی دەست بەسەر کردن و لە ژور دا راگرتنی لە لانی زۆری ماوەی یاسایی خۆی نێزیک دەبێتەوە، دەکرێ ئازاد بکرێ، بەڵام ئێستا بەهۆی هەلومەرجی تایبەتی ڤایرۆسی کۆرۆناوە ئەوانە ناگەرێندرێنەوە بۆ وڵاتی خۆیان.

دوای ئەوەی شەش مانگ یان لانی زۆر دوازدە(١٢) مانگ لە بریاری دەست بەسەرکردنیان رابردوە ئەو کەسانە دەبێ لە دەست بەسەری بێنەدەر و ئازاد بکرێن.

لە کەمپی داخراوی یۆوتسێنۆ Joutseno) جێگای ٦٨ کەسی بۆ دەست بەسەرکردن و راگرتن لێیەو لە کەمپی مێتسالا(Metsälä)ش جێگای بۆ ٤٠ کەس لێیە. بە چەندین هۆی جیاواز خەڵکانی بێگانە لەو کەمپە داخراوانە دا دەست بەسەر کراون. هێندێکیان بەهۆی ئەوەی کە کەسایەتیان نارونە و دیار نیە کێن. بەشیکیشیان بەهۆی ئەوەی گومانی ئەوەیان لەسەرە ئەگەر ئازاد بکرێن، دەست بۆ کاری نایاسایی و تاوان بەرن.

هەروەها بەشێکیش لەوانەی لەو ناوەندانە دەست بەسەر کراون دەکرێ ئەو پەنابەرانە بن کە جوابی رەتیان بۆ داوای پەنابەری پێدراوەتەوە. بەڵام وەرگرتنەوەی جوابی رەتی پەنابەری بەتەنها نابێتە هۆی دەست بەسەرکردنیان.

ئەو پەناخوازەی کە جوابی رەتی بۆ داوای پەنابەری پێ دراوەتەوە، تەنیا کاتێک دەخرێتە کەمپی داخراو و دەست بەسەر دەکرێ ، کە پۆلیس گومان بکات ئەو کەسە بە ر لە گەراندنەوەی بۆ وڵاتی خۆی خۆ دەشێرێتەوە.

بێجگە لە فینلاند ، لە وڵاتانی تریش هەمان رێچکە گیراوەتەبەر و کەسانێک لە ناوەندەکانی دەست بەسەرکردن ئازاد کراون. هۆیەکەشی داخرانی سنورەکان و ترسی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە کەمپە داخراوەکان و ناوەندەکانی دەست بەسەر کردن دا بوە.

Lähikuva, piikkilanka-aita, kalterit ikkunoissa
Retu Liikanen / Yle

کاتێک خەڵک خۆیان بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کۆرۆنا ئامادەکرد ئانفلۆانزا سۆراغی نەما و لە بیر چۆوە.

توش بوونی خەڵک بە نەخۆشی ئانفلۆانزا بە رادەیەکی زۆر کەم بۆتەوە. بەگوێرەی زانیاریەکانی ناوەندی تەندروستی و تەناهی فینلاند ، ئەو ساڵ حاڵەتی تۆمارکراوی تاقیگەکان بۆ ئانفلۆانزای ئا (A) ٥٠٠٠ توشبوو لە ساڵی رابردوو کەمتر تۆمار کراوە.

تۆمارکراوانی توش بوو بە ئانفلۆانزای (ئا) تاکو ١٣ی مانگی مارس(١٣|٣) سێ هەزار(٣٠٠٠) کەس لە ساڵی رابردوو کەمتر بوون ، زۆرتری کەم بوونەوەکان لە هەفتەی ١٣ دابوون کە لەو هەفتەیە دا تەنیا ٤٤ حاڵەتی توش بوون بە ئانفلۆانزای (ئا) تۆمار کراون، ساڵی رابردوو لە هەمان هەفتە دا ٩٢٨ حاڵەتی توش بوون بە ئانفلۆانزای ئا لە تاقیگەکان تۆمار کراون.

بەڵام حاڵەتی توش بوونی ئانفلۆانزای گروپی ب(B) ئەوساڵ لە هەمان کات دا ٢٠٠٠ کەس لە ساڵی رابردوو زۆرتر تۆمار کراون. لە مانگی ٢ی ئەوساڵ دا ئانفلۆانزا لە فینلاند هەبوو، بەڵام ئەویش نەک بەشێوەیەکی زۆر و بەرچاو.

رەنگە یەکێک لە هۆیەکانی کەم بوونەوەی رێژەی تۆمارکراوی ئانفلۆانزا ئەوەبێ کە بە رادەی ساڵی پێشو تاقیکردنەوەی بۆ ناکرێ و تاقیکردنەوەکان کەم بوونەتەوە. هەروەها لە ماوەی حەوتوەکانی رابردوو دا ، سەردانی ناوەندە تەندروستیەکان بە رێژەیەکی یەکجار زۆر هاتۆتە خوار و کەم بۆتەوە.

هەروەها یەکێکی دیکە لە هۆیەکانی کەم بوونەوەو توش نەبونی ئانفلۆانزا دەکرێ ئەوەبێ کە ، خەڵک بۆ خۆپاراستن لە ڤایرۆسی کۆرۆنا زوو زوو دەستیان دەشۆن و پاک و خاوێنی دەپارێزن

Person pumpar handdesinfektionsmedel ur en flaska
Mostphotos

سەرۆک وەزیرانی فینلاند ساننا مارین(Sanna Marin) رەخنە لە شارەوانیەکان و کەرتی تەندروستی وڵاتەکەی دەگرێ، لە مەر بوونی کەم و کوریەکان

سەرۆک وەزیرانی فینلاند ساننا مارین(Sanna Marin) کە سەر بە پارتی سۆسیال دێمۆکراتە، لە تویتێک دا بەتوندی رەخنە لە کەرتی تەندروستی وڵاتەکەی دەگرێ کە هەوڵیان نەداوە بەباشی خۆیان بۆ رووبەرووبوونەوەی پەتا ئامادە بکەن و ئەرکی خۆیان بە باشی بەجێ نەگەیاندوە.

مارین لە تویتەکەی دا دەڵێت، پێویستە کەرتی تەندروستی هەمیشە خۆی بۆ ئەوە ئامادە بکات و پاشەکەوتی ٣ تا ٦ مانگ پێویستیەکانی دەواودەرمان و کەل و پەلی خۆپاراستن و پێویستیەکانی تەندروستی هەبێت، ئەو پێیوایە هەر ئۆرگانەو لەبەرابەر ئەرکی خۆی دا لێپرسراوەو دەبێ هەست بە بەرپرسایەتی بکات و خۆی بۆ هەلومەرج ئامادە بکات.

مارین دەنوسێت کە لە سەرەتای مانگی ٢ دا دەرکەوت کە بەشێک لە ناوەندەکان خۆیان بۆ ئەو هەلومەرجە ئامادە نەکردوەو کەم و کەسری زۆریان هەیە.

بۆ لە دایک بوونی پێش وەختی مناڵان کلینیکی تایبەتی ئافرەتان دروست دەکرێ.

ناوەندی نەخۆشخانەکانی هوس(HUS) پێشبینی ئەوە دەکات کە کۆرۆنا ببێتە هۆی لە دایک بونی پێش وەختی و زۆرێک لە دایکان کۆرۆنایان هەبێت کاتی مناڵ بوون. ئەوە لەو وڵاتانەی تر کە پەتا بە توندی سەریهەڵداوە بیندراوەو بەرچاو کەوتوە.

لە هەرێمی ئوسی ما(Uusi maa) ئامادەکاری بۆ ئەوە دەکرێ کە بەر لە پشوی جێژنی پیرۆز(Pääsiäinen) بەشێ تایبەت بە کلینیکی کۆرۆنای دایکان بکرێتەوە کە دەبێ جێگای مانەوەی ١٥ کەس لەخۆ بگرێت. لەوێ چارەسەری و پێراگەیشتن بۆ ئەو دایکانە دەکرێت کە کۆرۆنایان هەیە و ئامادەکاری پێش وەختی لە دایک بونی مناڵیان بۆ دەکرێ.

بۆ ئەو دایکانەی کە بۆ کاتی مناڵ بوونیان پێویستیان بە ئۆکسیژێن و ئامێری هەناسەدان دەبێت ، هەوڵ دەدرێ کە پێش وەخت عەمەلیاتی قەیسەریان بۆ بکرێ. ئەو دایکانەش کە نیشانەکانی کۆرۆنایان زۆر بە توندی لەگەڵ نیە، هەوڵ دەدرێ بە ئاسایی و لە کاتی خۆی دا مناڵەکەیان ببێت و بە تەنها لە ژورێک دا بمێننەوە. ئەوان لە هەموو نەخۆشخانەکانی هوس( HUS) بەشی لەدایک بوون، وەردەگیرێن.

دایکان، لە کاتێک دا کەمترین نیشانەکانی بەشی هەناسەدان و نەفەس کێشانیشیان هەبێت، دەنێردرێن بۆ تاقیکردنەوەو تێست کردن. باش وایە دایکان بە خێرایی بەر لە هاتنیان بۆ نەخۆشخانە ، لە ئەگەری هەبوونی هەرجۆرە نەخۆشیەک فەرمانبەرانی تەندروستی ئاگادار بکەنەوە، بۆ ئەوەی ئامادەکاری بۆ پارێزگاری کردن لە فەرمانبەرانی نەخۆشخانەو دایکانی تر و ساوایانی تازە لە دایک بوو بکرێ.

هیچ زانیاریەکی دروست لە بەر دەست نیە ، داخوا دایکانی دووگیان کە توشی کۆرۆنا بوون مەترسی چڵک کردنی (عفونەت) بەشی هەناسەو سیەکانیان هەیە یان نا. وا پێ ناچێت کە ڤایرۆسی کۆرۆنا مەترسی زۆری بۆ سەر دایکانی دووگیان هەبێت. بە گوێرەی ئەو زانیاریانەی کە ئێستا لەبەر دەستن ، ڤایرۆسی کۆرۆنا راستەوخۆ لە دایکانەوە ناگوێزرێتەوە بۆ ساوایانی تازە لە دایک بوو. وا پێدەچی کە ئەو نەخۆشیە لە دایکەوە ناگوێزرێتەوە بۆ کۆرپەی ناو زگی.

vauva makaa hoitopöydällä
/Antti Kolppo / Yle

8.4.2020

پرسین وپاسەوانی لە سنورەکان بۆ ماوەی مانگێکی تر درێژ دەکرێتەوە، هاتوچۆ بۆ چونە سەر کار ئاستەم تر دەکرێ.

ئەنجوامەنی وەزیران باسی لە سنوردار کردنی پتری هاتوچۆیەکان لە سنورەکانی دەرەوەو ناو خۆی وڵات کرد. ئەنجومەنی وەزیران بریاری دا کە پرسین و پاسەوانی لە سنورەکان بۆ ماوەی مانگێکی تریش واتە تاکو ١٣ی مانگی مای(١٣|٥) درێژ دەکرێتەوە.

هەوڵەکان بۆ ئەوەن کە لە سنورەکان و بەتایبەت سنوری وڵاتانی سوێد و نۆروێژ هاتوچۆیەکان پێشیان پێ بگیرێ و تەنیا ئەو هاتوچۆیانەی کە بۆ کار و لەرووی ناچاریەوەیە رێگایان پێ بدرێت.

هەروەها بریارەکان بۆ قەرەنتینە کردنی ئەوانەی بەهۆی ئیش و کاریشەوە هاتوچۆ دەکەن توند تر دەکرێن. ئەوانەی لە نۆروێژ یان لە سوێد کار دەکەن یان لەوێوە دێنە فینلاند ، پێویستە لە کاتی هاتوچۆ کردن دا ، لە یەکێک لەم وڵاتانە بۆ ماوەی ١٤ رۆژ لە قەرەنتینەدا بمێننەوە.

هەروەها ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند ، کە لە رۆژی شەممەی داهاتوەوە بڵیت فرۆشتنی گەشتیارانی هەموو ئەو پاپۆرانەی لە وڵاتانی سوێد، ئێستۆنی و ئاڵمانەوە دێنە فینلاند ، رادەگیرێ .

ئەو هاتوچۆیانەی کە هۆی تایبەتیان لە پشتەو رونکردنەوەیان هەیە کە لە رویی ناچاریەوەیە ، لە نێوان جەزیرەی ئۆلاند (Ahvenan maa)وە بۆ سوێد و فینلاند رێگەپێدراون.

Rajavartiolaitos suorittaa rajatarkastuksia Torniossa.
/Antti Ullakko / Yle

تێ هۆ ڵ(THL) کەرتی تەندروستی فینلاند بۆ دڵنیابوونەوە لە رادەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەست دەکات بە تاقیکردنەوە لەسەر خەڵک

کەرتی تەندروستی و تەناهی فینلاند(THL) لە رێگای تێست و تاقیکردنەوەوە ، دەیهەوەێ بزانێت ڤایرۆسی کۆرۆنا بە چ ڕێژه‌ێك لە ناو خەڵک دا بڵاوبۆتەوە.

ئەم تاقیکردنەوانه‌ و تێستانە لەرێگای دەرمانێکی تاقیکردنەوەوە دەکردرێن و بۆ ئەوەیە کە بزانرێت ،كه‌ چ راده‌ لە خەڵک ئەو ڤایرۆسەیان گرتوەو لێی چاک بوونەتەوەو لەشیان لە بەرابەریدا به‌ چ شێوه‌ دژ کردەوە نیشان دەدات. هەروەها لە رێگای ئەو تێستانەوە هەوڵ دەدرێ بزاندرێ ئەو کەسانە بە چ رادەیەک ماددەی دژە ڤایرۆس لە لەشیان دا هەیەو بۆ چ ماوەیەک ئەو ماددانە لە لەشیان دا دەمێننەوە.

بۆ بەشداری لەو تێستانەدا خەڵک بە نامە ئاگاراد دەکرێنەوەو بانگ دەکرێن، نامەکان بە رێکەوت دەنێردرێن و لە سەرەتا دا هەوڵ دەدرێ لە پایتەخت و دەوروبەری بێت. لەو مانگە دا بە سەدان کەس بانگ هێشت نامەیان بۆ ئەو تێستانە بەدەست دەگات.

ت ‌هۆ ڵ( THL) دەلێت ئێستا بە هۆی ئەو تێستانەوە دەتوانین بزانین کە ئەو پەتایە ی کۆرۆنا بەچ ئەندازەیەک بڵاو بۆتەوەو ئەوانەی زۆرترین رادەی توش بوانن لە چ پلەیەکی تەمەن دان و لە چ ناوچەیەک زۆرترین خەڵک توش بوە.

تێ هۆ ڵ ( THL) دەلێت ، لەهەوڵ داین کە هەر حەوتوەو لانی کەم ٧٥٠ کەس بەشداری ئەو لێکۆڵینەوەو تاقیکردنەوانە بکەن. لە رێگای ئەو تاقیکردنەوانەوە ئەو کەسانەی تاقیکردنەوەیان بۆ دەکرێ دەزانن داخوا ئەوان توشی پەتای کۆرۆنا بوون و بۆخۆیان پێیان نەزانیوە .

 Koronaviruksen testausta terveyspalveluyritys Terveystalon Leppävaaran lääkärikeskuksessa Espoossa 1. huhtikuuta.
Jussi Nukari / Lehtikuva

لە فینلاند دەست دەکرێ بە بەرهەم هێنانی دەمامک و ماسکی هەناسەدان

میکا لینتیلا( Mika Lintilä) وەزیری کاروباری ئابوری فینلاند رایگەیاند کە ٢ بۆ ٣ کۆمپانیا لە فینلاند لە مانگی مای (٥) را دەست دەکەن بە بەرهەم هێنانی کەلوپەلی خۆپاراستن و ماسکی هەناسەدان. بە گوێرەی وتەی وەزیری کاروباری ئابووری ، قەرارە لە هەر شەو و رۆژێک دا ٢٠٠٠٠٠ (دوسەت هەزار) دانە دەمامک بەرهەم بێنن.

وەزارەتە کانی کارو ئابوری، وێرای بەشی بازرگانی و ناوەندی لێکۆڵینەوەکان ، بەهاوکاری لەگەڵ لێپرسراوانی تری حکومەتی، هەوڵیان داوە هەموولایەنەکانی بەرهەم هێنانی دەمامکی خۆماڵی، لە ماددەی خاوەوە تاکو هێزی کار هەڵ سەنگێنن و لێکدانەوە بۆ هەموو لایەنەکانی بکەن. لەو لێکۆڵینەوانە دا دەرکەوتوە کە ، بە دەیان کۆمپانیای فینلاندی ئامادەیی خۆیان دەربریوە ، بۆ بەرهەم هێنانی دەمامک و هەموو کەلوپەل و پێویستیەکانی تری خۆپاراستن.

فینلاند تا ئێستا کارگەیەکی خۆ ماڵی بەرهەم هێنانی دەمامکی نیە. بۆ جل و بەرگ و پێویستیەکانی تری خۆپارساتن ، فینلاند هەلومەرجێکی باشتری هەیە تاکو لە هی دەمامک، لە فینلاند هێندێک لە کۆمپانیا و کارگەکان جل و پوشاک ، کوڵاوی خۆپاراستن و دەستەوانەی سەفەری بەرهەم دێنن. چەندین کۆمپانیاش دەستیان کردوە بە بەرهەم هێنانی تۆری پاراستنی دم و چاو.

Kuvassa on hengityssuojainta käyttävä nainen, joka kävelee kohti kameraa.
Silja Viitala / Yle

7.4.2020

چاوەروان دەکرێت لە رۆژانی جەژنی پیرۆز دا(Pääsiäinen) خەڵکانێکی زۆر رووبکەنە سەیرانگا و شوێنە گەشتیاریەکانی دەوروبەریی پایتەخت

زۆربە ی خەڵک بەهۆی پەتای کۆرۆناوە بەرنامە لە پێشدا دیاریکراوەکانی جێژنی پیرۆز(pääsiäinen) یان بەتەواوی لێ شێوا.

بەتایبەت خەڵکی پارێزگای (Uusimaa) بەهۆی قەرەنتینەکرانی ئەو پارێزگایەوە ، دەرفەتەکانیان بۆ سەفەرکردن لەبەر دەم زۆر کەمتر بوونەوە. بەتایبەت کە زۆرێک لەو خەڵکانە بەتەمای گەشت کردن بۆ باکوری فینلاند بوون بۆ خلیسکەی سەر بەفر, گەشت و سەفەرەکەیان لێ هەڵوەشیایەوە ,هەروەها ئەوانەش کە بەتەمای سەفەری باشوربوون بە هەمان شێوە.

گەران لە دەرەوەی شارەکان ولە شوێنە گەشتیاریەکان قەدەغە نیە. چاوەروان دەکرێ لە رۆژانی جەژن دا خەڵکانێکی زۆر روو بکەنە دەرەوەی شارو ناوچە گەشتیاری و سەیرانگاکانی پارێزگای (Uusimaa).

-لەدەرەوەی شار و ناوچە گەشتیاریەکانیش دوور بوون لە خەڵک و پاک و خاوێنی و شوردنی دەست بە قەت بوونت لە ناو شار پێویستەوە و دەبێ رنێنماییەکان لەبەرچاو بگری. بۆ ئەوەی حکومەتی فینلان ناچار نەبێت هاتوچۆکردن لەدەرەوە قەدەغە بکات، زۆر گرینگە کە هەموو تاکەکان هەست بە بەرپرسایەتی بکەن. پایڤی رۆسکڤیست( Päivi Rosqvist) لێپرسراوی بەشی زانیاری دارستان وەبیر دێنێتەوە کە لەو هەلومەرجەدا لەوەی گرینگ تر کە من مافی خۆمە لێرە گوشت ببرژێنم یان پێم خۆشە لەم ناوچەیەوە گەشت بکەم ، پاراستنی تەندروستی و تەناهیە.

هەموو شوێنە گەشتیاریەکانی لاپی دەرگاکانی خۆیان قفڵ داون ، شوێنەکانی خلیسکێنەش پاک کردنەوەو پێراگەیشتنیان بۆ ناکرێ. بەرێوەبەرایەتی دارستان هەموو شوێنەکانی سەردان کردن و مانەوەی خەڵکی لە دارستن داخستوون، بۆ پاراستنی گیانی خەڵک لە توش بوون بە پەتا لەو شوێنە گشتیانە. چەندین سەنگەری چاولێکردنی باڵندەکانیش داخراون.

بۆ پاراستنی گیانی هەموومان لە توش بوون بە پەتا، بەرێوەبەری گەشت و گوزار رێنوێنی ( ohjeet ) یەکانی بڵاو دەکاتەوە. لەکاتی چونەدەر و گەران لە ناوچە گەشتیاریەکان ئەو رێنوێنیانە بۆ پاراستنی گیانئ هەموومان پێویستن:

1- ئێستا کاتی چونەدەر وگەرانە. هەوڵ بدە چیژ لە چونەدەر و هەلمژینی هەوای پاک و گەران وەربگری، بەلام هەمووکات رێنوێنیەکان و فەرمانەکانی لێپرسراوانت لەبیر بێت.

2-ئەگەر تۆزێکیش هەست بە ئازار و بێ تاقەتی دەکەی ، لەماڵەوە بمێنەوەو مەچۆدەر.

3- دووری بکە لە تێکەڵاوی کۆمەڵایەتی. هەوڵ بدە تەنها لەگەڵ کەسانی بنەماڵەی خۆت یان بە تەنها بگەرێی.

4- لە دارستان و شوێنەکانی نێزیکی خۆت بگەرێ و خۆت لە شوێنە گەشتیاریە قەرەباڵغەکان بپارێزە. سەردان کردنی شوێنە جوان و بەناوبانگە گەشتیاریەکان رابگرە بۆ دوای کۆتایی هاتنی ئەو پەتایە و ئێستا خۆیان لێ ببوێرە.

5- خۆت لە پارکە وەرزشیە گشتیەکانی وەک یاریگەی مناڵان، پارکی وەرزشی گشتی کە لە پارکەکانی دەرەوەدا هەن بپارێزە .

6- ئەگەر لەدەروە ناچاری دەستت بەر دەسکی دەرگا یان هەر کەلوپەلێکی گشتی بکەوێ، هەوڵ بدە دەستەوانە بکەیتە دەستت.

7- کاتێک لە شوێنە گەشتیاریەکان و دەرەوەی ماڵ دەرۆی، هەوڵ دە چلم و تف فرێ نەدەیت و بە دەسماڵ (کلینێکس) دەم و لوتت پاک کەیتوە. هەوڵ بدە زەرفێکت بۆ زبلەکانی خۆت پێ بی.

8- کاتێک کەسێکی کەت بەلادا رادەبرێ، هەوڵدە چ بۆ رەت بوون و چ بۆ سڵاو کردن ٢ میتر لەیەکەوە دوور بن

Bakunkärrin parkkipaikka Knutersintiellä, Sipoonkorven vaellusreittien varrella Sipoossa 21.3.2020.
.Eleni Paspatis / Yle

نەخۆشخانەکان چاوەروان دەکەن کە دەرمان و پێداویستیەکانی خۆپاراستنیان لێ بدزرێ

پەتای کۆرۆنا و کۆمەڵگای فینلاند و هەلومەرجی تایبەت ئەوە دەخوازێت کە کەرتی تەندروستی زۆر وریا و چالاک و لە سەر هەست بێت . لە زۆرێک لە نەخۆشخانەکان بواری ئەمنی و لەسەر هەست بوون و وریاییان پتر کراوە.

پەتای کۆرۆنا لە ناوچەکانی باشوری فینلاند، هەرێمی نەخۆشخانەکانی (HUS) دەمێکە دەستی پێکردوە. لەو ماوەیە دا بە وردی چاوەدێری بەسەر کەلوپەلەکانی خۆپاراستن دا کراوە.

- تا ئێستا شکایەتم لە کەسێک بە تاوانی دزینی کەلوپەلی خۆپاراستن کردوە. ئارتۆ تۆیڤۆنێن(Aaro Toivonen) لێپرسراوی بەشی ئەمنی و بەرهەم هێنانی نەخۆشخانەکانی (HUS) وتی ئەوە پێوەندی بە دەمامک و ماسکی هەناسەدانەوە هەبوو کە ئەو تاوانبارە دەستی بۆ بردوون.

هەروەها تۆیڤۆنێن (Toivonen) ئەوەشی بیرخستەوە ، ئێستا لە دەورانی پەتای کۆرۆنادا کە پێویستیەکانی خۆپاراستن لە دنیادا زۆر پێویستن وکەم دەست دەکەون، دەبێ وریایی پێویستی و کەلوپەلی تەقەلوب(تەزویر) بین.

لە هەموو نەخۆشخانەکانی هوس(HUS) زۆر بە وردی چاوەدێری بەکارهێنانی کەلوپەلەکان دەکرێ و وریاییەکان چرترکراونەوە. سەردان کردنی میوانان بۆ نەخۆشخانەکان بەتەواوی قەدەغە کراوە.

-تۆیڤۆنێن(Toivonen) وتی بەلام ئەوەش بەگوێرەی شوێن و نەخۆشیەکە دەتوانێ بگۆردرێت، بۆ نمونە نەخۆشێک کە لە دواین قۆناغی ژیانی دایەو چاوەرێی مەرگ دەکات دەبێ رێگا بەنیزیکانی بدرێت بێنەلای و سەردانی بکەن.

سەرەرای پێش پێ گرتنیان و ئیزن پێ نەدانیان کەس وکار و نیزیکانی هێندێک لە نەخۆشەکان هەوڵیان داوە گوێ بە رینوێنیەکان نەدەن و بێنە نەخۆشخانە. تا ئێستا بۆ پێش گرتن لەو کەسانە پێویست بە یارمەتی پۆلیس نەبوە.

-داوا لە هەموولایەک دەکەین کە دەرکی هەلومەرجی تایبەت بکەن و بریار و رێنوێنیەکان لەبەرچاو بگرن و لە گرینگیان تێ بگەن. توش بون و گرتنەوەکان دەبێ بگەیەنینە خوارترین پلەی خۆی. تۆیڤۆنێن(Toivonen) وتی زۆرتری کاتەکان سەرنج نەدان بە رێنوێنی و بریارەکان بۆ سەردانی نەخۆشخانە، بەهۆی بیر لێنەکردنەوەیەتی نەک بە ئانقەست.

Ihmisiä aulassa sairaalan vahtimestarin tiskin luona.
Heikki Haapalainen / Yle

دەست کراوە بە تاقیکردنەوەی پێکوتە(واکسێن)ی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە سەر مرۆڤ

چەند واکسێنێکی دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر مرۆڤ تاقیکراونەتەوە، یەکەمین تاقیکردنەوەکان لەسەر کەسانی خۆبەخش تاقیکراونەتەوە. ئەگەر ئەوانە بەسەرکەوتویی تەواو بن، لە قۆناغی دووهەم دا رادەیەکی زۆرتر تاقیکردنەوە لەسەر کەسانی تر دەکرێ، کە ئەوکات ژمارەیەکی زۆر زیاتر واکسێن بەرهەم دێنن و لەسەر خەڵکانێکی زۆرتر تاقیان دەکەنەوە.

دوای قۆناغی دوهەم ، قۆناغی سێهەم دێت کە قۆناغی لێکۆڵینەوەو بەرهەم هێنان دەست پێدەکات، کە لەو قۆناغەدا پێویست بە هەزاران کەس دەکات بۆ تاقیکردنەوە. ئێستا کارناسان ولێکۆلەرەوەکانی ئەو بوارە، بیر لەوە دەکەنەوە داخوا دەکرێ وا بە خێرایی قۆناغەکان ببردرێن و بەرهەم هێنانی ئەو واکسێنە خێرا بکراێ.

ئەوەی بۆتە هۆی خێراکردنی دیتنەوەی پێکوتە(واکسێنە)کان دنیای ئەمرۆیە، کە کۆمپانیاکان بە شێوەیەکی تەواو کراوە زانیاریەکان بەیەکەوە ئاڵوگۆر دەەکەن. ئێستا مەسەلەی گەران و دیتنەوەی پێکوتە دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە دونیادا زۆر گەرمە و نیزیک بە سەت کۆمپانیا و ناوەند خەریکی گەشەپێدانی پێکوتە(واکسین)ی دژی ڤایرۆسی کۆرۆنان.

بەشی گەشەپێدان و گەران بەدوای پێکوتە(واکسێن)ی زانکۆی تامپێرێی خەریکی گەشەدان بە پێکوتە(واکسێن)ە یە (kehittää omaa koronarokotetta). لەو زانکۆیە ئێستا لە سەرەتای گەشەپیدانی ئەو پێکوتەیە دان

Rokotekehittelyä laboratoriossa.
/Tampereen yliopisto

نەخۆشخانەکانی هوس(HUS) نیگەرانن لە بڵاوبوونەوەی واگیری پەتا لەنێو کۆچبەران

کەرتی نەخۆشخانەکانی هێڵسینکی و دەوروبەری پایتەخت نیگەرانە لە بڵاوبوونەوەی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا لەنێو کۆچبەران دا. لە فینلاند بە بەربڵاوی هەواڵەکانی پێوەندی دار بە پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا لە نێو کۆچبەرانی ستۆکهۆڵم و دەوروبەری بلاوکراونەتەوە.

بەرێوەبەرایەتی نەخۆشخانە هەرێمایەتیەکان باسی لەوە کرد کە لەنێو کۆچبەرانی هێڵسینکی و دەوروبەریشی دا ئەو پەتایە بڵاو بۆتەوە. بەڵام لە هەرێمی هێڵسینکی بە روونی دیار نیە کە چەند کەس لە کۆچبەران توشی ئەو پەتایە بوون، چونکە ئەوانەی توش دەبن زانیاریەکانیان لەسەر بناغەی ئئتنیکی و ئەوەی خەڵکی کوێن بڵاو ناکرێتەوە.

پێوەندیمان بە رێکخراو و ناوەندەکانی کۆچبەرانەوە گرتوەو هەوڵمانداوە لەو رێگایەشەوە زانیاری و وریاکردنەوەکانی خۆمان لە بابەت کۆرۆناوە بگەیەنینە کۆچبەران. ئەو رێکخراوانە بە باوەشی ئاواڵەوە هاوکاریان کردووین. پزشکی باڵای بەشی بەرێوەبەری نەخۆشخانەکان پێی وایە ئەو ئەرک و پەرۆشیە لە ئەستۆی هەموومانەو بۆ گەیاندنی زانیاریەکان پێویستە هاوکاری یەکتر بکەین.

Huslabin kyltti ikkunassa.
Tiina Jutila / Yle

6.4.2020

هەموو خواردنگە، قاوەخانە، بار و دیسکۆکانی فینلاند تاکو کۆتایی مانگی مای(٥) دەرگاکانیان داخستن.

لەم رۆوە خواردنگەکانی فینلاند تاکو کۆتایی مانگی مای(٥) دەرگاکانیان داخستن.

لە رۆژی ٢|٤ پارلمانی فینلاند یاسای پێشنیارکراوی ئەنجومەنی وەزیرانی پەسند کرد، بەگوێرەی ئەو یاسا پێشنیارکراوە، لەسەعاتی ١٢ی شەوی هەینی لەسەر شەممەوە (جومعە لەسەر شەممە)هەموو بار و خواردنگەو قاوەخانەکانی سەرانسەری فینلاند دەرگاکانیان داخست.

بریاری داخستنی شوێنە گشتیەکانی وەک خواردنگە و بار و قاوەخانەکان ،لەپێناوی پێشگیری لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنادا دراوە. فرۆشتنی خواردن بۆ دەرەوەو بردن بۆ ماڵان ئازادە.

Viikkokausia suljettuna olleet ravintolat saavat valtiolta tukea liiketoiminnalle aiheutuneisiin taloudellisiin menetyksiin.
Jarkko Riikonen / Yle

ئەو دەمامکەی خۆت دروستت کردوە لە ڤایرۆسی کۆرۆنات ناپارێزێ

دەست نەکەوتنی ماسکی هەناسەدان و دەمامک وایکردوە خەڵک بکەونە بیری ئەوەی بۆخۆیان ماسک و دەماک دروست بکەن. لە سۆسیال میدیا و یوتوب دا بەرنامەی رێنوێنی و چۆنیەتی دروست کردنی ئەو ماسکانە بە بەردەوامی بڵاو دەکرێتەوە.

بەپێی وەبیرهانانەوەی کاربەدەستان، ئەو ماسکانەی خۆتان دروستی دەکەن ناتوانن لە توش بوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا بتان پارێزن.

بەڵام ئەگەر ئەوکەسەی دەمامکەکە بەکار دێنێ ڤایرۆسی کۆرۆنای گرتبێ، دەکرێ خەڵکانی دیکەی لێ بپاریزێ. ئەگەر بێت و پاک و خاوێنی بە دروستی نەپارێزرابێت، دەکرێ لە خراپترین حاڵەت دا ئەو دەمامکەی خۆت دروستت کردوە ببێتە هۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا.

ڕینوێنیەکان لە بابەت دەمامک و ماسکی هەناسەدان و هەموو ئەو ستانداردانەی کە دەبێ بە گوێرەی یاسا هەیانبن ، لەلایەن ناوەندی تەندروستی پیشەیی، ئاژانسی ئەمنی و ماددە شیمیاییەکان (Tukes) ، کۆمپانیای بواری گەشەپێدان و ئەمنی دەرمان ( Fimea) و وەزارەتی تەندروستی و پێراگەیشتنی کۆمەڵایەتیەوە دەدرێن

Hengityssuojaimeen pukeutunut nainen.
Tiina Jutila / Yle

کێلا( Kela) بۆ حەوتوەکانی داهاتوو چآوەرێی سەرەرێژەی فۆرمی هاوکاری دەکات.

بەهۆی هەلومەرجی تایبەت و پەتای ڤایرۆسی کۆرۆناوە فەرمانگەی کێلا( Kela) خۆی بۆ هاتنی بەلێشاوی فۆرمی داواکردنی هاوکاری ئامادە دەکات. بەهۆی لەناکاو و بەلێشاو هاتنی فۆرمی داواکردنی یارمەتی بژیوی ژیان لە حەوتوەکانی داهاتوو دا ، چاوەروان دەکرێ ماوەی پێداچونەوەو بریاردان لەبارەیانەوەو کاتێکی زۆرتری بوێت.

فەرمانگەی کێلا( Kela) چاوەراون دەکات ، لە حەوتوەکانی داهاتوو دا پتر لە سەت و سی هەزار(١٣٠٠٠٠) داواکاری داواکارانی پارەی بێکاری و پتر لە نەوەد هەزار(٩٠٠٠٠) داواکاری یارمەتی کرێی ماڵ و هەروەها نەوەد هەزار (٩٠٠٠٠)داواکاری یارمەتی بژیوی ژیانی بەدەست بگات.

چاوەروان دەکرێ ئەو خەرجە زیادانەی کە بۆ ئەو خەڵکانە سەرف دەکرێن یەک میلیارد ئێورۆ بن.

بۆ پێداچونەوەی ئەو فۆرم و داواکاریانە فەرمانگەی کێلا پێویستی بە هەزار (١٠٠٠) فەرمانبەری زیادە هەیە. لە سەرەتای قەرەباڵغی و دابارینی داواکاریەکاندا ، کێڵا هەوڵ دەدات بە ئاڵوگۆرکردنی شوێنی فەرمانبەرەکانی و فێرکردنی فەرمانبەرەتازەکانی تری ئەرکەکان راپەرێنێ، بەڵام پێویستی بە فەرمانبەری زۆرتریش دەبێت.

بۆ ماوەی کێشەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ، کێلا خزمەتگوزاریە تەلەفونیەکانی پتر کردوون. فەرمانگەی کێلا هیوادارە کە خاوەن پێداویستیەکان هەوڵ بدەن کاتی چاوپێکەوتنەکانیان بە شێوەی ئۆنلاین بگرنەوە، هەروەها پێیوایە زۆربەی کێشەکان لەرێگای پێوەندی تەلەیفونیەوە چارەسەر دەکرێن.

Kela
AOP

کۆمپانیای گۆگل زانیاریەکانی هاتوچۆ بلاو دەکاتەوە، فینلاندیشی لەگەڵ دەبێ

لەرۆژی ٣|٤ بە دواوە کۆمپانیای گۆگل زانیاری سەبارەت بە هاتوچۆ بڵاو دەکاتەوە، بە گوێرەی ئەو زانیاریانە دەتوانین بزانین کە لە چ شوێنێک قەدەغەی هاتوچۆ هەیەو نابێ بۆی بچین ، یان پەتای کۆرۆنا لە کوێ زۆرەو دەبێ خۆی لێ بپارێزین.

لە لاپەرەی تایبەت بەو زانیاریانە دا کۆکراوەی زانیاری ١٣١ وڵات کۆ دەکرێتەوەو بڵاو دەکرێتەوە. لێرەوە دەتوانی ئەو لاپەرەیە ببینی

زنیاریەکانی هاتوچۆی فینلاندیش لەو لاپەرەیەدا بڵاو دەکرێنەوە. لە راپۆرتەکەدا بە روونی دەردەکەوێ کە لە کۆتایی مانگی ئادار(٣) دا ، ئامادەبوون لە شوێنی کار بە بەراورد لەگەڵ مانگەکانی ١ و ٢ یەک لە چوار(٢٥) کەمی کردوە. چون بۆ پارکەکان(باغی گشتی) بە رادەی ٤٨٪ زیادی کردوە.

لێرەدا ژیانی تایبەتی کەسەکان باس نەکراوەو ئەو زانیاریانەی پێوەندی بە ژیانی تاکەکەسەوە هەیە وەک مافی تایبەت رێزی لێ گیراوەو نەگونجێندراوە.

بەپێی ئەو زانیاریانە دەتوانیت بزانیت لە چ کاتێکی شەو و رۆژ دا چ شوێنێک هاتوچۆی زۆر و قەرەباڵغێ لەسەرە. بۆ نمونە دەتوانی بە چاو لێکردنی زانیاریەکانی ئەو لاپەرەیە بزانی ئەوپارکە، بازارە یان شوێنی کارەی کە مەبەستی تۆیە، لە چ کاتێک دا خەڵکی زۆر بۆ دەچێ و ئاڵوگۆر و کەم و زۆر بوونی قەرەباڵغیەکەی ببینی، ئەوە نانوسرێ کە چەند کەس سەردانیان کردوە.

کۆمپانیای گۆگل هیوادارە دانی ئەو زانیاریانە یارمەتی دەر بێت لە هێورکردنەوەی بڵاو بوونەوەی ئەو پەتایە.

Google Maps kuvitus
AOP

بەهۆی پەتای کۆرۆناوە بەشێک لە شارەوانیەکان تاقیکردنەوەو پشکنینەکانی شێرپەنجە یان راگرتوە.

بەهۆی ترسی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا، پتر لە سەتا بیستی(٢٠٪) شارەوانیەکانی فینلاند پشکنینەکانی دوای منداڵ بوونیان بۆ ئەگەرەکانی شێرپەنجەی بەشی زاو و زێ راگرتوە. هەروەها پشکنینەکان بۆ ئەگەری بوونی شیرپەنجەی مەمکێش بە رادەیەکی زۆر کەم کراونەتەوە. ئەو زانیاریانە بە پێی بلاوکردنەوەی ناوەندی ئامارەکانی شێرپەنجەی فینلاند ن.

لە زۆربەی شارەوانیەکان پشکنینەکانی ئەگەری شێرپەنجە بە شێوەی ئاسایی خۆیان دەکرێن.

پتر لە ٧٠ شارەوانی پشکنین و تاقیکردنەوەکانی دوای مناڵ بوون بۆ بەشی زاو و زێ و تەمەنیان راگرتوە، هەروەکا پشکنین وتاقیکردنەوەکانی شیرپەنجەی مەمکیش بە رادەیەکی بەرچاو کەم کراوەتەوە. تا ئێستاش پشکنینی شێرپەنجەی ریخۆڵە بە شێوەی ئاسایی خۆی بەردەوامەو تاقیکردنەوە بۆ ئەوکەسانەی گومانیان لەسەرە دەکرێ.

Papa-seulonnassa käytettäviä välineitä gynekologin vastaanotolla.
Yle

هێنانی بەستەی پۆستی بۆ ماڵان چەندین بەرابەر بوون

بەگوێرەی زانیاریەکانی پۆست، لەماوەی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا دا گەیاندنی بەستەی پۆستی بۆ ماڵان چەندین بەرابەر زیادی کردوە.

فەرمانگەی پۆست وتی، زۆربوونی بەستەی پۆستی بۆ مالان نەبۆتە هۆی دواخستنی گەیاندنی پۆستەکان. زۆر بەکەمی و بە رێکەوت هەبوە کە پۆستێک درەنگ تر لە کاتی خۆی بگات.

پۆست بە هۆی پەتای کۆرۆناوە گۆرانی بەسەر شێوەی گەیاندنی بەستە پۆستیەکان دا هێناوە، ئەوکەسەی بەستە پۆستیەکە دەگەیەنی بەستەکە ناداتە دەست ئەوکەسەی بەستەکەی بۆ هاتوە. پۆستەکە لە بەردەم دەرگای ماڵەکە دادەنێ و لە زەنگی دەرگا دەدات و چاوەرێ دەکات تاکو هەڵی دەگرن، ئیمزا لەو کەسەی بەستە پۆستیەکەی بۆ هاتوە وەرناگریرێ.

Postin paketteja hyllyllä.
Niklas Grönholm / Yle

حکومەتی فینلاند دەیهەوێ بەهرەی قەرزی خێرا بکرێتە نیو‌هێندەی ئێستا

وەزیری دادی فینلاند ئاننا-ماریا هێنریکسۆن(Anna-Maja Henriksson) پێیوایە ، دەبێ بەهرەیی قەرزی خێرا لە جاران پتر سنوردار بکرێ و کەم بکرێتەوە.

پتر لە چوارسەت هەزار(٤٠٠٠٠٠) کەس لە فینلاندیەکان کێشەی بەدناوی ئابوری و ناو رەش بوونیان هەیە. شتێکی بە تەواوی چاوەروان کراوە کە لەم هەلومەرجەدا ژمارەی ئەوانەی کێشەی داراییان هەیە زۆرتر دەبێت.

حکومەت خەریکی ئامادەکاریە بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی نوێ ، کە بەپێی ئەو رێوشوێنانە بەهرەی قەرزی خێرا دەبێ بکرێتە نیو هێندەی ئێستا. ئێستا بەهرەی قەرزی خێرا لانی زۆر تا ٢٠٪. لە داهاتوودا بەهرەی قەرز نابێ لە ١٠٪ پتر بێت.

هەروەها حکومەت بەنیازە بانگەشە(رێکلام)ی راستەوخۆی قەرزی خێرا (pikavippi) قەدەغە بکات.

Kännykällä haetaan pikavippiä.
Henrietta Hassinen / Yle

ئەنجومەنی وەزیران ئاسانکاری دەکات بۆ ئەوانەی دەبێ پارەی ئیجرا(نوسینگەی وەرگرتنی قەرزەکان) بدەن و کێشەی بەدناوی ئابوریان هەیە

وەزیری داد ئاننا-ماریا هێنریکسۆن(Anna-Maja Henriksson) رایگەیاند کە حکومەتی فینلاند خەریکی ئامادەکاری یاسایەکە، بۆ ئەوەی هاوکاری لایەنەکان بکات کە ئەو کۆمپانیایانەی قەرزدارن و کێشەی بەدناوی ئابوریان هەیە ، خاوەن قەرز ئەو مافەی پێ بدرێ وبتوانێ بەخێرایی داوای ئیفلاس بۆ لایەنی قەرزدار بکات.

مەرجی ئیفلاس ئەوەیە کە لایەنی قەرزدار توانای کەم کردنەوەودانەوەی قەرزەکانی نەبێت. لە یاسای ئیفلاس دا وتراوە کە کۆمپانیای قەرزدار، دوای حەوتوویەک لە وریاکردنەوەی ئەگەر قەرزەکەی نەداتەوە، ئەوە بە واتایی ئەوە دێت کە توانای دانەوەی قەرزەکەی نیە. لە گۆرینی ئەو بەندەی یاسا دا ئەو ماوەیە بە شێوەی کاتی لادەبردرێ.

وەزارەتی داد بەدوا دا چون دەکات بۆ ئەوەی بزانێ داخوا، بە دروستی و بێ کێشە هەڵسەنگاندن و رێکخستنەوە بۆ کۆمپانیاکان دەکرێت .

هێنریکسۆن(Henrikssonin) وتی حکومەت ئامادەکاری یاسایی دەکات بۆ ئاسانکاری ئەوانەی قەرزدارن و دەبێ پارەی نوسینگەی وەرگرتنی قەرزەکان( ulosotto) بدەن، جا چ کۆمپانیا بێ چ کەسی (شەخسی) بێ.

Nippu laskuja
Merja Siirilä / Yle

لەماوەی ئەو حەوتوانەی دوایی دا نرخی بێنزین بە رادەیەکی بەر چاو دابەزیوە

لەم دواییانەدا بێنزین بە رادەیەکی بەرچاو نرخەکەی هاتۆتە خوار و هەرزان بوە. بەگوێرەی زانیاریەکانی ماڵپەری Polttoaine.net رۆژی چوارشەممە، نرخی هەر لیترێک بێنزینی 95E10 یەک ئێورۆ و ٢٥ سەنت(١،٢٥ ئێورۆ) بوو. نرخی لیترێک دیزێڵ(گازۆیل) لە دەوروبەری یەک ئێورۆ و بیست و پێنج سەنت(١،٢٥) دا بوو.

کۆمپانیای بواری ئێنێرژی St1 دەلێت دوای دەست پێکردنی کێبرکێی و شەری نرخەکان لە نێوان سعودیە و روسیە دا لە حەوتووی رابردوو، نرخی هەر لیترەو بەینی ١٠ تا ١٥ سەنت دابەزیوە.

هۆی سەرەکی دابەزینی نرخی بێنزین و نرخی نەوتی خاو لە بازارەکانی جیهاندا ،قەیرانی کۆرۆنایە کە بوو بەهۆی کەم بوونەوەی هاتوو چۆی ئوتوموبیلەکان، لە فینلاند بەینی ٣٠ بو ٤٠٪ هاتوچۆکان کەم بوونەوە .

Bensiiniä tankataan autoon huoltoasemalla.
Henrietta Hassinen / Yle

3.4.2020

بریاری قەرەنتینەکردنی ئەو گەشتیارانەی دێنەوە فینلاند فراوانتردەکرێ

بریاری قەرەنتینە کردنی ئەو گەشتیارانەی دێنەوە فینلاند کە پێشتر تەنیا بۆ ئەو گەشتیارانە بوو کە لەرێگای فرۆکەخانەکانەوە دەهاتنەوە فینلاند، بەرینتر کرایەوەو ئەو گەشتیارانەش لەخۆی دەگرێت کە بە پاپۆر و لەرێگای بەندەرە ئاویەکانەوە دێنەوە فینلاند. بەر لە گەیشتنیان بە خاڵی سنوری، فۆرمێک بە هەموو ئەو گەشتیارانە دەدرێ کە لەودا دەبێ رونکردنەوە لەسەر بواری تەندروستی خۆیان بدەن.

ئەو گەشتیارانەی لەرێگای پاپۆرەوە دێنەوە فینلاند بە دوو رێگای جیاواز دا دەنێردرێنە دەرەوە. ئەوانی نێشانەکانی نەخۆشی بەشی هەناسەدانیان هەیە، راستەوخۆ دەنێردرێنە کەرتی تەندروستی بۆ ئەوەی تاقیکردنەوەی پەتای کۆرۆنایان بۆ بکرێ.

ئەو گەشتیارانەش کە هیچ نیشانەیەکی نەخۆشیان نیە، بە تاکسی یان بە ئوتوموبیلی خۆیان یەک راست دەبێ برۆنەوە بۆ ماڵێ یان بۆ مزڵێک کە بۆیان دابین کراوە. ئەوانە لە کاتی گەیشتنەوەیان بە فینلاندەوە دەبێ قەرەنتینە بن. هاتوچۆ کردن بە پێویستیە گشتیەکانی هاتوچۆ، وەک : شەمەنەفەر(قیتار) ، پاس(ئوتوبوس) و میترۆ بۆ ئەو گەشتیارانەی لە دەرەوەی فینلاندەوە گەراونەتەوە بەتەواوی قەدەغەیە.

بریاری ئەنجومەنی وەزیران ئەوەیە کە هەموو ئەو گەشتیارانەی لەدەرەوەرا دێنەوە فینلاند ، دەبێ بۆ ماوەی دوو هەفتە خۆیان قەرەنتینە بکەن.

Helsingin uusi laivaterminaali länsisatamassa.
Derrick Frilund / Yle

قوتابیانی بەشی ئامادە بوون مافی خۆیانە لە پۆل دەرسەکانیان بخوێنن

بەلایەنی کەمەوە خوێندن بە شیوەی ئۆنلاین تاکو ١٣ی مانگی مای (١٣|٥) درێژەی هەیەو قوتابخانەکان داخراون. ئەنجومەنی وەزیران خۆی بۆ ئەوە ئامادە کردوەو وا چاوەروان دەکات کە بۆی هەیە ئەو بەهارە قوتابیان نەگەرێنەوە قوتابخانەو پۆلەکانیان و تاکوو دەست پیکردنی پشوی هاوینە خوێندن هەر بە ئۆنلاین بێت.

بەگوێرەی لێدوانی لی ئاندرسۆن (Li Andersson) وەزیری خوێندنی فینلاند ، ئەوقوتابیانەی دەورەی ئامادەیی تێپەر دەکەن مافی خۆیانە خوێندنیان لە پۆل دا بۆ رێک بخرێ، بە مەرجێک شارەوانیەکان ئەو ئەرکە وە ئەستۆ بگرن. ئەو قوتابیانە بۆ نمونە ئەو مناڵانە و کەسانە لە خۆ دەگرێت کە کۆچبەرن و هاتونەتە فینلاند و خەریکی فێربوونی زمانی فینلانی یان سویدین و ئامادە دەبن بۆ ساڵی داهاتووی خوێندن.

ئەوکەسانەی کە لە پۆلی تایبەتی ئامادەیی دا دەرس دەخوێنن نیزیکەی ٣٠٠٠ قوتابین

Tiede- ja kulttuuriministeri Hanna Kosonen (kesk.) ja opetusministeri Li Andersson (vas.) hallituksen tiedotustilaisuudessa 2.4.2020.
/ Ilkka Klemola / Yle

بەرێوەبەرایەتی پەروەردەو فێرکردن ئامادەکاری دەکات بۆ رێنوێنی دان لەسەر چۆنیەتی کۆتایی ‌هێنان بە خوێندنی ساڵ.

ئەرکی سەرسانی بەرێوەبەری قوتابخانەکانە کە یارمەتی ئەو مناڵانە بدەن کە ناتوانن لە رێگای ئۆنلاینەوە دەرسەکانیان بخوێنن، یان لەماڵەوە کێشەی دەرس خوێندنیان هەیە. بە گوێرەی وتەی لی ئاندرسۆن( Li Anderssonin) وەزیری خوێندن، دەبێ هەموو ئەوکەسانەی پێویستیان بە هاوکاری کردنە بە خێرایی هاوکاریان بکرێ.

کاتێک لە رێگای ئۆنلاینەوە ناتواندرێ پێوەندی بە قوتابیەوە بگیرێ، دەبێ قوتابخانە وای دانێ کە ئەو قوتابیە نەهاتۆتە پۆل بۆ دەرس خوێندن و غایبە و بە شوێن هۆیەکەیەوە بێت. ئەگەر پێویست بکات دەبێ پێوەندی بە ناوەندی مناڵ پارێزەوە بکرێت.

بەرێز ئاندرسۆن درێژەی بە قسەکانی داو وتی پێویستە بە هەموو شێوەیەک لەوە دڵنیا بینەوە و دلنیایی بدەین ، کە قوتابیان درێژە بە خوێندنەکەیان و برینی قۆناغەکان بەرەو قۆناغی دواتر وئامادە بوون دەدەن. بەرێوەبەرایەتی پەروەردەو فێرکردن ئامادەکاری دەکات بۆ دانی رێنوێنی بە ناوەندەکانی خوێندن لە سەرانسەری وەڵات لەبابەت چۆنیەتی هەڵسەنگاندنی کۆتایی خوێندنی سالەوە

ئەگەر نەتوانرێت تاقیکردنەوەکانی کۆتایی ساڵی خوێند بۆ هەموان رێکبخرێت، ئەوا ئەو قوتابیانەی کولێجە پیشەییەکان لە پلەی یەکەم دا دەبن و وەپێش دەخرێن کە ئەوساڵ کۆتایی ساڵی خوێندنیانە، بۆ ئەوەی بتوانن خوێندنەکەیان تەواوکەن و بروانامە وەرگرن و برۆنە سەر کار.

Koulusta koronaviruksen vuoksi kotiin jäänyt lapsi opiskelee kotona Helsingissä.
Antti Aimo-Koivisto / Lehtikuva

تاقیکردنەوەکانی چونەژور بۆ زانکۆکان لە مانگەکانی ٥ و ٦ دا دەبێ

بریار وایە زانکۆکانی فینلاند لە دوو هەفتەی کۆتایی مانگی ٥ و هەفتەی یەکەمی مانگی ٦ دا تاقیکردنەوەکان بۆ چونە ژوری خۆازیاران بۆ زانکۆکاان ئەنجام بدەن. ئەگەر ئەو کاتانە پێویستیان بە گۆرین بێت، دەبێ تاکو نیوەی مانگی ئاوریل(٤) بریار بدرێت. لە زانکۆکان و بەرێوەبەرایەتی خوێندن ئامادەکاری دەکرێ بۆ ئەگەری گۆرینی کاتەکە.

هاننا کۆسۆنێن (Hanna Kososen) وەزیری چاند و هونەری فینلاند وتی: خوێندنی زانکۆکان لە رێگای ئۆنلاینەوە لەسەریەک بەباشی چۆتەپێش، بەڵام سەرەرای ئەوەش بۆی هەیە ماوەی خوێندنی زانکۆکان و کولێژەکەباڵاکانی پیشەیی (ammattikorkeakoulu) درێژتر بکرێتەوە، چونکە هەموو بەشەکانی خوێندن ناکرێ بە ئۆنلاین بێت. هەروەها راهێنان(تەمرینی کار)ی خوێندکارەکان یان تیکدراونەتەوە یان دواخراون.

لە کاتی بوونی هەلومەرجی تایبەتیش دا بەشیوەی ئاسایی خۆی هاوکاریە ئابوریەکانی خوێندنی خوێندکاران بەردەوام دەبێت ، هەلومەرجی تایبەت پاساوێکی تەواوە بۆ درێژکردنەوەی ماوەی خوێندن. ماوەی هاوکاری ئابووری بۆ خوێندکاران بەهۆی هەلومەرجی تایبەتەوە دەکرێ دریژ بکرێتەوە بۆ درێژترین ماوەی ئەو هاوکاریانەو لێیان وەرناگیرێتەوە. ئەگەر ماوەی هاوکاریە ئابوریەکانی خوێندنیان کۆتایی هات، قوتابیەکان بۆ کۆتایی ماوەی خوێندنی وانەکانیان دەکرێ داوای یارمەتی بژیوی ژیان ( toimeentulotuki) بکەن

Opiskelijoita pääsykokeessa.
/Mikko Koski / Yle

نەخۆشخانەکانی هوس(HUS) رێگەنادەن ئەو دایکانەی بۆ مناڵ بوون دەچنە نەخۆشخانە کەسیان لەلا بمێنێتەوە

نەخۆشخانەکانی مناڵ بوون لە هێڵسینکی و هەموو پارێزگای ئوسی ما(Uusi maa) بۆکەمردنەوەی ریسکی توشبونی ڤایرۆسی کۆرۆنا، سنور بۆ ئەوکەسانەی وەک یاریدەدەر لەگەڵ دایکان دێنە نەخۆشخانەی مناڵ بوون و دەیانهەوێ لەلایان بمێننەوە دادەنی . ئەو بریارە لە ئێستاوە جێ بەجێ دەکری و بەردەوامە.

ئەگەر ئەوکەسەی بۆ مناڵ بوون دێتە نەخۆشخانە بەشیوەی ئاسایی مناڵەکەی ببێت، ئەوا کەسی یاریدەدەر دەتوانێ تاکو مناڵەکە لە دایک دەبێت و لە ژوری لە دایک بوونن لەلای بێت. ئەوە بەو واتایەیە کە لەو کاتەوە کە دایکەکە دەچێتە ژوری مناڵ بوون و تاکو مناڵەکە لە دایک دەبێت و ئامادە دەکرێ بۆ گواستنەوە بۆ ژوری مانەوە ، کەسی یاریدەدەر بۆی هەیە لەگەڵی بێت.

ئەگەر مناڵەکە بەعەمەلیاتی قەیسەرلە دایک بێت کەسی یاریدەدەر بۆی نیە لەگەڵی بێت، هەروەها لە دوای مناڵ بونیش ،کاتی مانەوەی دایکەکە لە نەخۆشخانە و بەشی تایبەتی دایکانی نەخۆشخانەکان ، کەسی یاریدەدەر ناتوانێ لەگەڵی بێت.

زۆر زۆر گرینگ و پێویستە کە لە پێناوی کەم کردنەوەی ریسکی ڤایرۆسی کۆرۆنا ،ئەو دایکانەی بۆ مناڵ بوون دێنە نەخۆشخانەو ئەو یاریدەدەرانەی لەگەڵیانن، هەر کێشەیەکی بەشی هەناسەدانیان هەیە یان لە شوێنێک بوون کە دەکرێ توشی پەتای کۆرۆنا بووبن، بە وردی کرێکارانی نەخۆشخانەکە ئاگادار بکەنەوە.

Vastasyntynyt lapsi.
AOP

هۆ.س.ل(HSL) بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە ، پارەی بیتاقەی درێژماوەی هاتوچۆ دەگەرێنێتەوە.

پارەی بتاقەی مانگانەی هاتوچۆی ئەوکەسانە دەداتەوە کە لە ١٦|٣ یان زوتر کریویانن و تا ١٦|٤ یان ماوەی درێژتر بەکار دێن.

ئەوکەسانەی دەست بەرداری بیتاقەکە دەبن و بەر لە کۆتایی مانگی مای(٥) بیتاقەکە بە پۆست دا دەنێرنەوە بۆ کۆمپانیای (HSL) پارەکەیان بۆ دەگەرێندرێتەوە. HSL رایگەیاند باش وایە جارێ بیتاقەکان پۆست نەکەن و نەیان نێرنەوە، لە رۆژانی داهاتو دا رونکردنەوە دەدەین کە دەبێ چی بکەن.

لە کاتی گەراندنەوەی کارتەکە دا پارەی هەقدەست وەرناگیرێت و دواتر کارتی نوێ بە بێ بەرابەر وەردەگریتەوە.

ئەوانەی بیتاقەکانیان بە شێوەی ئاپی هۆ س.ل (HSL-sovellus) لەسەر تەلەیفونەکانە و رێکەوتنی مانگانەیان هەیە، لەکاتی کۆتایی هێنان بە بەکار هێنانی ئەو بیتاقەیە، پارەی مانگی ئاوریل (4) یان لێ ناستێنرێ و پارەی بەکارهاتووی دوای ١٦|٣ یان بۆ دەگەرێندرێتەوە.

Ihmisiä nousemassa bussin kyytiin Helsingissä.
Kimmo Hiltunen / Yle

2.4.2020

کارگەکانی بەرهەمهێنانی ماددەی پاککەرەوەی دەست (دێسینفیۆ)لە فینلاند فریا ناکەون بەو رادەیە کە ئێستا خەڵک پیویستیەتی و بەکاری دێنن ئەو ماددەیە بەرهەم بێنن

کارگەکانی بەرهەم هێنانی ماددەی دەست پاکردنەوە لە فینلاند لە هەر هەفتەیەک دا بە سەدان هەزار لیتر دێسینفیۆ بەرهەم دێنن، بەڵام هێشتا بەش ناکات و دەست ناکەوێ. نیزیکەی تەواوی ئەو دێسینفیۆ و پاککەرەوانە ئێستا راستەوخۆ دەنێردرێنە ناوەندەکانی تەندروستی بۆ کرێکارانی ئەو کەرتە.

زۆری داوا لەسەر ئەو ماددە پاککەرەوانە بۆتە هۆی ئەوەی کە نەک تەنها شارەزایانی بەرهەم هێنانی ئەو بەشە، بەڵکو کەسانی تریش کەوتوونە بیری بەرهەم هێنانی ئەو ماددە پاک کەرەوانە. لەو هەفتانەی دوایی دا زۆرێک لە دەرمانخانەکان، کارگە بچوکەکان، کۆمپانیاکانی رەنێوهێنانی پێویستی یاریە زستانیەکان و تەنانەت کارگەکانی بەرهەم هێنانی رەنگ، دەستیان کردوە بە رەنێوهێنانی ماددەی پاککەرەوە( دێسینفیۆ). ئەو کۆمپانیایانەی بەپەلە دەستیان کردوە بە بەرهەم هێنانی پاککەرەوە(دێسینفیۆ) رووبەرووی کۆمەڵێک کەم و کوری بونەتەوە، بۆ نمونە ئەو پاکەتەی(بتڵەی) تێان کردوە گونجاو نەبوە یان لە ماددەی خاو دا هەڵەیان کردوە.

زۆری داوا لەسەر ماددەی دەست پاکردنەوە بۆتە هۆی ئەوەی کەسانێک بکەونە بیری کولاوبەرداری و دەست بڕی. وریا بە رەنگە ئەوەی بە ناوی ماددەی دەست پاکردنەوە( دێسینفیۆ) پێتی دەیفرۆشن هەو نەبێت. دوو هەفتە بەر لە ئێستا ئاژانسی ئەمنی و ماددە شیمیاییەکان (Tukes)هۆژداری دا لەسەر ئەوەی کە مادەی پاک کردنەوەی جامی ئوتوموبیل بە ناوی پاک کەرەوەی دەست(دێسینفیۆ) دەفرۆشرێ. ئەو بەرهەمانە هێندێک ماددەیان لەنێو دان کە بۆ بەرکەوتنی پێستی دەست خەراپە. Tukes داوا لە خەڵک دەکات کە بە باشی بیری لێبکەنەوە کاتێک دڵنیا نین لەو بەرهەمەی بەکاری دێنن، ئایە باشتر نیە بەجێگای دێسینفیۆ بە ئاو و سابون دەستتان پاک بکەنەوە.

Tyhjiä käsihuuhdepulloja tuotantolinjalla.
Käsidesiä menisi kaupaksi nyt monikymmenkertainen määrä maamme tuotantoon nähden. Petri Aaltonen / Yle

بەدواداچونی(Yle) بۆ ئەوەی داخوا لەکوێ دەمامک دەست دەکەوێ

بەهۆ زۆری داخوازی بەکارهێنەرانی دەمامک یان ماسکی هەناسەدان لە نێو خەڵک دا، لە هێندێک شوێن دەستکەوتنی زۆر ئاستەم بوە.

لەم هەفتەیە دا دەرمانخانەکانی زانکۆ (Yliopiston Apteekki) کە ١٧ بنکەی هەیە ، هەر هەموویان دەمامک و ماددەی پاکردنەوەی دەست(دێسینفیۆ) یان پێ دەگات و دەست دەکەن بە فرۆشتنی. بۆ ئەوەی ئەو پێویستیانە بەشی کەسانێکی زۆرتر بکەن، وایان داناوە کە هەرکەسەو تەنیا بتوانێ یەک پاکەت دێسینفێۆ و یەک بەستە دەمامک بکرێ. چاوەروان دەکرێ ئەو بەرهەمانە زۆر لە قەفەزەی دەرمانخانەکان دا نەمێننەوەو خەڵک زوو بیانکرێ، بەڵام هەفتەی داهاتوو وەجبەی دواتر دەگات و قەفەزەکان پر دەکرێنەوە.

گروپی دەرمانخانە زنجیرەیەکانی( Avainapteekki)لە فینلاند پێکهاتوون لە نیزیکەی ٢٥٠ دەرمانخانە. بەپێی ئەو زانیاریانەی کە لە بابەت دەستکەوتنی دەمامک لە (Avainapteekki) دەست کەوتوە، لەو دەرمانخانانە زانیاری لەدەست دانیە، چونکە هەر دەرمانخانەو بۆخۆی راستەوخۆ پێویستیەکانی بە جیا داوا دەکات. لە بابەت دەست کەوتنی دەمامک لەو زنجیرە دەرمانخانەیە باشترین رێگا ئەوەیە کە راستەوخۆ لە دەرمانخانەی نیزیکی خۆت بپرسی داخوا دەمامکیان هەیە یان نا.

بۆ بەدەستهێنانی دەمامک دەتوانی پرسیار لە فرۆشگاکانی کەلوپەلی بیناسازیش بکەیت، یان لە سوپێرمارکیتەگەورەکان. دەتوانی شانسی خۆت لە (توکو) کۆگاکانیش تاقی بکەیتەوە. کۆگای تایبەتی کەلوپەل و پێویستیەکانی فریاکەوتن( MedKit) کە پێشتر کەلوپەلەکانی تەنها بە بازارو دوکانەکان دەفرۆشت، بەنیازە بەوزوانە بەشی داواکردن لە رێگای ئۆنلاینەوە بۆ فرۆشتنی دەمامک بە خەڵک بکاتەوە.

لە کۆتایی هەفتەی رابردوو دا ، یەکیەتی ئوروپا لە بریارێک دا شەرتەکانی دروست کردنی دەمامکی سوک تر کردنەوە. چاوەران دەکرێت ئەو بریارە ببێتە هۆی خێراترکردن و زۆرتربەرهەم هێنانی دەمامک.

Kuvassa on hengityssuojainta käyttävä nainen.
Hallitus selvittää kesäkuun loppuun mennessä kasvomaskien käytön mahdollista ohjeistusta. Kuvituskuva Helsingistä maaliskuun lopulta.Silja Viitala / Yle

زۆربەی ساڵۆنە وەرزشیەکان(سالۆنەکانی لەش جوانی) کراوەن و چاوەرێی بریاری دواتری کاربەدەستانن.

بریاری ئەنجومەنی وەزیران بۆ قەدەغەکردنی کۆبوونەوەی پتر لە دە(١٠) کەس لە شوێنەگشتیەکان، سالۆنە وەرزشیەکانی لەش جوانی ناگرێتەوە، چونکە وا لیکدەدرێتەوە کە ئەوێ شوێنی گشتی نین.

بەگوێرەی راگەیاندنی کۆمەڵەی فیتنێس و تەندروستی فینلاند، تا ئێستاش زۆربەی هەرە زۆری ساڵۆنە وەرزشیەکانی فیتنێس کراوەن. ئەوکۆمەڵەیە داوا دەکات کە وەرز شەبەکۆمەڵەکان (گروپەکان)دەبێ کەمتر لە دەکەس تێیاندا بەشداربن.

سالۆنەوەرزشیەکان دەڵێن کە پاکوخاوێنیان لە ساڵۆنەکاندا چڕتر کردۆتەوەو ئامرازەکانی وەرزش کردن بەبەردەوامی خاوین دەکەنەوە ، ماددەی پاککەرەوەی دەست(دێسینفیۆ)یان زیاد کردوە. پێشتر ئولێ( Yle) لە هەواڵەکانی خۆی دا باسی لەوە کرد کە ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر ئەو ئامرازانە هەتا نۆ(٩) رۆژ دەکرێ بمێنێتەوە، هەربۆیە پێویستە لەو شوێنانە رێوشوێنی پاک کردنەوە چڕتر بکرێتەوە..

مارکو برۆاس(Markku Broas) پزشکی بالای کەرتی تەندروستی لاپی(باکوری فینلاند) ، پێی وایە کە ئێستا بە هەمووشێوەیەک دەبێ پارێز بکرێت لە بەریەک کەوتن، نیزیکی و تێکەڵاویە کۆمەڵایەتیەکان. ئەو پێیوایە دەبێ لە هەلومەرجی ئێستا دا لە چون بۆ ساڵۆنە وەرزشیەکان خۆ ببوێرین.

لە فینلاند پتر لە ١٤٠٠ ناوەندی وەرزشی (ساڵۆنی لەش جوانی) لێیە، بە سەدان کەس لە کرێکارانی ئەو ناوەندانە نێردراونەتە پشوی بێ معاش یان هەرەشەی ئەوەیان لەسەرە بنێردرێن.

Nainen nostaa painoja kuntosalilla.
Jarkko Riikonen / Yle

داخستنی سنورەکان کێشەی بۆ بازرگانانی ماددە هۆشبەرەکان دروست کرد و رێگاکانیان لێ شێوان , کەم بوونی ئەو مادە هۆشبەرانە لە نێو شەقامەکان بەرچاو دەکەوێ

بە گوێرەی لێدوانی بەرێوەبەری پۆلیسی تاوان، بەهۆی داخرانی سنورەکان و بەسترانی رێگاکان کەسەرچاوەو رێچکەی سەرەکی هێنانی ماددە هۆشبەرەکانن، لە ماوەیەکی زۆر زوو دا ئەو دەرمانانە لە کەمی دەدەن. بۆنمونە ئەغڵەب ماددەی ئامفێتامین لە ناوەند و باشوری ئوروپاوە بەرێگای ولاتانی باڵتیک یان بە رێگای بەندەرەکانی پاپۆروانیەوە دەگاتە فینلاند.

پۆلیس دەڵێت کە هاوکات لەگەڵ کەم بوونی دەستکەوتنی ماددە هۆشبەرەکان نرخەکانیشیان دەچێتەسەر، شەرو کێشە لە نێوان بەکارهێنەران و دەرمان فرۆشەکان پتر دەبێت، کاتێک دەزانن دەرمانیان هەیەو نرخیان دەبەنە سەر. هەروەها ریسکی دزی کردن و شکاندنی دەرمانخانەکان زۆرتر دەبێت. بەهۆی بەسترانی رێگاکانی هێنانی دەرمانەوە ، هەر لە ئێستاوە نیگەرانیەکان لە بواری دەرونی و جەستەیی و هەڵس و کەوتەوە بە بەکارهێنەرانی ماددە هۆشبەرەکانەوە ، چ لە بەندیخانەکان و چ لە دەرەوە دەبیندرێ

پۆلیس پێی وایە باشترین و دڵنیا ترین رێگا بۆ کەم بوونەوەی ماددە هۆشبەرەکان لە بازار دا ،داخرانی سنورەکانە. هاوکات بازرگانەکانی ماددە هۆشبەرەکان، فرۆشیارەکان و بەکارهێنەران بەدوای رێگاچارەی دیکەوەن بۆ پرکردنەوەی ئەو بۆشاییە و چارە سەری کێشەی دەست نەکەتنی ماددە هۆشبەرەکان. هەوڵ دەدەن گەیاندنی ماددە هۆشبەرەکان لەرێگای ‌هێنانی کەلوپەلی دیکەوەو لەناو باری تر دا جێ بەجێ بکەن.

جاری پێشتر لە ساڵی ٢٠١٥ دا بوو کە بەهۆی هاتنی لێشاوی پەنابەرەوە سنورەکان لە هەلومەرجی تایبەت دابوون و لێپرسین بە چری دەکراو پرسگە سنوریەکان داندرابوونەوە. ئەوکات بەزوویی دەرکەوت کە دانانەوەی ئەو سنورانە و کۆنترۆل و پرسیار کردن لە خەلك چەندە لە کەم بوونەوەی ماددە هۆشبەرەکان لە بازار دا کاریگەیر بوو.

Rajavartiolaitos suorittaa rajatarkastuksia Torniossa
Antti Ullakko / Yle

1.4.2020

وەزیر: بەو زوانە رێژەی تێست کردن(تاقیکردنەوە) تا رادەی دوو بۆ سێ بەرابەر دەبەینە سەرێ

رۆژی ٤|١ لە راگەیاندنی رۆژنامەوانی ئەنجومەنی وەزیران دا ، کریستا کیورو(Krista Kiuru) وەزیری بنەماڵەو خزمەتگوزاریە بنچینەیەکان ، رایگەیاند کە ، حکومەتی فینلاند لە هەوڵ دایە رێژەی تێست کردن (تاقیکردنەوە)بە رادەیەکی بەرچاو بباتەسەرێ. بەرێزیان وتی ، ئێستا لە ماوەی شەو و رۆژێک دا ٢٥٠٠ تێست (تاقیکردنەوە) دەکرێ، هەولێ ئێمە ئەوەیە کە ئەو ژمارەیە بۆ دوو هەتا سێ هێندە زیاد بکرێ.

کیورو وتی ، لە هەرکاتێک دا پێویست بکات دەبێ کرێکاران و کارمەندانی بەشی تەندروستی تاقیکردنەوەیان بۆ بکرێ. وەزیری بنەماڵەو خزمەتگوزاریە بنچینەییەکان وتی، بۆ بەدەست هێنانی پێویستیەکانی تێست کردن پێویستە بەدوای هاوبەش دا بگەرێین، بۆ نمونە زانکۆکان و کۆمپانیاکان هەم لە ناوەوەو هەم لە دەرەوەی فینلاند .

هاوکات تاقیکردنەوەکانی دژە ڤایرۆس گەشەیان پێدەدرێ و بەربڵآوتر دەکرێنەوە. رۆژی ٣١|٣ کەناڵی ئولێ(Yle) باسی لەوە کرد کە هوس(HUS) دەست دەکات بە تاقیکردنەوەی دەرمان بۆ بەرگری کردن. ئەو تاقیکرنەوە دژە ڤایرۆسانە ، پێمان دەلێن کە پێشتر ئەو کەسە ڤایرۆسی کۆرۆنای گرتوە یان نا.

Krista Kiuru hallituksen infotilaisuudessa 1. huhtikuuta.
/Ilkka Klemola / Yle

31.3.2020

-ده‌ركردن وراگه‌یاندنی بریاری نوێ وتوند له‌ لایه‌ن ئەنجومەنی وەزیرانی حكومه‌تی فینلاند.

رۆژی ٣٠|٣ ئەنجومەنی وەزیران بۆ پێشگیری کردن لە بڵآوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ،وێرای ئەوەی کۆمەڵێک بریاری نوێی دەرکرد ، بریاری درێژکردنەوە و توند تر کردنی بریارەکانی پێشوتریشی دا.

حکومەت یاسایەک دەداتە پارلمان بۆ، داخستنی خواردنگە، قاوەخانە، و بارو دیسکۆیەکان. داخستنی ئەو شوێنانە بۆ پارێزگاری کردن لە گیانی خەڵک و دڵنیا کردنەوەیە بۆ لەسەرپێ راوەستانی کۆمەڵگا. بریاری داخستنی ئەو شوێنانە تا کۆتایی مانگی مای(٥) واتە بۆ دوو مانگ درێژەی هەیە، مەگەر ئەوەی ئەو خواردنگانە خواردن بۆ دەرەوە بفرۆشن(ئەوانەی خواردن بۆ دەرەوە دەفرۆشن یان خوارن دەبەن بۆ ماڵان دەتوانن درێژە بەو بەشە بدەن)

بریاری پێشوتر لە بابەت داخستنی، باخچەی ساوایان ، قوتابخانە، خوێندنگە و فێرگەکانەوە بۆ ماوەی مانگێک درێژکرایەوە، واتە تا ١٣ی مانگی مای(١٣|٥)

ئەو بریارە بۆی هەیە ئەگەر پێویست باکت درێژتریش بکرێتەوە. ئەنجومەنی وەزیران دەلێت ئەگەر ئەو پەتایە هەروا درێژەی هەبێت، بۆی هەیە هەلومەرجی تایبەتی خوێندن تاکۆتایی ساڵی خوێندنی ئەمساڵ هەروا درێژەی هەبێت.

Sanna Marin
.Yle

تا ئێستا روون نیە جێژنی ساڵی کۆتایی دوا ناوەندی(دیپۆم) چی لێ بەسەر دێتەوە. ئەگەر پێویست بکات ئەوانیش دوا دەخرێن بۆ کاتی تر.

بە گوێرەی پێویست و ئێمکان ، دایانگەو باخچەی ساوایان و قوتابخانەکان لە پۆلی ١تا ٣ی سەرەتایی کراوەن و فێرکردن و بارهێنان تێیان دا بەردەوامە. ئەنجومەنی وەزیران داوا لە دایک و باوکەکان دەکات، ئەگەر بۆیان دەگونجێ بە هیچ شێوەیەک مناڵەکانیان نەنێرنە دایانگەو قوتابخانەو لەماڵەوە ئاگایان لێ بن.

هاتو چۆ لە سنورەکان هه‌تا راده‌ێك هەر هەیە، هەوڵ دان بۆ ئەوەیە ئەو هاتوچۆیانە بەتەواوی رابگیرێن.ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند کە لە پێناوی پێشگیری کردن لە بڵاوبوونەوەی ئەو پەتایە دا ،خەریکی ئامادەکاریە بۆ داخستنی بەتەواوی و سنوردار کردنی پتری هاتوچۆ لە سنورەکانی باکور و رۆژئاوا.

هەروەها هەوڵێ ئەوە لە ئارادایە کە هەموو هاتوچۆیەکی پاپۆرە کانی گەشتیاری و هاتوچۆکردن رابگیرێ. ئەوەیان پاپۆرەبازرگانیەکانی کە تی هێنان و بردنی پێوستیەکانی ژیانی خەڵک و دابین کردنی کەل و پەل ناگرێتەوە.

چاوەدێری و پرسین لە ناو سنورەکانی وڵات و سنوردارکردنی کۆر و کۆبوونەوەکان هه‌تاکو ١٣ی مانگی مای (١٣|٥) درێژ دەکرێتەوە. هەروەها هاتوچۆ بۆ سنورەکانی دەرەوەی یەکیەتی ئوروپاش بەهەمان شێوە درێژەی دەبێت

سنوردار کردنی هاتوچۆ لە سنورەکانی پارێزگای (Uusi maa) تاکو ١٩ی مانگی ئاوریل(١٩|٤) بەردەوامە .

مەسەلەی تێست کردنی ئەوخەڵکانەی کە گومانی کۆرۆنایان لێ دەکرێ بۆتە جێگای باس و خواسێکی زۆر. بریار وایە کە لە پێناوی ئارام کردنەوەی دۆخەکە و پێشگیری لە پتر بڵاوبوونەوەی ئەو پەتایە ، رادەی تێست کردنەکان بۆ ئەوانەی کومان دەکرێ ڤایرۆسی کۆرۆنایان هەبێت زۆرتر بکرێ.

ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند کە پێویستە لە کاتی بوونی بچوکترین گومانیش دا، کارمەندان و کرێکارانی بەشی تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان تێستیان بۆ بکرێ.

Ambulanssi Meilahden sairaalan sisäänkäynnin edustalla.
Tiina Jutila / Yle

-ڵێکۆڵینەوە: ئەوانەی بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە دەمرن کەمتر لە یەک لە سەتن(١٪)

تازەترین لێکۆڵینەوە باس لەوە دەکا کە، دەرسەدی مردن بە کۆرۆنا کەمتر لەوەیە کە پێشتر باسی لێوە دەکرا. رۆژنامەی ( Lancet (siirryt toiseen palveluun)) کە رۆژنامەیەکی بواری نۆشداریە، لە تازەترین لێکۆڵینەوە دا کە دەستەیەک لە لێکۆلەرەوە جیهانیەکان کردویانە ، بەو ئاکامە گەیشتوە کە (0,66%) لە هەر هەزار کەس کە توشی ئەو ڤایرۆسە دەبن کەمتر لە ٧ کەسیان دەمرن.

لە زۆر بەی راپۆرت و لێکۆڵینەوەکانی پێشوتر دا باس لەوە کراوە کە پتر لە ١٪( یەک لەسەد) تەنانەت لە هێندێك راپۆرت دا باسی چەندین دەرسەد کراوە کە لە توشبوان دەمرن، ژمارەو پێشبینی ئەو راپۆرتە لە زۆربەی راپۆرتەکانی پێشتر لەخوار ترە. ئەو راپۆرتە هەوڵ دەدات سەرنج بداتە سەر هەموو ئەو توش بوانەی کە زۆر بە هێواشی توش دەبن ،یان تەنانەت هەست بە توش بوونیشیان ناکرێ و ناخرێنە نێو ئەژمارەکانەوە.

ئەو لێکۆلینەوەی Lancet (siirryt toiseen palveluun) بڵاویکردۆتەوە ، باس لەوە دەکات کە لە بەساڵدا چوانی سەرووی ٨٠ ساڵ کە توشی ئەو پەتایە دەبن، (٧،٨٪ ) لە هەر سەت کەسیان ، نیزیکەی هەشت کەسیان گیانیان لەدەست دەدەن.

Tutkija tutkivat koronavirusta Laboratoriossa Marylandssa.
.Andrew Caballero-Reynolds / AFP

-کۆمپانیایەکی ئەمریکی بەنیازە بەر لە پایز دەست بکات بە تاقیکردنەوەی پێکوتە(ڤاکسێن)ی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر مرۆڤ

هەوڵدان بۆ گەشەپێدان و بەرهەم هێنانی پێکوتە دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا بەردەوامە. کۆمپانیای Johnson & Johnson رایگەیاند کە بژاردەیەکی پێکوتەی دژی ڤایرۆسی کۆرۆنایان لەبەردەستەو تاقیکردنەوەکانی لەسەر مرۆڤ بەر لە پایز دەست پێدەکەن.

بەگوێرەی وتەی ئەو کۆمپانیاییە لە خۆشبینانەترین حاڵەت دا دەکرێ سەرەتای ساڵی داهاتوو ئەو پێکوتەیە فریای هەلومەرجی دژوار بکەوێ.

کۆمپانیای Johnson & Johnson دەلێ لەگەڵ کاربەدەستانی ئەمریکا گەیشتۆنەتە رێکەوتنێک بۆ گەشەپیدان و وەبەرهێنانی پێکوتە (ڤاکسێن) بە بری یەک میلیارد دۆلار.

تیمی کەشەپێدانی کۆمپانیا وێکچونێکی لە نێوان بەشەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا و ڤایرۆسی هەڵامەتی ئاسایی دا دیتەوە، کە ناتوانن خۆیان گەشە بە خۆیان بدەن. هیواکان لەسەر ئەوە هەڵچندراون کە ئەو بەشە وێکچوانە ببن بەهۆی توانایی پتری لەشی مرۆڤ لەبەرامبەر ئەو ڤایرۆسە دا.

پرۆژەکەی Johnson & Johnsonin تاقە هەوڵ نیە، کە بەرەوپێش چون و گەشەکردنی تێدابوە، Modernaکۆمپانیای ئەمریکی بۆدروستکردنی دەرمان لەلای خۆیەوە زۆر چالاکانەو بەخێرایی دەستی کردوە بە تاقیکردنەوەی پێکوتە(ڤاکسێن)ی بەرهەم هێندراوی خۆی لەسەر مرۆڤ. هەروەها CanSinoBIO ی کۆمپانیای چینیش لە لای خۆیەوە دەستی کردوە بە تاقیکردنەوەی پێکوتەی بەرهەم هێندراوی خۆی لەسەر مرۆڤ.

چەندین کۆمپانیای دیکەی دروستکردنی دەرمانیش سەرقاڵی بەرهەم هێنانی پێکوتە(ڤاکسێن)ن بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا. کارناسان لەو بروایەدان لانیکەم ساڵێکی پێدەچێ، تاکو ئەو پێکوتانە دەکەونە بەردەستی خەڵک و دەکرێ بەکار بهێندرێن . هاوکات کۆمپانیاکانی دەرمان خەریکی بەرهەم هێنانی دەرمانانن بۆ کەم کردنەوەی ئازارەکان و زیانەکانی پەتای کۆڤید-١٩(covid-19)

*- تەنانەت دوو لە سێی کۆمپانیا فینلاندیەکان کرێکارەکانیان دەنێرنە پشوی بێ بەرانبەر(بێ معاش) یان لە کار وەدەریان دەنێن
*

دوو لە سێی کۆمپانیا فینلاندیەکان کرێکارەکانیان بێکار دەکەن یان دەیان نێرنە پشو بە بێ معاش. ئەو زانیاریانە بەپێی تازەترین راپرسیە کە ژوری بازرگانی کردویەتی و ٣٤٠٠ کۆمپانیا وڵامی داوەتەوە.

تاکو رۆژی دووشەممە ، ٤٠٪ی کۆمپانیاکان کرێکارەکانی خۆیان ئاگادار کردۆتەوە لەوەی کە ناچارن بیان نێرنە پشوی بەبێ معاش یان بانگیان کردوون بۆ کۆبونەوە بە مەبەستی راوێژ کردن.

بەگوێرەی زانیاریەکانی ژوری بازرگانی لە ماوەی دوو هەفتەی رابردوو دا کۆمپانیاکان بواری داراییان بە رادەیەکی بەرچاو دابەزیوە. هەر بەپێی راپرسیەکەی ژوری بازرگانی دوو لەسەر سێی کۆمپانیاکان هەوڵیان داوە یان هەوڵ دەدەن کەڵک لە هاوکاریە پێشنیارکراوەکانی حکومەت وەربگرن.

Mies syö lounasaikaan ravintolassa.
Silja Viitala / Yle

30.3.2020

بڕیای نوێی پارلمانی فینلاند به‌ مه‌به‌ستی دابین كردنی هێزی زیاتری كارامه‌ بۆ بەشی تەندروستی..

لە رۆژی ٢٧مانگی ٣ پارلمانی فینلاند وێرای بریاردان لەسەر داخستنی سنورەکانی پارێزگای باشور بریارێكیشی به‌ مه‌به‌ستی دابینی كردنی هێزی كاری زیاتر بۆ ئه‌رك داركردنیان له‌ بەشی تەندروستی دەرکرد.

بەهۆی بڵاو بوونەوەی پەتای کۆرۆنا ،ئێستا كاتی داوا كردنی گشت شارەزایان و كه‌سانی كارامه‌ بۆ بەشی تەندروستیه‌، به‌ مه‌به‌ستی یارمه‌تیدان و خزمه‌تكردن له‌ ناوه‌نده‌ ته‌ندروستیه‌كان. هه‌رله‌م پێوه‌ندیه‌دا په‌رله‌مانی وڵاتی فینلاند، پێشنیاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی بۆ به‌ یاسایی كردنی ئه‌م بابه‌ته‌ پەسند کرد.

به‌ پێی ئه‌م بریاره‌ی حكومه‌ت، ئێستا پێویسته‌ گشت ئه‌و كه‌سانه‌ی شارەزان و ئه‌زموونیان هه‌یه‌ لە بواری تەندروستی، ئه‌ركیان پێ بسپێردرێت بۆ یارمه‌تیدان به‌ نه‌خۆشه‌كان و هێور كردنه‌وه‌ی دۆخی كۆرۆنا له‌ نه‌خۆشخانه‌كان. داواكاری بۆ دابین كردنی هێزی كارامه‌، له‌ به‌شی حكومی و كه‌رتی تایبه‌ت، گشت ئەو کەسانەی لەو بوارانەدا خاوه‌ن بڕوانه‌مه‌ و ئه‌زموونن و ته‌مه‌نیان له‌ نێوان ١٨ بۆ ٦٧ ساڵ دایە له‌ خۆ ده‌گرێت. ئه‌م كه‌سانه‌ به‌ شێوه‌ی تاك و به‌ پێی پێویست داوا دەکرێن به‌ مه‌به‌ستی یارمه‌تیدان به‌ نه‌خۆشه‌كانی كۆرۆنا.

HUS:n logo Meilahden sairaala-alueella Helsingissä
Emmi Korhonen / Lehtikuva

کۆرۆنا بوو بە هۆی پشێوی لە مارکێتەکان و هەلومەرجێکی باوەرپێنەکراو- بەو شیوەیە دەتوانی بە دروستی دەستەوانەی سەفەری بەکار بێنی

کۆرۆنا تەنانەت لە هەڵس و کەوتی زۆرێک لە و فینلاندیانەی کە زۆر بە پارێزەوە پێداویستیەکانی رۆژانەیان لە مارکێتەکان دەکرن دەرکەوت. بەهۆی کێشەوەکردنی دەسماڵی دەڵی دەسشوی (توالت) و کەلوپەلەکانی دیکە ، قەفەزەی زۆرێک لە مارێتەکان بەتاڵ بوون.

وێرای کێشەوەکردنی پێداویستیەکانی رۆژانە لە مارکێتەکان، زۆرێک لە کریارەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەو کێشەوەکردنی دەسەوانەی سەفەری و وەرزشی وقەفەزەی مارکێتەکانیان بەتاڵ کرد، هەروەها میوەو خوارنە روەکیەکان( پەتاتە، پیواز، گێزەر، خیار ،تەماتەو……). کۆمپانیای گروپی س(s-ryhmä) دەلێت ئەو هەلس و کەوتە بۆ نمونە لە زنجیرە مارێتی پریسمادا بەرچاو بوە.

suojakäsineet
AOP

ئاژانسی خواردەمەنی پێیوایە پێویست بە کۆکردنەوەی ئەو هەموو کەل و پەلی خواردن و بەکار هێنانی دەستەوانە نیە، بوڵکو لە جێی ئەوە باشتر وایە بەرلەچون و دوای گەرانەوە لە بازار کردن دەستەکانت جوان بشۆی. هەروەها دەبێ خۆت بپارێزی و دەست لە دم و چاوت نەدەی.

لێپرسراوان ئەوە بیردەخەنەوە، تا ئێستە هیچ بەڵگەیەک نیە کە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە رێگای دەست لێدانی پێویستی و کەلوپەلەوە تەنانەت بۆ یەک نەفەریش گواسترابێتەوە. بەڵام ئەوەش بۆی هەیەو دەکرێ هەبێ. بەتایبەت لە بەشی پێویستیەکانی جوانکاری بازارەکان ،دەبێ وریایی بپارێزن.

زۆر گرینگە پاک و خاوێنی بپارێزن و بەتایبەت زوو زوو شوردنی دەست بە سابوون و یان بەکارهێنانی مادەی دەست پاکردنەوە(دێسینفیۆ). دەستەوانە دەبێتە هۆی پاراستنی دەستەکانت، بەلام دەست شوردن بەسابوون هەمان کار دەکات.

راگەیاندنی ناوەندی تەندروستی و تەناهی فینلاند پێی وایە کە دەستەوانەی سەفەری دەکرێ بەهەڵەمان بەرێ ، ئەگەر بە دروستی بەکاری نەهێنین،چونکە بەهەمان شێوەی دەستمان ڤایرۆسەکە وەردەگرێت. میکرۆبەکان بەهەمان شیوەی دەستمان بەو دەستەوانانەو دەنوسێن.

ئەوە بۆ هەموو دەستەوانەیەکی تریش بە هەمان شێوەیە. لە ماوەی رۆژانی رابردوودا بەهەمان شێوەی دەستەوانەی سەفەری دەستەوانە وەرزشیەکانیش لە بازارەکانی سەرانسەری وڵات کۆکراونەتەوەو خەڵک بە وەجبەی زۆر بردوویاننەوە. گەر بتهەوێ دەستەوانە بەکار بێنی، دەبێ دەستەوانی پاک و بەکارنەهاتووی سەفەری بێت، پێویستە کە لە بازارکردن گەرایتەوە بیخەیتە ناو زبڵەکەوە.

دەستەوانە ئەگەر نەیشۆی یان نەیگۆری، وەک ئەوە وایە دەستەکانت نەشۆردبن.

Asiakkaita Kouvolan S-marketissa. Kauppakeskus Hansa.
Antro Valo / Yle

بەهۆی بەبەردەوامی لە ماڵەوە مانەوەی مرۆڤەکان، ڤایرۆسی کۆرۆنا ژیانی لە حەیوانە ماڵیەکانیش شێوانیش.

حەیوانە دەستەمو و ماڵیەکان لەهەموو دونیادا قۆناغێکی تایبەتی ژیانیان تێپەر دەکەن. هەلومەرجی ژیانی حەیوانە ماڵی و دەستەمۆکان ، بەهۆی قەرەنتینە بوونی مرۆڤەکان و ئیش کردنیان لەماڵەوە بە تەواوی تێکچوەو شێواوە. ئەوەی بەبەردەوامی لەگەڵ خاوەنەکانیان بن، رەنگە یەکێک لە ئاوات و ئارەزوەکانی ئەو حەیوانانە بێت ،بەڵام لە لای تریشەوە دەبێتە هۆی سترێس و خەموکی بۆیان.

-ماریا لیند کویست (Maria Lindqvist) سەرۆکی کۆمەلەی پارێزگاری لە حەیوانات دەلێت، حەیوانە دەستەمۆ و ماڵیەکان وا بار هاتوون کە رۆژانی کاری بە تەنیا لەماڵەوە بمێننەوە.

کاتێک زۆربەی کات و رۆژەکانت لەماڵەوە لەگەڵ حەیوانە دەستەمۆکان بەسەر دەبەیت ، ئەو پێنج رێنوینیەی خوارەوە لەبەر چاو بگرە

١- نیشانەکانی توش بونی سترێس وخەمۆکی بخە ژێر چاوەدێری: نائارامی، نەخواردن، هەناسەبرکەی سەگ یان خۆشاردنەوەی پشیلە.

٢- هەوڵ دە لەکاتیک دا بە ئیش کردنیشەوە خەریکی لە ماڵەوە، سەرنجیان بدەیتێ. حەیوانەکان ناتوانن لەوە تێبگەن کە تۆ بەچ هۆیەک سەرنجیان نادەیتێ لەکاتێک دا لە ماڵەوەیت و وا بار هاتوون کە کاتی لەماڵ بوون سەرنجیان بدرێتێ.

٣- هەوڵ دە ژیانی رۆژانە ئاسایی بێت. بیرت نەچێت حەیوانە دەستەمۆکان جیاوازن، لەماڵەوە مانەوەی خاوەن لە حەیوانێکەوە جیاوازە بۆ حەیوانێکی تر.

٤- خۆت بۆ دەورانی دوای قەرەنتینە ئامادە بکە. هەوڵ بدە ئاڵوگۆرەکانی دوای دەورانی قەرەنتینە بە هێواشی بێت و بە یەک جار نەبێت، کە دابرانەوەت لەو بۆی گران تەواو نەبێت پاڵەپەستۆ(فشار)ی نەخاتەسەر.

٥- کاتێک بێچو(توتک) رادەگری، هەوڵ بدە فێری بە تەنیا مانەوەی بکەی. بیرت نەچێت، دوای ئاسایی بوونەوەی باری ژیانیشت دەبێ بەو حەیوانە رابگەی

kissa
AOP

پسپۆران و لێكۆڵه‌ره‌وان دڵنیایی دەدەن به‌ هاووڵاتیان كه‌: ڤایرۆسی کۆرۆنا لە رێگای تاقیگاوە ترسی گواستنەوە و دزه‌ كردنی نییه‌.

لە کاتیک دا ڤایرۆسی کۆرۆناوە لە دونیادا بەخێرایی خەریکی گه‌شه‌ كردن وبڵاوبوونەوەیە، باس و خواسی ئەوەی کە بە شیوەی نهێنی، ئانقەست ودەستکرد ئەم ڤایرۆسە بڵآوکرا بێتته‌وه‌ گەرم بوە.

باس لەوە ده‌كرێت کە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە یەکێک لە کارگەکانی بەرهەم هێنانی چەکی بیۆلۆژی دەرچوە و بڵآوبۆتەوە. ده‌نگۆێكی تریش له‌م باره‌وه‌ ئەوەیە، کە یەکێک لە وڵاتەکان بە مەبەست و ئانقه‌ست و به‌ شێوه‌ی نهێنی ئەم ڤایرۆسەی بە دونیادا بڵاوکردۆتەوە.

لەسەرەتای مانگی ژانویە دا کاتێک ئەو ڤایرۆسە کەوتە بەر سەرنج و لێکۆڵینەوە ، ئەو دەنگۆیانەش پەرەیان پێ دراو بڵآوکرانەوە. ژێنەکانی ئەو ڤایرۆسەش پێکهاتەی هەمان ڤایرۆسن کە دەبنە هۆی نەخۆشی هیڤ(HIV) ( ئایدز). ئەو ژێنانە لە زۆر ڤایرۆسی تریش دا بە هەمان شێوەن. ئەوی ئاماژه‌ی پێكرا ئاكامی لێكۆڵه‌نه‌وه‌ گروپێك له‌ زانایانی بواری ژینگەناسی و لێکۆلەرەوەی بواری ڤایرۆس ناسی بوو.

هه‌ر له‌م باره‌وه‌، نێی چر مه‌دیسن Nature Medicine وتارێکی بڵاو کردەوە کە لەلایەن کریستیان ئاندێرسین (Kristian Andersen) لێکۆلەری نەخۆشیە حفونیەکان (ئیلتهابیەکان) وبە هاوکاری کۆمەلێک زانای بواری ژین ناسی و ڤایرۆس ناسی ناونەتەوەی بۆ Scripps Research Instituten ئامادەکراوە، کە تێیدا باسی باسی ژێنەکان و گەشەکردنی ئەو ڤایرۆسە دەکات.

تیمەکەی ئاندێرسێن هەوڵی ئەوەیان دا ، لێکۆڵینەوەو رونکردنەوە بۆ ئەوە بکەن داخوا ئایە بەراست دەکرێ ئەو ڤایرۆسە لە تاقیگە چوبێتە دەرو لە دەست دەرچوبێ. ئەگەر ئەو ڤایرۆسە وابوایە ، دەبوو ژێنەکانی تێکەڵەیەک بان لە ڤایرۆسەکانی ر.ن.ئا(RNA).

korona laboratorio
AOP

ئه‌وان بە خێرایی بەو ئاکامە گەیشتن کە، ئەو ڤایرۆسە دروست کراوی مرۆڤ نیە. لەگەڵ ئەوەش دا لە لێکۆڵینەوەکان دا پارچەی سەیرو سەمەرەی RNA لەناو ڤایرۆسەکە دا دۆزرانه‌وه‌.

ئەو شێوە پارچانە لە له‌شی ئاژه‌ڵێكدا بیندران ،کە ناسراوە بە مێروخۆرە pangolin. ئەم جۆرە گیان لەبەرانە، لە بازارەکانی ئاژه‌ڵان لە چین دەفرۆشرێن.

لێکۆڵەرەوەکان ڤایرۆسی کۆرۆنایان کە لە نێو مرۆڤەکاندا بڵآوبۆتەوە لەگەڵ ئەو ڤایرۆسانەی کە لە شەمشەمەکوێرەو مێروخۆرە(pangolin) دا هەن لەبەرامبه‌ر یكتر راگرت و هه‌ڵسه‌نگاندن و له‌كۆڵینه‌وه‌یان له‌ سه‌ر كردن . له‌ كۆتایدا به‌ پشت به‌ستن به‌ ئاكامی لێكۆڵینه‌وه‌كانیان رایانگه‌یاند ، ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ئاژه‌ڵه‌وه‌ گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ مرۆڤ لە تاقیگە دەر نەچوە ودزه‌ی نه‌كردوه‌.

هەروەها ئەوەی کە ئاكامی لێکۆڵینەوەكان پشت راست دەکاته‌و شیوەی بەرگریکردنی لەشە، لە بەرابەر ڤایرۆسی کۆرۆنا، سیستمی به‌رگری له‌ش له‌ به‌رامبه‌ر كۆرۆنا به‌ شێوه‌ی به‌رگری كرد

korona
AOP

ت.‌هۆ.ل (THL) ناوەندی تەندروستی و تەناهی فینلاند پێشبینی دەکات: دەوروبەری ١١٣٠٠ کەس لە فینلاند پێویستیان بە چارەسەری جەخۆشخانە دەبێت ، هەروەها ٣٦٠٠ کەس پێویستیان بە چاوەدێری تایبەت دەبێت.

ناوەندی تەندروستی و تەناهی فینلاند (THL on julkaissut uuden version) رۆژی چوارشەممە ٢٥|٣ نوسخەی نوێی پێشبینی خۆی لە بابەت ڤایرۆسی کۆرۆناوە ٣ بڵاوی کردۆتەوە. بەپێی ئەو پێشبینیە نوێیە ١١٣٠٠ کەس پێویستیان بە چارەسەری و خەواندن لە نەخۆشخانە دەبێ و ٣٦٠٠ کەس پێویستیان بە چارەسەر و پێراگەیشتنی تایبەت دەبێ.

وا پێشبینی دەکرێت لە کاتی گەیشتنی ئەو پەتایە بەلوتکە دا هاوکات و لە یەک کات دا پتر لە ٩٠٠ کەس لە نەخۆشخانە بخەوێندڕێت و پتر لە ٢٨٠ کەسیش پێویستیان بە چارەسەری و چاوەدێری چر و تایبەت بێت. ئەو پێشبینیە بەپێی لێکۆڵینەوەی هاوبەشی ناوەندی تەندروستی و تەناهی فینلاند و زانکۆی تورکویە ، کە بەردەوام تازە دەکرێتەوە.

میکا سالمینێن(Mika Salminen)سەرۆکی ناوەندی تەندروستی و تەناهی فینلاند دەڵێ: هۆی سەرەکی بۆ کۆرینی پێشبینیەکانمان و بردنەسەری ژمارەی توشبوان، ئەو زانیاریانەن کە لە ئیتالیاوە بە دەستمان دەگەن سەبارەت بە چۆنیەتی و خێرایی بڵاوبونەوەی ئەو ڤایرۆسە و گێزرانەوەی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر.

-شوێندانەرترین زانیاری نوێ ئەوەی کە لە ئیتالیا پێشبینی لەسەر ئەو پەتایە کرابوو، ئەوەی کە ژمارەی توش بوون بەکۆرۆنا ڤایرۆس بەپێی ر٠(ر سیفر) چەندە. سالمینێن دەلێت ژمارەکە کەمێک پترە لەوەی پێشتر پێشبینی کرابوو.

ناوەندی تەندروستی و تەناهی فینلاند دەڵێت لەبەر روناکایی ئەو زانیاریانەی لەسەر ڤایرۆسی کۆرۆنا لە وڵاتانی ئەوروپا و لەسەروی هەموویان لە ئیتالیا وەدەستمان هێناون، پێشبینیەکانمان بردونەسەر. ئێستا توش بونەکە بڵآو کردنەوەی لە دوەوە نێزیکترە تاکو لەیەک. لە بەینی ١،٦ بۆ ١،٨ کەسە.(هەرکەسێک ٢ کەس توش دەکات)

بەپێی پێشبینیە سەرەتاییەکان بۆ بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا، هەرکەسێکی توشبوو بەکۆرۆنا ٢،٢ کەسی تر توش دەکاتەوە.

هەفتەی رابردوو پێشبینیەکان بە شێوەیەک بوون، کە رێکارەکانی حکومەت بۆ پێشگرتن لە کۆبوونەوەی خەڵک و چاوپێکەوتنیان وادەکات ، هەرکەسێکی توشبوو ڤایرۆسەکە تەنها بداتەوە بە ١،٤ کەسی تر.

ساڵمینێن(Salminen) پێی وایە دیدار وچاوپێکەوتنەکانی خەڵک تا رادەی ٢٥ بۆ ٥٠ لەسەدا کەمی کردوەو ئەوەش پێوەندە بەوەی لە کوێ دەژیت. ئەوە بۆتە هۆی ئاوسار کردنی ڤایرۆسەکە، بەڵام هێشتا کەمە و بەس نیە.

ئایە زانیاریەکان لەسەر توند بوونی ئەو ڤایرۆسە کەمیان کردوە یا ن تر بوون؟

هەفتەی رابردوو ئەنجومەنی وەزیران جەدوەلێکی بیر ‌خستنەوەی بڵاو کردبۆوە، تێیدا باسی ئەوەی کردبوو، چەند کەس توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەبێت، چەندکەس پێویستی بە چارەسەری لە نەخۆشخانە دەبێت ، چەند کەسیش گیانیان لەدەست دەدەن. بەپێی سێ قۆناغی جیاواز.

بەپێی پێشبینیەکەی ئەنجومەنی وەزیران توش بونەکە لەکاتێکدا کە بەسوکی پەتاکە بڵاو بێتەوە، ٢٠٪ لەسەد، لە شیوەی ناونجیەکەی دا ٤٠٪ لەسەدە، لە کاتێکدا بە سەختی بڵآوبێتەوە ٦٠٪ لەسەدە. بەپێی ئەو پێشبینە لە کاتێک دا بە سەختی بڵاو بێتەوە بە گوێرەی لێکدانەوە بیرکاریەکان پتر لە ٣٢٠٠٠ کەس پێویستیان بە نەخۆشخانەو چارەسەر لە نەخۆشخانە دەبێت.

توییا لەینۆ(Tuija Leino) پزشکی بالا کە بەشداری لە لێکدانەوەزانستی و داتاییەکەی ناوەندی تەندروستی و تەناهیدا کردوە پێی وایە، پێشبینیەکەی ئەنجومەنی وەزیران پشتی بە هیچ داتایەک نەبەستوە . هەربۆیە ناکرێ ژمارەکانی ئەنجومەنی وەزیران و ناوەندی تەندروستی و تەناهی لەلای یەک رابگری.

راگەیاندنی رۆژی 25.3ی دەزگای تەندوروستی و تەناهیی فینلاند لە مەڕ بەراوردی ژمارەی ئەو کەسانەی پێویستیان بە پێراگەیشتنی نەخۆشخانەیی هەیە لەو پێشبینیەدا جێدەگرێتەوە. ئەو بەراوردە، بە ئاستەم لە چوارچیوەی ئەو گریمانەی کە لەوانەیە ژمارەی کەسانێک کە پێویستیان بە پێراگەیشتنی نەخۆشخانەیی هەبێت بگاتە 4320 تا 10800 کەس جێدەگرێتەوە.

تەنیا لەسەر ئەو گریمانەیەی کە چەند کەس توشی ئەو پەتایە دەبێت ناکرێ بەو ئاکامە بگەی کە چەند کەس پێویستی بە چارەسەر لە نەخۆشخانە دەبێ.

تویا لەینۆ(Tuija Leino) پێیوایە لە ماوەی چەند مانگی داهاتوو دا لە سەدا چلی فینلاندیەکان توشی ئەو پەتایە دەبن. ئەو پێشبینە لەسەرئەو گریمانانە دادەندرێ کە خەڵک چەندە پێوەندیان بەیەکەوە دەبێت.

لەینۆ پێی وایە ، ئەوە شتێکی روون و ئاشکرایە کە رێکارەکانی حکومەت بۆ سنوردارکردنی کۆبونەوەی خەڵک شوێنی داناوەتە سەر بڵاوبونەوەی ئەو پەتایە. لەینۆ دەلێت زۆرترین قازانجی ئەو رێکارانەی حکوبەت گرتونیەبەر ئەوەیە کە ئەوانەی لە ریسک دان و سەروی ٧٠ ساڵن ، دەتوانن خۆیان بپارێزن و نیزیکی کەسانی تر نەبنەوە.

ئێستا لە فینلاند ژمارەی ئەوانەی توش دەبن و ئەوانەی پێویستیان بە چارەسەری دەبێت بەپێی دوو پێشبینی هەژمار دەکرێن: لە یەکیان دا ئەوەیە کە هەرکەسەو نەخۆشیەکە دەداتەوە بە ١،٦ و لەوەی دیکەیان دا ١،٨.

لەینۆ پێیوایە ئەوەی کەمتریان ١،٦ پتر جێگای باوەرە.

ئەگەرتوش بوونەکە بەپێی پێشبینی یەکەم واتا ١،٨ بێت ، ئەوانەی پێویستیان بە چآرەسەری و نەخۆشخانە دەبێت بە گوێرەی پێشبینیەکە ژمارەیان دەچێتە سەر و پتر دەبن.

لەماوەی ئەو پەتایەدا پێشبینی و زانیاریەکان بەبەردەوامی گۆرانیان بەسەر دادێ.

Drive-in koronavirus näytteenotto Porvoossa.
Markku Rantala / Yle

ناوەندی تەندروستی وتەناهی فینلاند پێی وایە ئەگەر ڤایرۆسی کۆرۆنا بە خێرایی وبەربڵآو گەشەبکات، نەخۆشخانەکان بەراده‌ی پێویسیت شوێنی چاوەدێری چروتایبەتیان نیە وخێرا پر ده‌بن و له‌ تونایان دانییه‌ به‌ باشی خزمه‌تی نه‌خۆشه‌كان بكه‌ن.

ئەگەر پێش بە بڵاوبوونەوەی خێرای ڤایرۆسی کۆرۆنا لە پارێزگای باشور(uusi maa)وە بۆ پارێزگاکانی دیکەی فینلاند نەگیرێت، ئەوا نەخۆشخانەکانی پارێزگاکانی تربە رادەی پێویست شوێنیان بۆ ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ی گیانیان له‌ مه‌ترسی و ریسكدا و پێویسته‌ بخرێنه‌ ژێر چاوەدێری پزشكی نیه‌.

هەربه‌م هۆیه‌ و به‌ مه‌به‌ستی پێشگرتن لەبلاوبوونەوەی کۆرۆنا لە پارێزگای (uusi maa) وە بۆ شوێنەکانی تری فینلاند بۆماوەی سێ حه‌وته‌ هاتوچۆ قەدەغە دەکرێت وتەنیاش لە کاتی زۆر پێویست دا رێگە بە بەزاندنی سنور دەدرێت.

دانیشتوانی شوێنەکانی تری فینلاند لە باری تەمەنەوە، ته‌مه‌نیان لەسەرتره‌ و تەندروستی شیان له‌ دانیشتوانی ئووسیما ناجێگیرترە واته‌ ئه‌وان زیاتر له‌ ریسكدان . تا ئێستا ڤایرۆسی کۆرۆنا زۆرتر باری تەندروستی خانەنشینانی پتر بەرەو نا جێگیری بردوە هه‌تاکو گەنجەکان وئەوانەی تەندروستن. ئەوەش پتر بە هۆی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئەوانەی تەمەنیان دەچیتە سەرتر، توانای به‌رگری جەستەییان لەبەرابەر نەخۆشیەکان دا لاوازتر دەبێت.

کاتێک بەتەمەنەکان و ئەوانەی نەخۆشی درێژماوەیان هەیە ، دەگوازرێنەوە بۆ نەخۆشخانەو بەشی چاوەدێری تایبەت، باش وایە بە رادەی پێویست جێگا و شوێن هەبێت بۆ چاوەدێری و پێراگەیشتنیان.

Sairaanhoitaja käsittelee hengityskonetta.
Anni Reenpää / Lehtikuva

لە رێگای سنوردار كردن و بەربەست دانان بۆ هاتوچۆو، هەوڵ دەدرێت پێش بە بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا بگیرێت، هەرچەند کە ئەم بەربەستانە لەگەڵ یاسا بنه‌ره‌تیه‌كانی مافی هاتوچۆکردن یك ناگرنه‌وه‌. هه‌تا ئه‌و راده‌ی نەخۆشیەکە کەمتر و هێواش تر بڵاو بێتەوە ، بەو ئەندازەیەش پێراگەیشتن و خزمه‌ت كردن به‌ نەخۆشه‌كان و خاوەن پێداویستیەکان باشتر به‌رێوه‌ ده‌چێت.

بەشیوەی مام ناوه‌ندی ئەونەخۆشانەی دەبرێنە بەشی چاوەدیری تایبەت سێ رۆژ لەوێ دەمێننەوە. بەڵآم لە نەخۆشی کۆرۆنا دا جیاوازەو، ئەو کەسانەی به‌ توندی گیروده‌ی ڤایرۆسی کۆرۆنا ده‌بن بۆ ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانەو لە ژێر چاوەدێری تایبەت دا دەمێننەوە.

یۆهاننا ئۆیالا نیێمێلا(Johanna Ojala-Niemelä) سەرۆکی کۆمیتەی کاروباری دەستوری فینلاند ، رۆژی ٢٥|٣ لە چاوپێکەوتنێکی ته‌له‌ڤزیۆنی پرۆگرامی ئا ستودیۆی كاناڵی Yle رایگه‌یاند: رەنگە ماوەی مانەوە و چاوەدێری هەر نەخۆشێکی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە بەشی چاوەدێری تایبەت ، دوو بۆ سێ حه‌وته‌ بێت.

واتە بۆی هەیە هەر نەخۆشێکی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە پێویستی بە جاوەدێری تایبەت هەیە ، جێی ٧ نەخۆشی تر بگرێ. ئۆیالا نیێمێلا( Ojala-Niemelä) دەلێت بۆ نمونە لە نەخۆشخانەی ناوەندیی لاپی(Lapi) تەنیا به‌ بۆ، نۆ کەس جێگا و شوێنی چاوەدێری تایبەت هەیە.

ناوبراو داوا لە فینلاندیەکان دەکات بۆ پێشگیری لە بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا ، لەکاتی پشوی جێژنی پیرۆزواته‌(Pääsiäinen) سەردانی باکوری وڵات نەکەن و لە ماڵەوە بمێننەوە باشترە.

28.3.2020

- بە سەدان پۆلیس و سەرباز لە ٣٠ خاڵی چاوەدێری و پشکنینی سنوری پارێزگای (Uusi maa) جێگیر کراون.

پۆلیس لە ٣٠ خاڵی سەرەکی ئەو رێگایانەی ده‌به‌سترێنه‌وه‌ به‌ پارێزگای باشور(Uusi maa) و لێوەی دەر دەچن، پشکنین و لێپرسین له‌ هاووڵاتیان دەکات، هاوكات به‌ بە بەردەوامیش لە گەران و هاتوچۆدایە و گشت رێگاكانی بچوک و لاوه‌كیه‌كانیش كه‌ ده‌بسترێنه‌وه‌ به‌ ئوسیما، دەخاتە ژێر كۆنترۆڵ چاوەدێری.

قەدەغەکردنی هاتوچۆ لە پارێزگای (Uusi maa) وە بۆ پارێزگاکانی تر، به‌ مه‌به‌ستی پێشگیری لە بلاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەو پارێزگایەوە بۆ شوێنەکانی تری فینلانده‌. یاسای سنووردار كردنی ئوسیما و هاتنه‌ ژوور و چوونه‌ ده‌ره‌وی ئه‌م هه‌رێمه‌ لە٢٨ مانگی٣ خرایە واری جێبەجێکردن. هه‌تا ١٩ی مانگی٤یش درێژەی دەبێت. پۆلیس لە ماڵپەری ئینترنێتی خۆی، گشت شوێن و هەموو خاڵەکانی چاوەدێری و پشکنینی راگەیاندوون.

لێپرسین و پشکنین لە شەمەنده‌فر(قیتار)ەکانیش دا هەیە. پشكنین و چاودێری له‌ ناو شه‌مه‌نده‌فره‌كان واته‌ قیتارده‌ستی پێكردوه‌ و هه‌روه‌ها پۆلیسی چاودێر له‌ ناو شه‌مه‌نده‌فڕكانیش چاودێ ی و لێپرسینه‌وه‌ له‌ خه‌ڵك و كه‌سه‌كان ده‌كات.

پۆلیس بۆ چاوەدێری سنورەکانی پارێزگای (Uusi maa) یارمەتی لە هێزی سه‌ربازی و بەرگری سپای فینلاند وەرگرتوە. هێزی بەرگری(سپا) رایگەیاند کە بە هێزێکەوە کە پێکهاتوە لە ٤٠کەس لە هێزەکانی دایمی و ٧٥٠ سەرباز، یارمەتی پۆلیس دەکات. هەموو ئەو هێزەی کە پێهاتوە لە پۆلیس و هێزی دایمی سپا و ئەو سەربازانەی لە دەورانی سەربازی دان لەژێر فەرمانی پۆلیس دان.

بەهۆی سنوردانان بۆ هاتو چۆ لە پارێزگای (Uusi maa)وە لە فرۆکە خانەکانی ئۆولو(Oulu) و کووسامۆ(Kuusamo) چاوەدێری و لێپرسین بۆ خەڵک دەکرێ. لێپرسین لە هەموو ئەو گەشیارانەی بە فرۆکە لەو شوێنانه‌وه‌ دێنە فرۆکەخانەی هێلسینی-ڤانتا (Helsinki-Vantaa) دەکرێت. لێپرسینەوە لەوە دەکرێ کە ئەو کەسە بۆ چی و بە چ مەبەستێک گەشتی ئەو شوێنە ده‌كات. پێویسته‌ گەشتیار، بە نوسین یان بە وتن هۆی گەشتەکەی روون بکاتەوە، کە بۆچی دەبێت ئەو گەشتە بکات. واته‌ پێویسته‌ به‌ڵگه‌ی باش و سه‌لمێنه‌ری گرینگی گه‌شت و سه‌فه‌رت، نیشانی پۆلیس بدرێت.

Poliisi työssään tarkistuspisteellä valtatiellä Hyvinkään Sahamäen liittymän kohdalla Uudenmaan ja Kanta-Hämeen maakuntarajalla lauantain vastaisena yönä.
.Heikki Saukkomaa / Lehtikuva

27.3.2020

ئایە دەکرێ بە پاساوی ئەوەی ئيستا یاسای باری نائاسایی لەئارادایە کەسانيک کە پیشەیان لەبواری تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکاندابوەوشارەزان و ئێستا لە بوارێکی تر دا کار دەکەن یان خانەنشین بوون بانگ برێنەوە بۆ خزمەت؟

یاسای باری نائاسایی لەکاتی ئیش پێکردنی دا بەو واتایەیە، هەموو ئەوانەی لەبواری تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان دا شارەزاییان هەیە و خاوەن پیشەن، ئەرکی سەرشانیانە قۆڵ هەڵماڵن بۆ کەمکردنەوەی زیانەکان و پێشگرتن بە بڵاوبوونەوەی پەتا.

لەکاتێکی وادا دەکرێ ئەوانەی کە شارەزای ئەوبەشەن و ئێستا لەبوارێکی تر دا ئیش دەکەن، یان تەنانەت ئەوانەش کە خانەنشین کراون بانگ بکرێنەوە بۆ ئیش.

ئێستا چی لە بابەت گرتنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە دەزانین؟

کاتێک کەسێک کۆکە دەکات کە هەڵگری ڤایرۆسی کۆرۆنایە، ئەو ڤایرۆسانەی کە لە زاری دەردەچن چیان لێ بەسەر دێت؟ لە ناو هەوادا دەمێننەوە یان ون دەبن و دەرۆن؟

ڤایرۆس ماوەیەک لە ناو هەوادا دەمێنێتەوە، دواتر دەنیشێتە سەر کەل و پەلەکانی دەوروبەری و نازانین تا ماوەی چەند بە زیندوویی دەمێنێتەوە، بەڵام باوەر ناکرێت بۆماوەی هەفتەیەک و تەنانەت رۆژێکیش بمێنێتەوە.

بۆچی بۆنمونە کرێکارانی مارکێتەکانی خواردن فرۆشتن دەمامک بەکار ناهێنن؟ بەسەدان کەس لەم شوێنەدا هاتوچۆ دەکات.

دەمامک ئەگەر بەشێوەیەکی دروست بەکاری نەهێنی، هیچ کەڵکی نیە. بۆ نمونە ئەو فرۆشیارەی لەسەر کاسەیە ، ناتوانێ هێندە زوو زوو دەمامکەکەی بگۆرێ، کە سودێکی تەواوی هەبێت و بیپارێزێ. باشتر وایە دەمامکەکان رابگیرێن بۆ کرێکاران و کارمەندانی بەشی تەندروستی.

کاتێک تات چۆتەسەرێ و ماسولکەکانت ئازاریان هەیەو لەشت دێشێ و لەوکەسانەی کە لە ریسک دان، ئایە بەلاتەوە پێوەندیگرتن بە ناوەندی تەندروستیەوە بێ بایەخە؟ یان تيستت بۆ دەکەن؟

باشتر وایە لەپيشدا تێستی باری تەندوستی خۆت(omaolo-palvelu) لە مالپەری (https://www.omaolo.fi/ (siirryt toiseen palveluun)) بۆ خۆت بکەیت و لەوێ ئاکام ووڵامەکەی یان ئەوەیە لە ماڵەوە بمێنیتەوە یان پێت دەلێ پێوەندی بە ناوەندی تەندروستیەوە بگری.

بریار وایە میوانم بێن. ئایە پێشوازیان لێ بکەم یان خۆ بپارێزم لە بینینیان و پێشوازی لێکردنیان و خۆم لە ماڵەوە دوورەپەرێزبگرم ، لەکاتێکدا تەندروستیم تەواوەو کێشەم نیە؟

باشتر وایە ئيستا خۆ لە هەموو میوانیەک بپارێزیت و بینین و چاوپێکەوتنەکانت لە رێگای ئینترنێت و تۆرەکۆمەڵایەتیەکانەوە بێت.

بەگوێرەی زانیاریەکانی وەزارەت، خەڵک دەستیان کردوە بە کرینی دەواو دەرمانێکی زۆر کە دوکتۆر بۆی نوسیون، تەنانەت بەرادەی پێویستی یەک ساڵیان، ئەوە کارێکی باش نازانێت.

خەڵک دەستیان کردوە بە کێشەوەی دەرمان لە دەرمانخانەکان کە پێشتر دوکتۆر بۆی نوسیون، پێشتر باس لەوە دەکرا، خەڵک قەفەزەی دەرمانخانەکانیان لە دەرمانی ئازار و تا بەتاڵ کردوە، بەڵام بەگوێرەی زانیاریەکانی کۆمپانیای گەشەپێدان و تەناهی دەرمان(FIMEA) ، خەڵک دەستیان کردوە بە کێشەوەکردنی ئەو دەرمانانەش کە ناوەندە تەندروستیەکان و دوکتۆر بۆ سالێک بۆ نەخۆشەکانیان نوسیوەو دەرمانخانەکانیان لە هەموو جۆرەکانی دەرمان بەتاڵ کردوون.

ئەو دەرمانانەی کە بۆ نمونە زۆرتر خەڵک کێشەوەیان کردون و کۆیانکردوونەوە، بریتین لە دەرمانی نەخۆشیەکانی دڵ و چارەسەری خوێن، ئاسم(رەبو) و دەرمانی نەخۆشیە دەرونیەکان. خەڵک هاتوون بە رادەیەکی زۆر لەو دەرمانانەیان کریون. بەگوێرەی زانیاریەکانی فیمێیا (FIMEA) ، تەنانەت زۆر کەس دەرمانی ساڵێکیان کێشەوە کردوە.

بەهۆی داخوازی زۆر لەسەر ئەو دەرمانانە و کێشەوەکردن و کۆکردنەوەیان، بۆ ماوەیەکی کاتی لە فینلاند ،کێشەی دەست کەوتنی دەرمانی دروست کردوە. لە راستی دا کێشەوەکردن و کۆکردنەوەی ئەو دەرمانانە رەنگە نەک هەر باش نەبێت، بەڵکودەتوانێ ئەو زیانەشی هەبێت کە ئەوکەسانەی بەراستی ئەو دەرمانانەیان پێویستن دەستیان نەکەون و بێ دەرمان بمێننەوە.

رۆژی ٢٣|٣ حکومەت رایگەیاند کە هەموو عمبار و ناوەندەکانی پاشەکەوتی خۆی ئاواڵەدەکات بۆ یارمەتی دانی بەشی تەندروستی و پێراگەیشتن بۆ ئەوەی پێویستیەکانی لەبەردەست دابن. بەلام فیمێیا(FIMEA) پێی وایە ئەوە هیچ یارمەتیەکی دەرمانخانەکان ناکات بۆ پرکردنەوەی کەمی دەرمان.

وەزارەتی تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتیەکان لەفەرمانێک د ا رۆژی ١٩|٣ رایگەیاند کە کەس بۆی نیە ئەو دەرمانانەی لەلایەن دوکتۆر و ناوەندە تەندروستیەکانەوە بۆیان دەنوسرێ بەشی پتر لە سێ مانگ وەربگرن.

بەرێوەبەرایەتی دوکان و بازارەکان هاوڵاتیان دڵنیا دەکەنەوە، کە بەشی گوازتنەوەو هێنانی کەلوپەل و پێداویستیەکانی ژیانی رۆژانە چالاکە و پێداویستیەکان بەشی هەموو خەڵک دەکەن- ئەی ئەگەر وایە بۆچی قەفەزەی زۆربەی دوکان و بازارەکانی پێداویستیەکانی خۆاردن بەتاڵن؟

ئەو کێشەوەکردنەی کەلوپەلی خواردن، کە لە ماوەی ئەو یەک -دوو هەفتەیەی رابردوو دا دەستی پێکردبوو خەریکە ئارام دەبێتەوە، بەڵام تا ئێستاش هێندێک کەلوپەل هەن کە خەڵک زۆرتر بەدوایانەوەیەو دەیانکرێ.

گەورەترین گروپی کۆمپانیاکانی پێداویستیەکانی ژیانی رۆژانەی خەڵکی فینلاند ، هەردوک گروپی س (S-ryhmä) و گروپی کێسکۆ (k-kesko) رایانگەیاند و قەولیان دا کە ئەو قەفەزانەی بەتاڵ بوون پر دەکرێنەوەو کەلوپەل دێت. کۆتایی هەفتەی رابردوو کرین و بازارکردن و کێشەوەکردن ئارامتر بۆوە.

هەروەها لە بەشی راگەیاندنی کۆمپانیای لیدل(Lidl)یش دڵنیای درایە خەڵک کە تا ئێستا هیچ کێشەیان نیەو کەلوپەلەکان دێن و کەم و کەسری و کێشەی گەورەیان نیە.

بەگوێرەی لێدوانی لیدل رەنگە لە مارێتێک یان لە پێویستیەک دا کەم و کۆری هەبێ و تەواو بووبێ، بەڵام بەشێوەی گشتی ، پێویستیەکانی رۆژانە و خواردەمەنیان هەیەو پێویست بەوە ناکا لەوە ترسیان هەبێ کە خواردەمەنی تەواو دەبێ. هەموو رۆژێک قەفەزەی مارێتەکان پر دەکرێنەوە.

کارکردنی خەڵک لە مالەوە بۆتە هۆی ئەوەی کە بەجێی ئەوەی بۆ نان خواردن رووبکەنە خواردنگە و رستورانەکان، خەڵک پتر لە رووبکەنە مارکێتەکان و پێویستیەکانی رۆژانەیان بکرن و لە ماڵەوە خواردن دروست کەن. ئەوەش بۆتە هۆی ئەوەی کە مارکێتەکان پێویستیان بە کەلوپەلی پتر بێت. هەروەها یەکێکی دیکە لە هۆیەکانی ئەوەی کە لەماڵەوە خواردن پتر دروست دەکرێت ئەوەیە کە مناڵەکان لە ماڵن و لە قوتابخانە و دایانگە نین.

لە مارکێتەکانی خواردن تا ئێستاش بەشێکە لە قەفەزەکانی خواردن بەتاڵن و پر نەکراونەوە. هۆی سەرەکی کێشەوەکردنی پێداویستیەکانی خۆراردنە لە لایەن خەڵکەوە لە یەک- دوو هەفتەی پێشوو دا، کە زۆر پتر لە رادەی پێویست و چاوەروان نەکراو بوو.

کۆمپانیاکانی بەرهەم هێنان، فریا نەکەوتوون جێگای ئەو هەموو کەلوپەلە پر بکەنەوە کە خەڵک کێشەوەیان کردن.

بۆ کەم بوونی بەشیک لە پێداویستیەکان و دەست نەکەوتنیان هۆی تریش هەیە. بۆ نمونە کەم بوونی میواجات (میوەکان)هۆیەکەی دەکرێ نەهاتنی لەو وڵاتانەوە بێت کە لێی بەرهەم دێن. بۆنمونە لە ئیسپانیا زۆرێک لە ژنانەی کە کاریان چنین و پێچانەوەی میوەکانە لەماڵەوە ماونەتەوەو نەچونەتە ئیش، ئەوەش دەبێتە هۆی لەدەست دانی هێزی کاری ئەو بەشە.

Nainen asettaa hengityssuojainta kasvoilleen
Derrick Frilund / Yle

شارەوانی هێلسینکی بۆ پاک کردنەوەی باخچەی یاری مناڵآن لە ڤایرۆسی کۆرۆنا بیر لە دێسینفۆ(پاک کردنەوەی) ی ئەو شوێنانە دەکاتەوە

شارەوانی هێلسنکی بۆ پێشگرتن لە بڵآو بوونەوە ڤایرۆسی کۆرۆنا بیر لەوە دەکاتەوە کە باخچەو شوێنەکانی یاریکردنی مناڵان دێسینفیۆ(پاک) بکاتەوە.

بەشی پێراگەیشتن و پاک کردنەوەی هێڵسینکی دەلێ: بیرمان لەوە کردۆتەوە ، بۆ هێورکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، هەموو شوێنەکانی یاریکردنیی مناڵان لە دەوروبەری قوتابخانەو باخچەی ساوایان و پارکەگشتیەکان پاک بکەینەوە.

هەرکات ناوەندی تەندروستی و تەناهی(THL) داوامان لێ بکات ، لەگەڵ گەرم بوونی کەش و هەوا دەست دەکەین بە پاک کردنەوەی ئەو شوێنانە.

هەروەها بیرمان لەوە کردۆتەوە کە هەموو پێویستیەکانی ورزش (ریازە) کردنی گشتی کە لە پارکەکانی هێلسینکی هەن پاک بکەینەوە. بەڵام پاکردنەوەی جادەکان و پارکە گشتیەکان جارێ بیریان لێ نەکراوەتەوە.

بەشی چاکردنەوەی رێگا و بانەکانی شاری ئێسپۆ دەڵێ، ئێمە ئامرازی پاکردنەوەی باخچەو پارکەکانمان هەیە ، بەڵام جارێ لە بەرنامەمان دا نیەو بیرمان لێ نەکردۆتەوە. بەهەمان شێوە شارەوانی ڤانتاش دەلێت ، جارێ بیرمان لە پاک کردنەوەی جادەو کۆڵان و پارکەکانی شارڤ نەکردۆتەوە.

لێرەوە دەتوانیت چاو لە رادەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەو پارێزگایە بکەی کە لێی دەژیت و بزانیت چەندە شوێنی لەسەر ژیانی رۆژانەت هەیە؟

لەو وتارە دا (Tästä artikkelista) دەتوانی زانیاریە بەرۆژ کراوەکان سەبارەت بە پارێزگا و ناوچەکان لە سەر بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بخوێنیتەوە. لە لاپەرەکە دا پارێزگای مەبەستت هەلبژێرە.

ئەم وتارە بە زمانی فینلاندیە. بەداخەوە وەرگێردراوی کوردیەکەی لەبەردەست دانیە، لەبەر ئەوەی وەرگێرانی تەواوی ئەو نوسینە کات و کارێکی زۆری دەوێ. لەگەڵ کەسێک کە زمانی فینلاندی دەزانێ بیخوێنەوە یان بەرنامەی وەرگێرانی ئینترنێت بەکار بێنە.

26.3.2020

پۆلیس بەربەست لەسەر هەموو ئەو رێگایانەی دێنە پارێزگای باشور (ئوسی ما)و لەو پارێزگایە دەردەچن دادەنێ. پشکنین بۆ هەموو ئەو کەسانە دەکرێت کە دێنە

ئەو پارێزگایەو لێوەی دەردەچن.

سنور بۆ هەموو ئەو هاتوچۆیانە دادەندرێ کە دێنە پارێزگای باشور و لەوێوە دەرۆنەدەرێ.

مەبەست لە دانانی سنوری هاتوچۆکردن لە نێوان پارێزگای باشور(ئوسیما) بۆ پارێزگاکانی تر و شوێنەکانی تری فینلاند، ئەوەیە پێشگیری بکرێ لە خێرا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە پارێزگای باشورەوە بۆ پارێزگاکانی تری فینلاند.

ئەگەر رۆژی پێنج شەممە ٢٦ی مارس (٢٦|٣) پارلمانی فینلاند یاسای دۆخی باری نائاسایی پەسند بکات ، ئەوا ئەو بەربەست دانان و سنوردار کردنە لە رۆژی ٢٧ی مارس(٢٧|٣) دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە.

هێزەکانی پۆلیس خۆیان بۆ ئەو ئەرکە ئامادە کردوەو داوای یارمەتیان لە سپا و پاسەوانی سنور کردوە. هێزە یارمەتی دەرەکانی سپا و پاسەوانی سنور لە ژێر ئەمری (فەرمانی) پۆلیس دادەبن و لە هەموو خاڵەکانی پشکنین پۆلیسی لێ دەبێ.

سنوردار کردنەکە بەپێی یاساکانی کاتی ئاسایی چاوەدێری دەکرێ، پۆلیس بۆی نیە هێزی زیادی بەکار ببات.

هەوڵ دەدرێ سنوردارکردنەکان بە رێنوێنی ، داوا لێکردن، و ئەمر پێکردن جێ بەجێ بکرێن.

تەنیا لە کاتێ زۆر پێویست دا و لەو کاتانە دا کە فەرمان و رێنوێنیەکان جێ بەجێ ناکرێن لە رێکاری توند دەگیرێتەبەر.

لەکاتێک دا پۆلیس بە پێویست بزانێ، دەتوانێت ئوتومۆبیلەکان رابگرێ و پشکنینیان بۆ بکات و بە تۆمەتی سەرپێچی و سنوربەزاندن کەسەکان دەست بەسەر بکات. لەکاتی سنور بەزاندن بەبێ ئیزن و بە نایاسایی کەسەکە دەکر بە جەریمەکردن (غەرامە) سزابدرێ.

کۆڵێهماینێن دەڵێ لە رۆژانی سەرەتا دا پۆلیس بە چری لە سەر رێگاکان دەبیندرێ و دەپرسێ. بەتایبەت لەسەر رێگا سەرەکیەکانی پارێزگای باشور(ئوسیما) بەربەست دادەنرێ، هەروەها لەسەر رێگاکانی تریش. وێرای جادەوبانەکان، پۆلیس لە شەمەنەفەر(قیتار) و فرۆکەخانەکانیش لە خەڵک دەپرسی و پشکنینیان بۆ دەکات.

پۆلیس دەلێ: هەموو ئەوکەسانەی چ بە ئوتوموبیل ، بە شەمەنەفەر(قیتار) یان پێویستیەکانی تر، هاتوچۆ دەکەن رادەگیرێن و پرسیاریان لێ دەکرێ، بۆ کوێ دەچن و بۆ چ مەبەستێک دەچن.

سنوردارکردنی هاتوچۆ بەو واتایەیە کە، هەموو هاتوچۆیەک لە نێوانی پارێزگای باشور(ئوسیما) و بارێزگاکانی تر تەنیا کاتێکە کە ناچار بیت و زۆر پێویست بێ. بۆ نمونە، گەشت کردن بۆ کات بەسەر بردن قەدەغەیە، بەلام بۆ ئیش یان چاوپێکەوتنی مناڵت یان سەردانی خزمێکی نەخۆشت دەتوانی سنور ببەزێنی و بچیت.

Poliisiauto aidan takana
Petteri Sopanen / Yle

ئەو پاساوانەی کە قەبوڵ دەکرێن بۆ سنور بەزاندن: کارو ئیشی حکومەتی(دائیرات) ، کار، راپەراندنی ئیش و کاری کۆمپانیا، بۆ ئەرک و کاری یاسایی ، مردنی خزم و کەسێکی نێزیک، چاوپێکەوتن بە مناڵت یان هەر هۆیەکی گرینگی تایبەت بەخۆت.

ئەوکەسانەی لە هاتوچۆدان، ئەرکی سەرشانیانە بەڵگەی پێناسیان پێ بێ و نیشانی پۆلیسی بدەن ، هەروەها بەڵگەی ئەوەی کە بۆ ناچارن برۆن بۆ ئەو شوێنە. باش وایە، هۆیەکان روون بن و بۆ خوێندنەوە ببن.

پۆلیس هیوادارە ئەوکەسانە بەڵگەی ئەوەیان پێ بێ کە بۆ دەبێ بچنە ئەو شوێنە ، بەلام ئەوە ئیجبار نیە. بۆ نمونە خاوەن ئیش دەتوانێ نامەیەک بدات بەو کرێکارەی کە دەینێرێ کە نوسرابێت، ئەوکەسە لەکوێ دەژیت و شوێنی ئیشەکەی کوێیە.

25.3.2020

کەسێک کە توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوە، بەشێوەی ناونجی چەند کەسی دیکە توش دەکات؟

هەرکەسێکی توش بوو بە ڤایرۆسی کۆرۆنا بەشێوەی ناونجی پتر لە ٢ (٢،٢) کەسی ترتوش دەکات. کەسی هەرە چالاک لە بڵاوکردنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بە کەسێک دەلێن کە بە شێوەیەکی تایبەت خەڵکانێکی زۆری توش کردوە. کەسانی هەرە چالاک لە بڵاوکردنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا دا ، لە بەشی هەناسەدان دا ڤایرۆسێکی زۆریان هەیە و، لەگەڵ هەناسە دان و کۆکین و پشمین زۆر بە سانایی و بە خێرایی ڤایرۆسەکە بڵاو دەکەنەوە.

ماوەی چەند رۆژ دەبێ لە قەرەنتینەدا بمێنیتەوە؟ ئایە دەکرێ ئەوکات بچیتە بازار؟

ئێستا ماوەی قەرەنتینە دوو هەفتەیە. ئەوە بەپێی دەرکەوتنی ماوەی ڤایرۆسەکەیە، کە لە دوو رۆژەوە هەتا ١٢ رۆژە. ئەگەر ئەو کەسە لەماوەی ئەو دوو هەفتەیە دا نەخۆش نەکەوت ئەوکات ماوەی قەرەنتینە بوونەکەی کۆتایی دێت.

کەسی قەرەنتینە کراو پێویستە خۆی بپارێزێ لە نیزیکی کردنی کەسانی دەرەوەی بنەماڵەکەی. دەتوانێ بچێتەدەرەوە، بەو مەرجەی لە کەسانی تر نیزیک نەبێتەوە. مەسەلەن نابێ بچێتە ئیش، قوتابخانە ، باخچەی ساوایان، ناوەندەکانی ریازە(وەرزشگا) و مارکێتەکان، لەبەر ئەوەی لەو شوێنانە زۆر ئاستەمە بتوانی خۆت بپارێزی لە نیزیک بوونەوە لە خەڵک.

چۆن دەکرێ جیاوازی ڤایرۆسی کۆرۆنا و ئانفلۆانزا یان هەڵامەتی فەسڵی بزاندرێ؟

ناتوانی بە نیشانەکانی و تەنها لە ماڵەوە دڵنیا بیتەوە کە ڤایرۆسی کۆرۆناتە و تەنیا لەرێگای ئامێرەکانی تێست و بە تێست کردن دەتوانی دڵنیا بیتەوە. نەخۆشی کۆرۆنا کۆڤید-١٩ بەشیوەی گشتی بە تا (گەرمی لەش) دەست پێدەکات، کۆکەیەکی وشک وهەست بە ماندوویی و بێهێزی کردنی لەگەڵە. هەروەها دەکرێ لە نیشانەکانی ئەو نەخۆشیە ژانەسەر(ئازاری سەر) ، ئاو لە کەپۆ هاتن، ئازاری قورگ، ئازاری دەمارەکان، تەنگەنەفەسی، لە هێندێک جار دا زگ چونیشی لەگەڵە.

بەلآم هەڵامەت زۆرتر بە ئازاری قورگ و چروزانەوەی کەپۆ دەست پێدەکات، بەدوای ئەودا کۆکەو ئاو لە کەپۆ هاتن دەست پێدەکەن. هەروەها ئانفلۆانزا بە چونەسەری تایەکی زۆر و خێرا دەست پێدەکات، کە بەدوای ئەودا کۆکە، ئازاری دەمارەکان یان ژانەسەری لەگەڵە. چڵمەشۆرە پێوەندیەکی بە ئانفلۆانزاوە نیە.

ئایە دەکرێ هاوکات هەم نەخۆشی کۆرۆنا بگری و هەم ئانفلۆانزا؟

بەلێ بۆی هەیە. بۆ نمونە مناڵی بچوک، کە نەخۆشی تری بەشی هەناسەدانی هەبن، دەکرێ لە بەشی سەرەوەی لای قورگ و سیەکانی دوو ڤایرۆس ببیندرێنەوە. بۆ گەورەساڵان زۆر بەدەگمەن هەیە کە هاوکات دوو نەخۆشی ڤایرۆسی لە بەشی قورگ و سیەکانی پەیدا ببێ، بەلام ئەویش دەکرێ هەبێ.

ئایە گەر ئانفلۆانزات هەبێ ئازارەکانی کۆرۆنا پتر دەکات؟

ئەگەر هاوکات هەڵگری دوو ڤایرۆسی بەشی سی و هەناسەدان بی، کە بە توندی توشیان بوبی، دەکرێ لە نەخۆشیە کلینیکیەکان سەخت تر بن. بۆ ئەوەش ئێستا هیچ نمونەیەک لە دەست دانیە، کە کەسێک هاوکات هەم نەخۆشی ئانفلۆانزای (ئا) ی گرتبێ و هەم ڤایرۆسی کۆرۆنا. شتێکی تاک و دەگمەنە.

Nuori niistää nenää.
Tiina Jutila / Yle

لە راستی دا لە سەدا چەند کەسی ئەوانەی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەگرن گیانیان لە دەست ئەدەن؟

ت.هۆ.ڵ. ناوەندوی تەندروستی و لەش ساغی پێی وایە زۆر ئاستەمە بزاندرێ لە سەدا چەند کەس گیانی لە دەست دەدات. هەموو ئەوانەی کە نیشانەکانیان لێ دەرنەکەوتوون یان بە سستی لێان دەرکەوتوون نازاندرێن و تەنانەت راپۆرتەکانیشیان نەدراوەتەوە بە ناوەندە تەندروستیەکان. دانی زانیاری و ژمارەی مردوەکان لە وڵاتە جیاجیاکانی جیهان و لە بەرابەر یەکتر دا راگرتنیان زۆر جیاوازەو وێنەیەکی هەڵەمان دەداتە دەست، لەوەی کە ئێستا لەسەدا چەند کەسی گیان لەدەست دەدات یان بەگشتی ئەو ڤایرۆسە بە بڵاو بوونەوەی دەبێتە هۆی گیان لەدەست دانی چەند کەس شتێکی ناروونە.

دەکرێ کەسێک کە هیچ نیشانەکانی لێ دەرنەکەوتوون بەڵام گرتویەتەوە کەسانی تر لێی بگرنەوە؟

ت.هۆ. ڵ. ناوەندی تەندروستی و لەش ساغی هەستی بەوە کردوە، کەسانێک کە هەڵگری ئەو ڤایرۆسەبن رەنگە ببنە هۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە. تا ئێستاش ئەوە شتێکی نا روونە، ئەوانە بە چ رادەیەک شوێندانەریان لەسەر بئڵاوبوونەوەی ئەو پەتایە هەیە. رێکخراوی تەندروستی جیهانی پێیی وایە بەشی هەرەزۆری بڵاوبوونەوەی بەهۆی ئەو کەسانەوە بوە کە نیشانەکانیان لەسەر دەرکەوتوون.

ئەگەر جارێک نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنات گرت، ئایە دژە ڤایرۆس لە لەشت دا دروست دەبێ؟

(Ilkka Julkunen) ئیلکا یولکونێن پرۆفیسۆری بەشی ڤایرۆس ناسی لە زانکۆی تورکو دەڵێ : وای بۆ دەچم کە، مرۆڤ دوای ئەوەی جارێک بە ڤایرۆسی کرۆنا نەخۆش دەکەوی لەشی لەبەرابەری دا خۆی بەهێز و ئامادەدەکات. تا ئێستا زانیاری لەبەر دەست نیەو پشت راست نەکراوەتەوە، داخوا دوای ئەوەی جارێک ڤایرۆسی کرۆنات گرت بۆ ماوەیەکی کاتی لەشت خۆی لەبەرابەری دا بەهێز دەکات یان بۆ هەموو تەمەنتەو، جارێکی تر دەکرێ بیگریتەوە یان نا. زۆرێک لە ڤایرۆسەکان ئاوان کە جارێک توشی بووی ئیدی بۆ هەموو تەمەنتەو جاری تر دووبارە نابێتەوە، بەڵام تا ئێستا لە بابەت کۆرۆناوە هیچ زانیاریەک نیە.

دەکرێ ڤایرۆسی کۆرۆنا لە رێگای خوێن بەخشینەوە بگوازرێتەوە ؟

بە گوێرەی زانیاریەکانی ناوەندەکانی خوێن بەخشین تا ئێستا لە دونیادا شتێکی وا پشت راست نەکراوەتەوە کە ڤایرۆسی کۆرۆنا لەرێگای خوێن بەخشینەوە بگوازرێتەوە. ڤایرۆسەکانی تری کۆرۆناش، وەک سارس، پێشتر لە رێگای خوێنەوە نەگوێزراونەتەوە.

پێشتر وتیان، کە بە پلەیەکی زۆر کەم لەو کەسانەی نەخۆش کەوتوون و ڤایرۆسی کۆرۆنایان گرتوە دەکرێ ڤایرۆسەکە لە نێو خونیان دا ببیندرێتەوە. ئەوە بەتایبەت لەو کەسانەدا دەکرێ هەبێ، کە نەخۆشیەکە زۆر بە سەختی لە جەستەیان دا گەشە دەکات. ئەوکاتە بۆی هەیە، لە رێگای بەخشینی خوێنیشەوە لە هێندێک کات و کەس دا ڤایرۆسەکە بگوازرێتەوە. پرۆفیسۆری بەشی ڤایرۆس ناسی ئیلکا یولکونێن دەلێ : بە هێچ شێوەیەک باش نیە خوێن بەخشین لە کەسێک قەبوڵ بکرێ کە نەخۆشەو حەلگری ڤایرۆسە یان تازە چاک بۆتەوە.

ئایە بۆی هەیە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە رێگای ئەو شتانەوە بگرین کە کریومانن و دەیانهێنینەوە بۆ ماڵ؟

ئەوە بە شتێکی زۆر جێگای باوەر نایەتە ژمار. ماوەی مانەوەی ڤایرۆس لە دەوروبەر لەباری کاتەوە زۆر کورتە. لەم بارەوە زانیاری و بەڵگەیەک نیە، کە مرۆڤ بەهۆی کەلو پەلی پژیویەوە نەخۆش کەوتبێ.

Kaupan kassa.
Jarkko Riikonen / Yle

جیاوازی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەگەڵ ئەو ڤایرۆس و نەخۆشیانەی کە لەم ساڵانەی دوایی دا پەیدابوون، وەک ئانفلۆانزی بەراز و سارس چیە؟

ڤایرۆسی ئانلۆانزا لەباری قەوارە و چۆنیەتیەوە جیاوازە لەگەڵ ڤایرۆسی کۆرۆنا، جیاوازیەکەی ئەوەیە کە سەر بە دەستەیەکی جیاوازی ڤایرۆسەکانە. تەنیا وێکچون و هاوبەشیان ئەوەیە، کە هەردووکیان بەیەک شێوە بڵاودەبنەوەو دەیگریەوە، واتا هەردوکیان لەرێگای کۆکین و پشمین و دەست لێدان و پریشکەوە بڵآو دەبنەوەو خێران لە بڵاوبوونەوە داو هاوشێوەن. کۆرۆنای نوێ دەکرێ بگوترێ خيراترە لە بڵاوبوونەوەی تاکو ئانفلۆانزای فەسڵی. وێناکردنی نەخۆشیەکان دەکرێ بگوترێ وەک یەک دەچن.

*ئایە وڵاتانی ئەفریقا و باشوری ئەمریکا لەم نەخۆشیە پارێزراون و خەڵک نەیگرتوە - یان هەواڵەکانیان بە شاردراوەی راگیراون و ئێمە ئاگامان لێی نیە؟
*

ڤایرۆسی کۆرۆنا لە پتر لە سی(٣٠) ولاتی ئەفریقا بڵاوبۆتەوە(ئەوە هەواڵی ١٨/٣ یە). زۆريک لە وڵاتانی ئەفریقا سنورەکانیان لەسەر خەڵکی ئەو ناوچانەی ڤایرۆسی کرۆنای لێ بڵآو بۆتەوە داخستوون و رێگە نادەن لەوێوە خەڵک بێتە ناوچەکانیان و وڵاتەکەیان.

پتر لە ٤٠ وڵاتی ئەفریقای ئامادەیی تەواویان کردوە بۆ تێست و بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا(زانیاری ١٨\٣). بەڵام لەگەڵ ئەوەش ناوەندە تەندروستیەکان ،پارە و ئامرازەکانیان بە رادەی پێویست پێ نەدراوەو بۆیان دابین نەکراوە. بۆ نمونە لەوڵاتێکی وەک کێنیا بە ٥٠ میلیۆن کەسەوە ، تەنها بەشی ١٥٠کەس شوێنی چاوەدێری چرو تایبەتی لە نەخۆشخانەکانی دا هەیەو تەنها ٢٠٠ پەرستاری تایبەتی تایبەت بەو بەشە هەیە. شتێک کە دەتوانی یارمەتیدەر بێت، خەلکی ئەفریقا زۆربەی گەنجەو بەساڵدا چووی کەمترە.

لە باشوری ئەمریکاش نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بڵاوبۆتەوەو هەیە، لەوێش وڵاتەکان بەخێرایی رێکارەکانیان گرتۆتەپێش بۆ سنوردار کردن و هێور کردنەوەوکەم کردنەوەی بڵاوبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە.

ئایە بۆی هەیە ‌‌‌حەیوانی دەستەمۆ(حەیوانی ماڵی) ڤایرۆسی کۆرۆنا بگرێ یان مرۆڤ لە حەیوانی دەستەمۆوە بیگرێتەوە؟

رێکخراوی تەندروستی جیهانی پێی وایە تائێستا بەڵگەیەکی وا لەدەست دانیە کە کۆڤید-١٩ لە حەیوانی دەستەمۆوە گوازرابێتەوە بۆ مرۆڤ. لە هۆنگکۆنگ راپۆرتێک بڵاوکرایەوە لەسەر ئەوەی کە سەگێک ڤایرۆسی کۆرۆنای گرتوە. ئەو ڤایرۆسە دوای ئەوە لەو سەگەدا دۆزرایەوە کە خاوەنەکەی ڤایرۆسی کۆرۆنای گرتبو و بۆ چارەسەری گوازرابۆوە بۆ نەخۆشخانە. وا باوەر دەکرێ کە ڤایرۆسەکە لە مرۆڤەوە گوازرابێتەوە بۆ سەگەکە. بەپێی تێستەکانی کە بۆ سەگەکە کراون، بە پلەیەکی کەم تێستی سەگەکە پۆزیتیڤ بوە، ئەوەش مانای وایە کە بە رادەیەکی کەم ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ناو لەشی سەگەکەدا هەبوە. سەگەکە نیشانەکانی لەسەر دەرنەکەوتوون.

ئایە دەکرێ لە کاتی خراپتر بوونی بارودۆخ بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا ، لە ترسان و بۆ پاراستنی گیانم نەچمە ئیش و لەماڵەوە بمێنمەوە؟

Markus Äimälä مارکوس ئەیمەلە، لێپرسراوی بەشی یاسایی سەندیکای رێکخراوە پیشەییەکان دەڵێ: بە بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆناش کۆمەڵگا بەشێوەی ئاسایی دەرواتەپێش و ژیان بەردەوامەو بەشێوەی ئاسایی ئەرک و کارەکان دەبێ راپەرێندرێن. هێندێک هەلومەرجی تایبەت هەن ، کە ئەو ئەرکەت ناخەنە سەرشان.

ئەیمەلە ، لە وتوێژی هەوالەکانی رۆژی ١٥\٣ ی کەناڵی YLE دا دەلێ: لەکاتێک دا کرێکار خۆی یان مناڵی نەخۆش بێت یان قەرەنتینەکرابێ ، قوتابخانە یان باخچەی ساوایانی مناڵ داخرابێ، رەنگە لە کاتێکی ئاوادا لە ماڵەوە مانەوەی باشتر بێت، ئەوەش پێوەندە بە تەمەنی مناڵەوە.

ئەو پێی وایە بۆ نەچونەوە سەر کار باشوایە جوان بیری لێ بکەیتەوە، ئەگەر خۆت لەو کەسانەی کە لە ریسک دان و مەترسی نەخۆش کەوتن و گرتنەوەیت لەسەر خۆت بپارێزە.

پەتای کۆرۆنا چ شوێنێک لەسەر گیرفانی مرۆڤ دادەنێ؟

رخی بازارەکانی جیهان بە بەهۆی پەتای کۆرۆناوە بە بەردەوامی و بەخێرایی لە داشکان و هاتنەخوار دان و ئابووری جیهان بەرەوخواردێت. ئابوری ناسان پێیان وایە بۆ کەسانی ئاسایی پەتای کۆرۆنا بۆ نمونە لەسەر پاشەکەوتییان شوێن دادەنێ. لەلای تریسشەوە، دراو پاشەکەوت دەکرێ چونکە دەرفەتی خەرج کردنی کەمترە.

زۆرێک لە بانکەکانی فینلاند قەولی قەرزی کار ئاسانیان بە موشتەریەکانیان داوە- بۆ ئەوەی لە قەرزەکانی تریان توشی کێشە نەبن و وەسڵەکانیانی پي بدەن.

ئایە کۆرۆنا بێ کاری و ناردنە پشوی ئجباری لەگەڵ خۆی دێنێ؟

کارناسان پێیان وایە جارێ زۆر ئاستەمە ئەوە بزاندرێ، کۆرۆنا چەندە لەسەر بێ کاری شوێن دادەنێ. لەپيشدا پيویستە ئەوە بزان

ین و تێبگەین داخوا چەندە بە بەربڵاوی لەسەر ئابووری وڵات شوێن دادەنێت و ئاسەوارەکانی چی دەبن، دوای ئەوە دەکرێ بزاندرێ کە چەندە لەسەر بێ کار کەوتنەوە شوێن دادەنێ. ئاسەوارەکانی لەپێش دا لەسەر پشوی زۆرەملی کرێکارەکان دەبێ.

لەگەڵ گەشەکردن و زۆر بوونی پەتای کۆرۆنا ، زۆرێک لە کۆمپانیاکان دەستیان کردوە بە باس و کۆبوونەوە بۆ

کەم کردنەوەی کرێکارەکانیان. دەگەڵ بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا رووکردنە سندوقی دراوی ناوەندەکرێکاریەکان زیادی کردوە

Matkustajia Helsingin Rautatieasemalla tiistaina 3. maaliskuuta
Emmi Korhonen / Lehtikuva

ئەگەرەکان چین، ئامامەکانی کۆرۆنا لەسەر ئابوری جیهان چین و چەند درێژە دەکێشێ؟

زۆر ئاستەمەو جارێ زوویە پێشبینی ئەوە بکرێت کە ماوەی چەند ئەکيشێ و گۆرانەکان چی دەبن، بەلآم Thierry Breton کۆمیسێری بازاری ناوخۆیی یەکیەتی ئەوروپا بۆچونی وایە، کە ئەو پەتایە ئابوری هەموو وڵاتانی یەکیەتیەکە تا ٢،٥ لەسەدا دادەبەزێنێ . شوێندانەری بەهۆی برانی زنجیرەی بەرهەمهێنانی جیهانی، داخرانی سنورەکان ، بریاری لەمالەوە هێشتنەوەی خەلك دەردەکەوێ. سەرۆکی (ETLA) ئێتلا Aki Kangasharju پيیوایە وڵاتی چین خێراتر لە پەتای کۆرۆنا خەلاسی دێت و چاک دەبێتەوە.

ئایە لەکاتی پەتای کۆرۆناش دا پۆست بە شێوەی ئاسایی دەگات؟ ئەی پێداویستیە گشتیەکانی هاتوچۆ(پاس ،شەمەننەفەر، مێترۆ و فرۆکەو)؟

تا ئێستا (١٩\٣) پەتای کۆرۆنا شوێنی لەسەر خزمەتگوزاریەکان ،دابەش کردن و گەیشتنی پۆست دانەناوەو ئاسایی بوە لە فینلاند پۆست ئیشی خۆی کردوە. هەروەها هەموو ئەو پۆستانەی لە دەرەوەی فینلاندیش دەگەن، بەشێوەی ئاسایی جیاکردنەوەو دابەشکردنیان بۆ کراوەو دەکرێ. ئەوەی کە دەتوانێ ئەو پۆستانە سنوردار بکات کە لە فینلاندەوە بۆ وڵاتانی تری جیهان دەرۆن ، کەم بوون یان یان تێکچونی هێڵی ئاسمانی و فرۆکەوانیە.

لە پێداویستیەگشتیەکانی هاتوچۆش دا گۆرانکاری کراوە. بۆ نمونە(VR) کۆمپانیای شەمەنەفەر نۆبەتەکانی هاتوچۆی کەم کردوونەوە، بەهەمان شێوە کۆمبانیاکانی پاس(ئوتوبوس) و فینئایر(FINAIR) هاتوچۆکانیان کەم کردوونەوە. بۆ نمونە کۆمپانیای کە لە HSL لە پایتەخت و دەوروبەر ئیش دەکات، هاتوچۆکانی خۆی کەم کردۆتەوە. زانیاری تازە بە بەردەوامی دەتوانی لەسەر مالپەرەکانیان بەدەست بێنیت

لە ماوەی هەلومەرجی تایبەت و قەدەغەی هاتوچۆ دا ئاو و کارەبا دابین دەکرێت و دڵنیایی دەدرێتە خەڵك؟

ناوەندەکانی پاک کردنەوەو بەرهەم هێنانی ئاو رێنوێنیان پێ دراوە، لەماوەی بڵاو بوونەوەی ڤایرۆسی کرۆنا دا چ ئامادەکاریەک بکەن و چۆن بجوڵێنەوە.گەورەترین هەرەشە کە دەکرێ لەسەر بەرهەم هينان و پالاوتنی ئاو هەبێ ، ئەوەیە کە بەژمارەیەکی زۆر لە کرێکارانی ئەو بەشە پەتای کۆرۆنا بیانگرێت و نەخۆش بکەون. ناوەندەکان ئەرکی سەرشانیانە کە خۆیان ئامادە بکەن بۆ کاتێکی ئاواو کرێکاری بەشی خێراو فریاکەوتنیان بە پەێێ پێویست هەبێ و ئەگەر کەسانێکیان نەخۆش کەوتن، کەسی دیکەیان هەبن کە جێی وانی پێ بگرنەوە.

ناوەندەکانی بەشی کارەباو گەرمایی(ئينێرژی) هەمیشە بە باشی ئامادەکاری تەواویان هەیە بۆ کاتی پێویست کێشەو بەربەست . کۆمپانیاکان دەستیان کردوە بە کاری لە دوورەوەو هاتوچۆ و کۆبونەوەوپێشوازی لە میوانی دەرەکی وسەردانی گروپەکانیان بۆ کۆمپانیا راگرتوەو لەو رێگایەوە گەرانتی بوونی کارەباو گەرمایی پێویستیان داوە.

قەدەغەکردنی کۆبوونەوەی پتر لە ١٠کەس چۆن لێکدەدرێتەوە؟ بەخاک سپاردن و زەماوند لەخۆی دەگرێ؟

وزارەتی داد پێی وایە کە، ئەم شێوە بریارە لەگەڵ یاسای کۆبوونەوە ئاینیەکان ناگونجێ ، بۆیە پێی وایەلەم بارەوە بریاردان دەکەوێتە ئەستۆی ئەوکەس و لایەنانە کە کۆروکۆبونەوەی لەم شێوە بەرێوە دەبەن.هەروەها بەرێوەبەری کەنیسەش دەلێ، قەشەکان پێیان وایە دەبێ کۆبونەوە ئاینیەکانیش بەگوێرەی ئەو بریارە بن و سنوریان بۆ دابندرێن و لە دە کەس پتر نەبن. لە١٨\٣ رونکردنەوەی قەشەکان بەم شێوەیە بریارەکەی وردتر کردەوەو وتی کە لەکاتی بەخاک سپاردن و تەڵقین دانی مردوو دا هەموو کەسە نیزیکەکانی بۆیان هەیە ئامادە بن ئەگەر لەو ژمارەیە(١٠ کەس) پتریش بن.

*ئایە دەکرێ بە پاس(ئوتوبوس) سەفەربکەی بۆ شارێکی تر؟ ئایە ئەوە کۆبوونەوەی پترە لە دە (١٠) کەسە؟
*

بەگوێرەی بۆچونی وەزارەتی داد ئەو سنوردارکردنە ،هاتوچۆکردن بە ئامرازەکانی هاتوچۆی گشتی ناگرێتەوە.لەگەڵ ئەوەش دا باش وایە لە خەڵکانی تر نیزیک نەبیتەوە. بۆی هەیە پاس و شەمەنەفەرەکانی رێگای دوور بەشێک لە نۆبەتەکانی هاتوچۆیان تێکدەنەوە.

ماڵپەری ئینترنێتی وەزارەتی داد زانیاری و رونکردنەوەی زۆرتر هەیە، مەبەست لە کۆبوونەوەی پتر لە دەکەس چیەو چۆنی لێکدانەوە بۆ دەکرێ. لەکاتی ئێستادا (٢١\٣ مەبەستە) بۆ نمونە مۆڵەکان، بینا گشتیەکان، بار و خواردنگەکان و هەموو شوێنەگشتیەکان کراوەن و رێگەپێدراون و دانەخراون.

مەرجی سەرەکی ئەوەیە کە ، گەورەساڵان خۆیان بەرپرسیارن و دەبێ هەست بە لێپرسراوی بکەن لەبەرانبەربەجێگەیاندن و بەرێوەبردنی ئەو بریارە و خۆیان لە کۆبوونەوە بپارێزن و لە یەکتر نیزیک نەبنەوە. هەروەها ئەرکی سەرشانی دایک و بابەکانە ، کە ئاگاداری مناڵەکان بن بۆ ئەوەی نیزیکی یەکتر نەکەونەوە.

ئەی ئەو گەشتەی بۆ دەرەوەی وڵاتم گرتۆتەوە چی بەسەردێ؟

وەزارەتی دەرەوە بەباشی دەزانێت بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە گەشتی دەرەوەی وڵات نەکەی. بەشی هەرە زۆری کۆمپانیاکانی گەشت کردن هەموو گەشتەکانی فەسڵی بەهاریان تێکداوەتەوە.

Käsien pesua wc:ssä.
Rami Moilanen / Yle

لە چ کۆرو کۆبوونەوەو بەرنامەیەک دا دەتوانم بەشداری بکەم؟

هەفتەی پيشتر حکومەت پێشنیاری کرد (١٢|٣)،هەموو ئەو کۆرو کۆبونەوەو جێژنانەی کە سەروی ٥٠٠ کەس تێیاندا بەشدار دەبن ،تاکو کۆتایی مانگی مای(٥) دەبێ تێکبدرێنەوە. بەرێوەبەرایەتیی هەرێمی رۆژێک دواتر فەرمانی دا کە ئەم بریارە لە ئێستاوە بۆ ماوەی یەک مانگ وەک دەستپێک دەبێ جێ بەجێ بکرێ، ئەم فەرمانە پێوەندی بە هەموو ئەو جێژن و بۆنانەوە هەیە کە لە ژوورێ یان لە دەرەوە دەکرێن.

یاسای دۆخی تایبەت چیە؟

ئەو یاسایە بۆ ئەوەیە کە لەکاتی دۆخێکی تایبەت و نائاسایی دا گەلی فینلاند و کۆمەڵگا بپارێزێ . ئەو یاسایە دەکرێ لە پێنج کات و قۆناغی جیاواز دا وەگەر بخرێ و کاری پێ بکرێ. بۆ نمونە کاتێک فینلاند رووبەرووی پەلامار و شەر دەبێتەوە یان هەرەشەی بڵاوبوونەوەی پەتایەکی بە بەربڵاوی لەسەرە کە دەکرێ خەڵکانێکی زۆر توش ببن.

لە یاسایی دۆخی تایبەت لە چەندین رێگاوە دەتوانێ سنور بۆ ژیانی مرۆڤەکان دابنێ. بەگوێرەی یاسای دۆخی تایبەت دەسەڵاتی داخستنی قوتابخانەکن لەدەست وەزارەتی خوێندن یان یان ئەنجومەنی باڵای حکومەت دایە. لەکاتی وەگەرخستنی دەسەڵآتەکانی یاسایی دۆخی تایبەت دا دەکرێ رێگری بکرێ بۆ گەشت کردن بۆ دەرەوەی وڵات، هەروەها لەناو خۆی وڵاتیش هاتوچۆ قەدەغەبکرێ لە شارێکەوە بۆشارێکی تر.

24.3.2020

چ کەسانێک تێستی کۆرۆنایان بۆ دەکرێ؟

لە فینلاند ئێستا تێستەکان زۆرتر بۆ ئەوانەی نەخۆشی توند و درێژماوەیان هەیە، ئەوانەی لە ریسک دان، کارمەندانی بەشی تەندروستی و خزمەتگوزاریە کۆماەڵایەتیەکانن دەکرێ. تێستی پتر بەگوێرەی زیاد بوونی پێویستیەکان ئەنجام دەدرێ.

بۆچی لە فینلاند رێچکەیەکی وا گیراوەتەبەر، کە تەواوی ئەوکەسانەی گومانی ڤایرۆسیان لێ دەکرێ تێست ناکرێن؟

لەبەر ئەوەی پێویستیەکاننی تێست(کیتی تێست) تا ئێستاش کەم و سنوردارن، تەنانەت دوو مانگ لێرەوەپێش هەر لێی نەبوو. بەگوێرەی گرینگی و پێویستیەکان لەپێشدا ئەوانەی نەخۆشی قورس و درێژماوەیان هەیە وەپێش دەخرێن و لە پلەی دوهەمیش دا کارمەندانی بەشی تەندروستی و خزمەت کردن و پێراگەیشتن، ئەوانەی کە نیشانەکانیان هەنو گومانی کرونایان لێ دەکرێ. بۆ ئەوەی بگەینە ئەو ئاکامەی کە ئەو ڤایرۆسە چەندە بلاوبۆتەوە پێویست بە ئەندازەیەکی زۆر پتر لە ئێستا بە پێویستیەکانی تێست دەکات، بەڵام لە کاتی بڵاوبونەوەی ئەو ئێپیدێمیەدا هیچ کام لە وڵاتانی جیهان نەیانتوانیوە ئەو ئەرکە بەتەواوی ئەوکارە بکەن.

چۆ دەتوانم دووری بکەم یان خۆم بپارێزم لە توش بوون و گرتنەوەی؟

باشترین رێگای خۆ پاراستن لە توش بوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا پاک و خاوێنی دەستەکانتە. باش وایە زوو زوو دەستەکانت بە سابوون و ئاوێکی زۆر ، بە رادەی ٢٠ چرکە بشوی. هەروەها فێر ببە بەشێوەیەکی دروست کۆکە بکەو بپشمە. کاتی پشمین کینێتس(دەسماڵی سەفەری) بەکار بێنەو خێرا بیخە زبلەکەوە. بەسەر پشتە دەستی خۆت دا کۆکە و پشمین مەکە، گەر ناچار بووی بەسەر قۆڵەکەت(هەنیشکت) دا بکۆکەو بپشمە.

باش وایە فێر ببی دەست لە دم و چاوت وەرنەدەی. لە شوێنە گشتیەکان و ناو پێویستیەکانی هاتوچۆدا باشوایە دەستەوانە (دەستکێش) بکەیتە دەستت. خۆت بپارێزە لە تەوقەکردن.

پێدەچێ تا ماوەی چەند ئەو ئێپیدێمیە درێژەی هەبێ؟

ماوەی مانەوەو بەهێزیەکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بەپێی لێکدانەوە بیرکاریەکان (ریازیەکان) هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێ. بەگوێرەی هەڵسەنگاندنەکان، یەکەمین شەپۆلی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە فینلاند بەکەمەوە تا سێ مانگی تر درێژە دەکێشێ. ئەگەر هیچ رێوشوێنێکی بۆ نەگیرا بایە بەر، بەگوێرەی لێکدانەوە بیرکاریەکان ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ماوەی ٢-٣ مانگ دا شەپۆلێکی زۆر بەهێزی لە فینلاند دەداو بەجێی دەهێشت. ئێستا کە هەوڵ دراوە بۆ خاوکردنەوەی شەپۆلی ڤایرۆسی کۆرۆنا ، ئێپیدێمیەکە کزتر دەبێ و پتر درێژە دەکێشێ. بە بەردەوامی دوو پرسیار دێنە گۆرێ: چەند خەتەری توشبونی مناڵان بەو ڤایرۆسە هەیە و چ ئەندازەیەک لەوانەی ئەو ڤایرۆسە دەگرننیشانەکانیان لێ دەرناکەوێ.

بۆچی گرینگە گەیشتنە لوتکەی واگیریەکە لە یەک پلەدا (ئەندازەدا) رابگیرێ.

زۆر گرینگە گەیشتنە لوتکەو بەرەوپێش چونی ئەو ئێپیدێمیە هێواش بکرێتەوە، بۆ ئەوەی پێراگەیشتنی ناوەندە تەندروستی و نۆشداریەکان بەشی هەمووی ئەونەخۆشانە بکات کە پێویستیان بە چارەسەری چروپر و گرینگ هەیە. بەشی هەرە زۆری ئەوانەی نەخۆش دەکەون ، نەخۆشیەکەیان سەرەتاییە و لە ماڵەوە دەمێننەوە، بەڵام بەشێک پێویستیان بە چارەسەری و پێراگەیشتن دەبێت.

کێن ئەوانەی لە ریسک دان؟

کەسانێکی دیاریکراو بەهۆی نەخۆشی ترەوە کە هەیانە یان بەهۆی چارەسەریەکانیان پتر لە کەسانی تر مەترسیان لەسەرە لەکاتی توش بوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا. بەگوێرەی لێدوانی ناوەندی تەندروستی و توانایی فینلاند (THL) ئەوەی کە لەم گروپە دان بەتەمەنەکانی سەروی ٧٠ساڵ و ئەوکەسانەن کە نەخۆشی تریان هەیە کە دەبێتە هۆی لەدەست دانی وزەیان، وەک شەلەلی، نەخۆشی شادەمارەکانی لەش یان نەخۆشی بەشی ناوەوە. هەروەها ئەوکەسانەی، نەخۆشی درێژماوەیان هەیە و بەبەردەوامی چارەسەری بۆ بەکار دێنن وەک نەخۆشی دڵ، نەخۆشی سیەکان، شەکرە یان لەکارکەوتن و کەم کاری جگەر و گورچیلە، ئەوانە پتر مەترسی دەکەوێتە سەر ژیانیان لە کاتی توش بوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا دا.

١. ئایا جگەرە مەترسی لەسەر نەخۆشیەکە زیاد دەکا؟

*وڵام: جگەرکێشان هۆی کۆمەڵێک نەخۆشییە کە مەترسیی گرتنی نەخۆشیی کۆرۆنا بە شێوەیەکی دژوار لەسەر مرۆڤەکان زیاد دەکەن.
*

لە سەرەتای سەرهەڵدانی بەڵای ڤایرۆسی کۆرۆنا، لە تۆرەکۆمەڵایەتیەکان زۆر باسی ئەوە دەکرا کە جگەرەکێشان ئەتوانێت لە تووشبوون بە نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنا بتپارێزێ. دەزگای هەواڵنێریی ئا.ف.پ لەم بوارە دا بە هاوکاریی شارەزایان ئەم دەنگۆیەیان بەدرۆ خستەوە.

ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند و ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانیی هۆشداری ئەدەن، کە جگەرەکێشانی بەردەوام زیانبه‌خشە. بە پێی زانیارییەکانی ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند جگەرەکێشانی ڕۆژانە کە بە گشتی هۆی لاوازبوونی چالاكیی سیپه‌لاكە، ئەکرێت ریسک و مەترسیی نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر تەندروستیمان زیاتر بکات.

جگەرەکێشان هۆی ئەم کێشە تەندروستیانەیە کە مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشی درێژماوە، زیادتر دەکەن. جگەرەکێش ئەگەر بۆ نموونە نەخۆشیی دڵی هەبێ، مەترسیی زۆرتری لەسەرە کە لە کاتی تووشبوون بە ڤایروسی کۆرۆنا نەخۆشیەکەی سەختتر و مەترسیدارتر بێت.

٢. ئایا دەرمانەکانی زەختی خوێن(فشار خوێن) تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنات دەکەن؟

*وەڵام: نا
*

بەشێک لە فینلاندیەکان لەسەر ئەو باوەڕەن کە خواردنی دەرمانەکانی زەختی خوێن مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا زیاد دەکات.

دوکتۆری نەخۆشیەکانی عەفونی و بەڕێوەبەری بەش لە نەخۆشخانەی زانکۆی تامپێرێ "یانا سووریەنێن" ئەم وەهم و ترسە ڕەتدەکاتەوە.

– دەرمانەکانی زەختی خوێن و هەموو داووده‌رمانێکی تر دەبێ هەر وەک خۆی بەکاربهێنرێ. بەکارهێنانی داووده‌رمان نابێ ڕابگیرێ.

٣. ئایا ئەکرێت ئیبۆپرۆفین (بورانا) بەکار بهێنرێت؟

*وڵام: تا ئێستا بۆ ئەم پرسیارە وڵامێکی ڕاست و باوەڕپێکراومان نییە، بەڵام لایەنە پەیوەندیدارەکان خەریکی لێکۆلینەوەن.
*

بە پێی زانیاریی ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند، ئێستا هیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراوی زانستی لە بواری پەیوەندیی ئیبۆپرۆفین و پەرەسەندن و مەترسی نەخۆشیی کۆڤید-١٩ واتە کۆرۆنا نیە. بۆ زانیاری: بورانا ناسراوترین دەرمانی ئیبۆپرۆفینیە لە فینلاند.

لە توێژینەوەیەکی ڕابردوودا دەرکەوتوە کە لە کاتی بەکارهێنانی ئیبۆپرۆفین و کێتۆپرۆفین، نەخۆشیی مێکوتە و بەشێک لە نەخۆشیەکانی عەفونی باکتریایی ئازاریان زیاترە.

– ئەم گومانە کە لە سەرێ باسکرا نابێ ببێتە ڕێگر لە بەکارهێنانی ئیبۆپرۆفین یا داووده‌رمانی تری ژان وعفونەت. بە پێی زانیاریی ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند ئەم خالە زۆر گرینگە بە تایبەت بۆ ئەم کەسانەی کە ئەم دەرمانانە بۆ نەخۆشیەکانی درێژخایەن بەکاردێنن.

ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند داوا دەکا ئەو دەرمانانە بەکار بێنن کە کاریگەری کەمیان لەسەر جەستە هەیە و هەروەها بۆ ماوەیەکی کورت و کاتی بەکاربهێنرێن.

بە بێی هەواڵی میدیاکانی نێونەتەوەیی، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانیی داوا دەکا کە مرۆڤەکان نابێ نەخۆشییە درێژخایەنەکانیان بە ئیبۆپرۆفین چارەسەر بکەن. بە پێی زانیاریی ڕێکخراوەکە دەرمانەکە بۆی هەیە ئێش و ئازاری نەخۆشەکە خراپتر بکات.

دوای لێدوانی وەزیری تەندروستیی فەرانسە "ئۆلیڤێر ڤێران" لە کۆتایی حەفتەی ڕابردوودا، پەیوەندی نێوان ئیبۆپرۆفین لە گەڵ زیادبوونی ئازارەکانی کۆرۆنا کەوتە نێو باسەکان. ئەو ئاگادارییە لە کاتێکدا هات کە بەهۆی بەکارهینانی ئیبۆپرۆفین ئازاری چوار کەس لە لاوەکان زیاتر پەرەی سەندبوو. بە پێی هەواڵی ڕۆژنامەی پزیشکیی بریتانیا ئەوان دەرمانی ئێش و چڵکیان بەکار هێنابوو.

دوکتوری تایبەت لە بواری نەخۆشیەکانی سیپه‌لاک "توولا ڤاسانکاری"، داوا دەکا کە بۆ تا (تەب) و ئێش پاراسێتامۆل بەکاربهێنرێت. بە پێی قسەی ئەم پسپۆرە، پاراسێتامۆل ئەکرێت بە دڵنیاییەوە لە ماڵ بەکاربهێنرێت، بەڵام نابێ بەکارهێنانی لە ئاستی دیاریکراو زیاتر یا بەشێوەیەکی بەردەوام بەکار بهێنرێت. بە پێی قسەی ڤاسانکاری، ئیبۆپرۆفین ئەکرێت خوێنڕێژیی ڕیخۆڵه‌ کەمێک زیاد بکات و کاریگەریی خراپی هەبێت لە سەر کارکردنی گورچیله‌کانی بەساڵاچوان.

ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند هەمان هەڵوێستی بەشی تەندروستیی نەخۆشخانەکانی پارێزگاکانی هێلسینکی و ئووسیما دووپات دەکاتەوە کە هیچ زانیارییەکی زانستی نیە کە بیسەڵمێنێت بەکارهێنانی (ئیبۆپرۆفین) مەترسی لە سەر سیپه‌لاکی(سی) نەخۆشەکانی کۆرۆنا زیاد بکات.

٤. ئایا تێستی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ماڵەوە دەکرێت؟

وڵام: نا، جارێ تێستی (تاقیکردنەوەی) بڕواپێکراو ڕانەگەیەندراوە.

بە پێی زانیارییناوەندی ئاسایش و تەندروستی لە فینلاند بە لانیکەم بە ڕێگەی ئینترنێت هەوڵدراوە کەلوپەل و ئامێری تاقیکردنەوەی ڤایروسی کۆرۆنا بە خەلکەکە بفرۆشرێت بۆ تاقیکردنەوەیی نەخۆشیەکە لە ماڵەوە. بە پێی زانیاری ئەم ناوەندە تا ئێستا هیچ یەک لە ئامێرەکان مەرجەکانی پێویستیان تێدا نیە و فرۆشتنیان یاسایی نیە.

سەرپەرەستیار"نێللی کارهو" ڕایگەیاند کە دەزگای تاقیکردنەوە جاری وایە نیشانەکانی نەخۆشیەکە نیشان دەدات، بەڵام بە ئیحتمالی زۆر ئەوە تەنیا لەکاتێکدایە کە تووشی نەخۆشیەکە بووبیت. لە لایەکی تر هەوڵ دراوە ئامێرەکانی تێستی تایبەت بە پسپۆرانی تەندروستی بۆ بەکارهێنان لە ماڵەوە بە خەڵکەکە بفرۆشرێت کە ئەمەش بۆ کەسێکی ئاسایی کە شارەزای ئامێرەکە نەبێت تێستەکە باوەڕپێکراو نابێت.

بە جێگەی ئەم ئامێری تێستانە، شارەزایانی بواری تەندروستی، واتە ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند، ناوەندی سۆتێدیگی و کۆمپانیای کوستاننوس دوۆدێسیم ئامێرێکی تایبەتی تێستیان دروست کردووە بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی تووشبوون بە نەخۆشیەکە. بەم بەرنامەیە هەموو هاووڵاتیان ئەتوانن دۆخی جەستەیی خۆیان هەڵسەنگێنن و لە سەر پێویستیی وەرگرتنی چارەسەریی پزیشکی زانیاری وەرگرن. بەرنامەی تێستەکە لە سەر ماڵپەڕەی خوارێ دەدۆزرێتەوە:

https://www.omaolo.fi (siirryt toiseen palveluun)

٥. ئایا بەکارهێنانی دەمامک سوودی هەیە؟

*وڵام: دەمامک ڕێگە لە میکرۆبەکان ناگرێت، بەڵام ئەتوانیت هاوڕێیانت بپارێزێ.
*

بە پێی زانیاری ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند، دەمامکی بەر دەم و لووت (كه‌پو)، ڕێگری لە تووشبوون بەم نەخۆشیانەی کە لە ڕێگەی هەواوە بڵاودەبنەوە، ناکات. دەمامک بۆی هەیە کەسانی تر بپارێزێت لەم ئاوەی کە لە کاتی پژمین و کۆکەی خاوەن دەمامک بڵاودەبێتەوە و لە سەر بەشە تەڕ و نماوییەکانی کەسانی نزیک بنیشێ یا لە سەر کەلوپەلەکانی دەوروبەر بڵاو بێتەوەوە و بە ڕێگەی دەستەوە دەگاتە بەشە هەستیارەکانی وەک چاو و دەم و لووت و کەسانی تەندروست تووشی نەخۆشییەکە دەکەن. بەپێی زانیاریی ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند، لە ژیانی ڕۆژانە دا دەمامک تەنیا ئەرکی دەسماڵی کۆکە و یا قۆڵی جلوبه‌رگ دەگێڕێت.

لە ڕوانگەی بەکارهێنەرەوە دەمامک ئەتوانیت ببێتە مەترسی.

– لە کاتی دانانی دەمامک دەست لە ده‌موچاو دەدەیت و هۆیەکانی تووشبوون بە نەخۆشی لە سەر دەموچاو بڵاو دەکرێنەوە. ئەمە وتەی میکا سالمینێن سەرۆکی بەشی چاودێری تەندروستی لە ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاندە.

بۆ ڕێگری لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشیەکە لە ڕێگەی هەواوە دەمامکی تایبەت هەن بۆ بەکارهێنانی کەسانی پیشەیی کە دەبێ بە شێوەیەکی دروست بەکاربهێنرێن و زوو زوو بیانگۆڕن.

– بە وتەی "سالمینێن" ناکرێ بە هەموو کەس بڵێی یا داوا بکەی کە دەمامک و ماسکەکان بەکاربێنن، واتە چارەسەریەکی گشتی نییە بۆ خۆپاراستن لە میکرۆبەکان.

. ئایا هەوای سارد یا ساوناکردن ڕێگری لە نەخۆشیەکە دەکەن؟

وەڵام: نا

بە پێی زانیاریی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی هیچ هۆیەک نیە بیسەلمێنێت کە هەوای سارد یا ئاوی گەرم و گەرماو ڤایرۆسی کۆرۆنا بکوژێت. گەرمیی لەشی مرۆڤ لە کاتی ئاساییدا ٣٦،٥ تا ٣٧ پلەیە بێ ئەوەی پەیوەندیی بە هەوای دەرەوەوە هەیبێت.

ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند دووپاتی دەکاتەوە، کە لە بەرنامەی هەواڵەکانی بەیانی کۆتایی ‌حەفتە، پسپۆرێک ڕەتیکردۆتەوە کە ساوناکردن یارمەتییدەر بێ و ڕێگری لە ڤایروسەکە بکات.

بە پێی زانیاریی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی باشترین ڕێگەکانی زانراو بۆ ڕێگری لە ڤایرۆسیی کۆرۆنا بریتین لە: شتنی دەست بە سابوون و ئاو یا بەکارهێنانی خاوێنکەرەوەی ئەلکۆلی و خۆپاراستن لە پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لە گەڵ ئەو نەخۆشانەی کە تووشی ڤایروسەکە بوون.

٧. ئایا ڤایروسەکە بە پڕژاندنی ئەلکۆل یا کلۆر لە هەموو شوێنێک لە نێو ئەچێت؟

*وڵام: ئەگەر ڤایروسەکە لە نێو لەش دابێ، نا، لەنێو ناچێت، بەڵام بەکارهێنانی خاوێنکەرەوەی ئەلکۆلی ڕێگرێکی گرینگە بۆ بڵاوبوونی ڤایروسەکە.
*

بە پێی زانیاریی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی ماددەی کلۆر و ئەلکۆل بەسوودن بۆ خاوێنکردنەوە، بەڵام ناتوانن ڤایرۆسەکانی نێو لەشی مرۆڤ لەنێوببەن. بەکارهێنانی خاوێنکەرەوەی ئەلکۆلی یارمەتیدەرە بۆ خۆپاراستن. بە پێی زانیاریی ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند باشترین ڕێگەی خۆپاراستن لە ڤایروسی کۆرۆنا و عفونەتەکانی تری تەنگەنەفەسی پاکوخاوێنیی دەست و پاک و خاوێنییە لە کاتی کۆکین. دەستەکان ئەبێ زوو زوو بە ئاو و سابوون بشوردرێن و ئەگەر پێویست بکات بە خاوێنکەرەوەی ئەلکۆلی پاک بکرێنەوە.

٨. ئایا ڤاكسین ڕێگری لە ڤایروسی کۆرۆنا دەکات؟

وڵامی ئەم پرسیارە جارێ نازانرێت. ڤاکسین تا ئێستا بوونی نیە، بەڵام هەولی زۆر بۆ چاکردنی ئەدرێت.

بە پێی زانیاریی ناوەندی تەندروستی و ئاسایشی فینلاند، ڤاکسین ئیتر ناتوانیت ڕێگە لەم پەتایەی ئێستا بگرێت. ئێستا زۆر زوویە وڵامی ئەوە بدرێتەوە کە ڤاکسینەکە کەی ئامادە دەبێ.

زۆر کەس بیر لەوە دەکەنەوە کە ئایا ڤاکسینی هه‌ڵامه‌ت (ئانفلونزا) یا پنومۆکۆک ڕێگری لە نەخۆشیی ڤایروسی کۆرۆنا دەکا یان نا، پێویستە بگوترێ کە بەپێی زانیارییەکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانیی ئەو ڤاکسێنە کاریگەریی نیە.

ئەم ڤاکسینانە چارەسەر نین بۆ ڕێگری لە ڤایروسی کۆرۆنا. ڤایروسی کۆرۆنا نوێ و جیاوازە و ڤاکسینی تایبەت بە خۆی پیویستە.

کۆمپانیای دەرمانسازیی پفایزر لە سەرەتای مانگی ئاداردا ڕایگەیاند کە ئەوان چارەسەرێکی شیاویان بۆ خۆپاراستن لە ڤایروسی کۆرۆنا دۆزیوەتەوە. کۆمپانیاکە هیوای خواست کە بۆ کۆتایی ئەمساڵ ئامادەبێت و ڤاکسینی دژە ڤایروسی کۆرۆنا تاقی بکاتەوە.

بە پێی زانیارییەکانی هەواڵدەریی ئا.پ تاقیکردنەوەی ڤاکسینی ڤایروسی کۆرۆنا لە هەفتەی داهاتوو لە ئەمریکا دەستپێدەکا. تاقیکردنەوە لە سەر ٤٥ خۆبەخشی گەنج و تەندروست ئەنجام دەدرێ. بە پێی وتەی لایەنە پەیوەندیدارەکان ساڵێک تا ساڵ ونیوێکی پێ دەچێت تا کاریگەریی ڤاکسینەکە دەرکەوێ.

٩. ئایا گەنجەکان لە تووشبوون بە ڤایروسی کۆرۆنا پارێزراون؟

وڵام: نا. بە پێی زانیارییەکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی، مرۆڤەکان لە هەموو تەمەنێکدا بۆیان هەیە تووشێ ڤایروسی کۆرۆنا بن.

بە پێی زانیاری ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی، کەسانی بەساڵاچوو و ئەو کاسانەی کە نەخۆشیی درێژخایەنی وەک ئاستما، دیابێت و نەخۆشیی دڵیان هەیە، مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشیەکە لەسەریان زۆرتر و مەترسیدارترە .

بەم هۆیەوە حکومەتی فینلاند داوا دەکا کە کەسانی سەرووی ٧٠ ساڵ لە دۆخ و شوێنێکی هاوشێوەی کەرەنتین بمێننەوە.

بە پێی زانیاریەکان ئێستا لە نێو ئەم حالەتانەی کە تۆمارکراون لە سەتا ١٠ی نەخۆشەکانی ٧٠ تا ٧٩ ساڵی گیانیان لە دەست داوە. لە نێو کەسانی سەرووی ٨٠ ساڵ ئیحتمالەکە دەگاتە لە سەتا ١٧و لە نێو کەسانی سەرووی ٩٠ ساڵ دەگاتە لە سەتا ١٩.

بە پێی زانیاریی رۆژنامەکان ڕێژەی کەسانی ژێر ٥٠ ساڵ کە بە هۆی نەخۆشیی کۆرۆنا دەکەونە ژێر چاودێریی پزیشکی، لە چەند وڵاتێکی ئەورووپا بەرەو زیادبوونە. لە فینلاند ئەمە جارێ پشتڕاست نەکراوتەوە، چۆن تا ئێستا زۆر کەم کەس کەوتوونەتە ژێر چاوەدێڕیی تایبەت. لە فینلاند تا ئێستا تەنیا سێ کەس کەوتوونەتە ژێر چاوەدێریی پزیشکی.

Osa artikkelin sisällöstä ei ole välttämättä saavutettavissa esimerkiksi ruudunlukuohjelmalla.

Uusimmat uutiset puhelimeesi

Lataa Yle.fi-sovellus