Sápmi |

Álbmotmusea lea ráhkkaneamen máhcahit nu Sápmái go USA:i álgoálbmogiid dávviriid – Sámis ferte vel máššat ja vuorddašit Siida-musea viiddideami

Jus dávvirat leat unohas vugiin, dego kolonisttalaš konteavsttas dolvojuvvon, daid máhcaheapmi lea rivttes čoavddus, dadjá Álbmotmusea bajimuš hoavda.

Kansallismuseon intendentti Raila Kataja pitelee kädessään saamelaista sarvilakkia.
Dát ládjogahpir sáhttá leat okta dain 2 600 dávviris, mat máhcahuvvojit Sápmái, go Siida sámemusea viiddideapmi vuos geargá. Govva: Nella Nuora / Yle

Suoma stuorámus museačoakkáldatguovddážis Vantaas leat duháhat dávvirat, main oassi lea dál vuolgimin fas ruoktot, nu Sápmái go USA:i.

Suoma Álbmotmusea lea ráhkkaneamen máhcahit ovdamearkka dihte Sápmái ja sápmelaččaide stuorra čoakkáldaga, oktiibuot 2 600 dávvira.

Sámemusea Siida ja Álbmotmusea vuolláičáliiga ovttasbargosoahpamuša dávviriid máhcaheamis jo jagis 2017. Dalle álggii jo dávviriid vuordin, muhto moadde jagi ferte vel máššat. Dávviriid várás ferte hukset čoakkáldatvistti, ovdalgo daid sáhttá váldit vuostá.

Dálá dieđu mielde máŋgaduhát dávvira leat Sámis easkka 2021–2022, muitala amanuensa Anni Guttorm sámemusea Siiddas.

– Mii leat olles áiggi bargamin dávviriid máhcahemiin. Boahtte giđa mii mannat geahččat, makkár dávvirat deike leat boahtimin ja háleštat seammás, mo geavadis dávviriid sirdet Álbmotmuseas Siidii, muitala Guttorm.

Álbmotmusea čoakkáldagat leat šaddan máŋgga čuohtejagi áiggis, eaige eará sajiin Suomas leat seammaládje vurkejuvvon sápmelaččaid dávvirat. Álbmotmusea 2 600 samedávviris goalmmádas leat nuortalaččaid gálvvut, mat leat boares Suonjila ja Beahcáma guovllus. Jagis 2017 museahoavda Sari Valkonen vurddii dán čoakkáldagas earenomážit silba-, čoarve- ja dáktedávviriid.

Pohjois-Pohjanmaa musea Oulus lea burgán 30 jagi boares čájáhusa, mii gieđahalai sámekultuvrra. Sámemusea Siida livččii beroštuvvan maiddái dáid dávviriin.

Vaikko Sámemusea Siida mielas válddášii vel lasi vuostá skeŋkejumiid, de muhtin hástalusat sis leat. Gálvvuid eai sáhte coggalit man beare skuggii, muhto daidda galget leat mirkkohis seailluhanbáhpárat ja kássat rivtteslágan seailluhanlanjain. Seailluhanlanjain galgá leat dássidis liekkasvuohta ja áimmu lávttasvuohta.

Maiddái ábi don beallái máhcahit álgoálbmogiide gullevaš dávttiid ja dávviriid

Suoma Álbmotmuseas eai leat dušše Sápmái máhcaheamen dávviriid, muhto ábi don beallái, USA:i maiddái vulget earret eará Hopi-álbmoga hávddiin roggojuvvon dávttit ja hávddiin leamašan dávvirat. Dát Mesa Verde -čoakkáldahkii gullan dávttit ja dávvirat leat roggojuvvon 1200-logus.

Mesa verde intiaanien esineitä, jotka palautetaan Yhdysvaltoihin.
Dát lihtti máhccá USA:i. Govva: Mårten Lampén / Yle

Ságastallan máhcahemiid birra lea buorrin, oaidná Álbmotmusea intendeanta Eero Ehanti.

– Museačoakkáldagat leat stuorra ártnat. Lea buorre, ahte ságastallat das, gos dat gávdnojit ja gos dat galggašedje leat, dadjá Ehanti.

Dávviriid máhcahanbivdagat lassánit ja ášši leage áigeguovdil miehtá máilmmi, dadjá Álbmotmusea bajimuš hoavda Elina Anttila.

– Álgoálbmogiid rievttit iežaset kulturárbái, dan geavaheapmái ja oamasteapmái leat dál viidát oidnosis ja dat lea dehálaš ášši, nanne Anttila.

"Jus dávvirat leat unohas vugiin, dego kolonisttalaš konteavsttas dolvojuvvon, daid máhcaheapmi lea rivttes čoavddus"

Dávjá dávvirat leat jogo ostojuvvon dahje skeŋkejuvvon museaide, muhto maiddái rieviduvvon. Dávviriid addin ruovttoluotta dan guvlui, gos dat leat rieviduvvon, lea riekta, dadjá Anttila.

– Jus dávvirat leat unohas vugiin, dego kolonisttalaš konteavsttas dolvojuvvon, daid máhcaheapmi lea rivttes čoavddus.

Suomas jáhkket, ahte máhcahanbivdagat lassánit, muhto bággu ii leat máhcahit maidige.

– Museaetihka mielde mii galgat váldit máhcahanbivdaga buriin mielain vuostá, iige galgga njuolga biehttalit, muitala Ehanti.

Álbmotmuseas bivdagiid smihttet dávvir hávil. Ehanti mielas museačoakkáldagaid haga dološ dávvirat ja dieđut daid birra livčče gulul jávkan.

– Jus dávviriid eai livčče dolin čoaggán ja museat rájadan daid bures, dat livčče láhppon. Museain dat leat seilon áibbas earáláhkai go eará sajiin, dadjá Ehanti.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä