Sápmi |

Anáris sámegielat dulkabálvalusaid geavahit unnán – “Dulkonbálvalus ii doaimma, jus sáhka lea olbmui váttis áššiin”

Sámi giellalága mielde sámegielagis lea riekti oažžut eiseválddiid bálvalusaid iežas eatnigillii.  

Mirja Laiti
Mirja Laiti mielas sámegielat olmmoš galggašii juo álggu rájes beassat válljet bálvalangiellan sámegiela. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Anára gieldda rabasfuolahusa hoavda Mirja Laitii lea oahpis dat dilli, ahte sámegielat dulkabálvalusaid eai olbmot olus jeara vaikko sis lea dasa lága mielde riekti. Laiti jáhkká, ahte olbmot eai gáro jearrat sámegielat bálvalusa dahje dulkka go dan dovdet lassebálvalusa gáibideapmin.

Laiti goittotge namuha, ahte muhtin oktavuođain dulkonbálvalus lea anolaš.

– Ovdamearkan dalle go boares olmmoš lea doaktáris. Mu mielas livččii buorre, jus sus livčče sámegielat olmmoš fárus. Dákkárge dáhpáhusas dulkon ii goit sáhte leat simultánadulkon, muhto dakkár ahte veahkki dulko dalle go lea dárbu áddehallama dáfos, čilge Laiti dárbbu.

Mirja Laiti dadjá goittotge, ahte dulkon ii heive juohke bálvalusa sámáidahttimii. Seammá ášši lea boahtán ovdan maiddái sámedikki raporttas sámegielat bálvalusaid ollašuvvamis jagiin 2012–2015. Čielggadeamis namuhedje, ahte olbmuid mielas dulkka bokte gulahallan ii leat seamma lunddolaš go njunnalágaid áššiid dikšun sámegielat virgeoapmahaččaiguin. Olbmot moite maiddái dan, ahte dulkabálvalusa oažžun ádjánii mielas menddo guhkes áiggi dárbbu ektui. Sámegiela giellalága ollašuvvamis ja ovdamearkka dihte dulkabálvalusaid geavaheamis leat čállán maid stáhtaráđi almmustahttán Saamebarometri 2016:žis ja Suoma ráđđehusa muitalusas giellalága heiveheamis 2017.

“Mielladearvvasvuođa bálvalusain ja mánáiguin dulkon ii doaimma”

Anára gieldda rabasfuolahusa hoavda Mirja Laiti oaidná, ahte buoremus dilli sámegielagii livččii dakkár, mas eiseválddit basttášedje fállat sosiála- ja dearvvasvuohtabálvalusaid sámegilii.

Sámedikki ja stáhtaráđi čielggademiid mielde sámegiela giellalága ollašuvvan vuođđuduvvá eanaš dulkabálvalusaide. Laiti oaidná ahte, muhtin surggiin sámegielat dulkon ii doaimma ollege.

– Mánáiguin dulkon lea hui eahpelunddolaš ja dieđusge maiddái mielladearvvasvuođabálvalusain. Váttis áššiin, dego mielladearvvasvuođa áššiin ii sáhte šat badjelmearálaš olbmo váldit dasa fárrui go das olmmoš ferte vel smiehttat dan, ahte olggobeale olmmoš gullá su áššiid.

Mirja Laiti mielas buot buoremus čoavddus sámegielat sosiála- ja dearvvasvuohtabálvalusaid fállamis livččii dat, ahte juo álggu rájes olmmoš oččošii válljet gulahallangiela.

– Mu mielas livččii vuogas, jus livčče fállun sámegielat linnjá. Dalle olmmoš oččošii ieš válljet mainna gielain son fidne bálvalusa, iige daid dárbbašivčče sierra gáibidit.

– Nu guhká go dilli lea dákkár, ahte sámegielat bálvalusaid ferte ieš gáibidit, de dat eai ovdan, dadjá Laiti.

Laiti čalmmustahttá, ahte Anára gielddasge olbmot geavahit sámegielat bargiiguin lunddolaš gulahallandilis sámegiela. Dát seamma olbmot eai goittotge gáibit dulkabálvalusa suomagielat bargiid deaivvadettiin go dovdet dan badjelmearálaš bálvalussan.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä