Sápmi |

Álbmotorganisašuvnnat cuiggodit Suoma olmmošvuoigatvuođaid ollašuvvamis – Magga: "Raporttaid galgá čállit vai Suopma ii beasa čevllohallat"

Ovttastuvvan našuvnnaid komiteai guđđon raporttas muitaluvvo, maid Suopma lea guođđán barggakeahttá ovttaveardásašvuođa ja olmmošvuoigatvuođa beales.

ristenrauna magga
Barggut eai noga, dat báhcet boahttevaš buolvvaide maid. Ii ábut vuollánit, dadjá Ristenrauna Magga. Govva: Vesa Toppari / Yle

Álbmotorganisašuvnnaid nu gohčoduvvon suoivaraportta mielde Suomas leat ain máŋggalágan olmmošvuoigatvuođaide gullevaš čuolmmat.

24 sierra Suoma beale álbmotorganisašuvnna leat addán raportta Ovttastuvvan našuvnnaid ekonomalaš, sosiálalaš ja kultuvrralaš vuoigatvuođaid komiteai. Dan lea čohkken Olmmošvuoigatvuođalihttu.

Raporttas leat organisašuvnnaid čohkken dieđut, main boahtá ovdán, ahte máŋggat ekonomiijalaš ja sosiálalaš rievttit eai ollašuva Suomas. Maid SámiSoster lea raporttas mielde.

Raportta čuoččuhusain sámiid buohta ii leat mihkkege ođđa, jus dovdá sámiid dálá dili Suomas. Vástádusain leat čujuhan earret eará ILO 169 -soahpamuša ratifiseremii, oahpahusa ordnema váttisvuođaide ja giellarivttiid ollašuvvamii.

Áššiin galgá goittotge muittuhit nu guhká, ahte dat fuomášuvvojit, oaivvilda SámiSostera doaimmajođiheaddji Ristenrauna Magga, guhte leamaš mielde raportta dahkamis.

Čuolmmat sosiála- ja dearvvašvuođabálvalusain ja skuvlema bealde

Go bargá dáid áššiid ovdii, dat eai vajálduva, iige stáhta beasa báhtarit, jurddahallá Magga. Raportta bokte beassá ON:ii muitalit, mat áššit eai leat ollašuvvan.

– Suopma ii dárbbat čevllohallat olmmošvuoigatvuođaáššiiguin, go sámiid olmmošvuoigatvuođat eai ollašuva dievaslaččat. Dat boahtá ovdán sosiála- ja dearvvašvuođabálvalusain ja skuvlema bealde, máŋgga láhkai, Magga dadjá.

Magga lea bargan máŋggaid jagiid dáid áššiid ovdii, iige áiggo vuollánit. Son lohká, ahte mihkkege ii ovdán, jus daid áššiid ovdii ii bargga. Vaikko soaitá orrutge, ahte áššit eai ovdán, árvala Magga Ovttastuvvan našuvnnaid dakkár reaidun, mainna leat bastán dáistalit jagis nubbái.

Sámediggeláhka, oahpahusresurssat, ILO 169

Ekonomiijalaš, sosiálalaš ja kultuvrralaš rivttiin oaivvildit vuođđorivttiid, maid olmmošárvvolaš eallin gáibida. Dakkár rievttit leat earret eará riekti sosiáladorvui, dearvvašvuođafuolahussii ja oahpahussii.

Suoivaraporttas searvvit besset jitnosii dadjat olbmuid oainnuid dan maŋŋá, go stáhta lea muitalan Ovttastuvvan našuvnnaide iežas geahččanguovllus. Stáhta raporttaid vuođul leat ráhkadan gažaldagaid, maidda searvvit leat vástidan.

Sámiid oasil raporttas bohtet ovdan earret eará sámiid eana- ja čáhcevuoigatvuođat, maid ektui ávžžuhit jođánit Suoma ratifiseret ILO 169 -soahpamuša.

Oahpahusa bealde ovdanbuktet dan, man heajut olles Suomas lea fállun sámegieloahpahus ja man váttis dan lea fidnet.

– Dieđusge ávžžuhit, ahte Suopma addá resurssaid doarvái sámegielat oahpahussii ja oahppamateriála ovddideapmái, go oahppomateriálat ja oahppoplánat eai šat ollašuva, eaige leat áiggi dásis, muitala Magga.

Ristenrauna Magga lokte oktan dehálamos gažaldahkan sámiid iešmearridanvuoigatvuođa ja árbevirolaš ealáhusa.

– Ávžžuhit Suoma ollašuhttit sámediggelága ođasmahttima dainna vugiin, ahte dat gudnejahttá sápmelaččaid iešmearridanvuoigatvuođa ja dat váldá vuhtii soahpamušgeatnegasvuođaid. Ahte lea sápmelaččaid oaidnu sápmelaččaid vuoigatvuođaid ollašuhttimis, Magga čilge.

Raporttas ávžžuhit maid sihkkarastit sápmelaš boazodoalu vejolašvuođaid láhkaásaheami dásis ja doarjut dan ovdamearkka dihtii guođohandoarjagiin.

Magga muitala, ahte dán raportii eai čahkan buot dehálaš detáljat, ja SámiSoster leage doaimmahan cealkámuša olgoministeriijai, mas áššit leat dárkilabbot čilgejuvvon.

Guhkes bargu ain joatkašuvvá

Ovttastuvvan našuvnnaid ekonomalaš, sosiálalaš ja kultuvrralaš vuoigatvuođaid komitea lea iežas ávžžuhusain gidden fuopmášumi sápmelaččaid olmmošvuoigatvuođaide laktáseaddji váilevuođaide máŋgii.

Ovdamearkka dihte ILO 169 -soahpamuša ratifiseren lea leamaš komitea ávžžuhusain jagi 2000 rájes, muhto 20 jagi maŋŋáge dat ii leat velge ollašuhtton.

Ristenrauna Magga lea oaidnán dan bálgá ja čuvvon áššiid ovdáneami dahje bisáneami. Jagis jahkái seamma áššit leat beavddi alde ja dain galgá muittuhit. Magga oaivvilda, ahte sámit leat dáin áššiiguin áibbas okto.

– Gal dat dieđusge duššastuhttá ja orru, ahte dearpá oaivvi seaidnái, dadjá Magga.

Magga mielas ovdamearkka dihte aiddo ILO 169 lea dakkár, man ovdii ferte beare bargat. Son ávžžuhage servviid ja eará doibmiid bargat ain garrasabbot.

– Sámi servviide mun bijan dál eanet vel deattu, ahte searvvit buvttale bajás daid áššiid nannoseabbo, jurddaša Magga.

Barggut eai noga, dat báhcet boahttevaš buolvvaide maid. Ii ábut vuollánit, dadjá Magga.

Suomas leat varas raporta mielde olu váilevuođat olmmošrivttiin – Ristenrauna Magga mielas dain galgá veadjit muittuhit Jietna: Linda Tammela / Yle

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä