Sápmi |

Anárjávri álbmotmeahccin – vai leatgo suodjalanguovllut doarvái?

Anára Luondduustibat -searvi hálida ráddjet lustastobuid huksema jávregáttiide ja lea evttoheamen, ahte Anárjávri ja Anárajávrri guovlu galggašedje šaddat álbmotmeahccin.

Kyelipivdoost Aanaarjäävri alne.
Anárlaččat Anja Kaarret, Olivia Paadar ja Henri Seipiharju fierpmástallamin Anárjávrri alde. Govva: Eljas Niskanen / Yle

"Okt jávri guhkkin davvin nu hilgojuvvon lea" čálii suopmelaš girječálli ja máidnasiid čoaggi ja doaimmaheaddji beannot čuohte jagi dassái. Dat, geat leat agibeaivve orron jávregáttis ja guolástan jávrri, leat dieđus eará oaivilis go Sakari Topelius (1818-1898). Topelius sáhtašii guittotge leat ovtta oaivilis daiguin, geat dán áigge hálidit suodjalit Anárjávrri luonddu. Topelius oainnát lei dovddus iežas áiggis luonddu rievideami vuostálastin.

Anárjávrris hálidit návddašit buohkat. Muhtumat hálidit luonddu ráfi ja borranguliid ja muhtumat fas smihttet, mo jávrriin sáhttá muđuid ávkkástallat.

Anárjávri álbmotmeahccin, evttoha Luondduustibat-searvi

Anára luondduustibat -searvi hálida dahkat Anárjávrris álbmotmeahci. Sii hálidit seailluhit jávrri boahttevaš buolvvaide ja ráddjet lustaviesuid huksema, muitala ságájođiheaddji Ilkka Roininen.

Ilkka Roininen
Anára Luondduustibiid ságajođiheaddji Ilkka Roininen sávvá Anárjávrri nášunalparkan buorebut seailut maŋit buolvvaide. Govva: Kirsti Länsman / Yle

– Dat, maid mii hálidit das suodjalit, leat gáttit ja ahte oaččošeimmet lustastobuid badjelmeare huksema ráddjejuvvot, go dat lea maŋimuš stuorra luondduviđa jávri dán riikkas.

Roininen mielas lustastobuid huksejit Suomas muđuidge menddo olu. Daid geavaheapmi geahppána oppa áigge. Su bearrašis lea stohpu Naŋŋâvuonâs ja son lea oaidnán mo stobuide geavvá.

– Dálge dan oaidná doppe Naŋŋâvuonâs dan láhkai, ahte maid stobuid geavahit uhcán, dat luoskkagit ja go eai geavat oppanassiige, de luondu dikšu loahpa.

Anárjávrri ođđa lávvaevttohusas leat lustaviesuide várrejuvvon 142 ođđa dontte ovddežiid lassin. Lustastohpodonttet livčče dan mielde buohkanassii sullii 695; 430 jo huksejuvvon, 265 vel huksekeahtes dontte, main 142 livččii ođđa donttet.

Lávvaevttohusas leat dahkkon golbma váidaga ja lávva lea dál hálddahusrievttis giehtadallama vuolde. Maiddái Anára Luondduustibat -searvi lea dahkan váidaga vuovdečuollamiidda várrejuvvon gáddeguovlluin.

Anáris leat doarvái luonddusuodjalanguovllut, lohká politihkkár

Gielda ii leat giehtadallan álbmotmeahcceevttohusa, muhto gielddaráđđehusa ságajođiheaddji Jari Huotaris lea oaidnu áššis.

– Persovnnalaččat lean dan oaivilis, ahte mii eat dárbbaš eanet suodjalanguovlluid deike.

Su mielas jávrriin galgá sáhttit ávkkástallat ja son hálida bisuhit mearridanválddi gielddas.

Jari Huotari
Gielddapolitihkkár, gielddaráđđehusa ságajođiheaddji Jari Huotari ballá álbmotmeahci doalvut gielddas mearridanválddi Anárjávrri geavaheami ektui. Govva: Ritva Torikka / Yle

– Álbmotmehciide dahkkojuvvo dikšun- ja geavahanplána ja dain dábálaččat ráddjejit maid doppe sáhttá bargat ja mo johtit. Mis lea ovdamearkan UK-álbmotmeahcci, gos easkka dán jagi leat sáhttán ohcat meahccesihkkelastimii vuodjinlobiid.

– Gildii gullá eanageavaheami plánema váldoovddasvástádus. Eanageavaheami dáfus dikšun- ja geavahanplána dahkama maŋŋá gielddas vuolgá mearridanváldi, fuobmášahttá Huotari.

Su sávaldat lea, ahte gieldda lávvaevttohus manná čađa.

–  Dat lea bures válmmaštallojuvvon ja buot oassebeliid leat gullan. Eanageavaheami plánemiin ja láva dahkamiin dan Anárjávrrige sáhttá kontrollerejuvvon vugiin geavahit, lohká Huotari.

Nammačoaggin álbmotmeahci bealis – olbmot ballet "álbmotmeahcci"-sánis

Anára Luondduustibat -searvi áigu juovlamánus álggahit neahtas nammačoaggima álbmotmeahcceevttohusa bealis. Searvi sávvá dan láhkai oažžut diehtit guottihitgo Anára gieldda olbmot álbmotmeahci, muitala Roininen.

– Sáhtašii govahallat, ahte dan neahttaadreassas oidno man olu anárlaččat hálidit Anárjávrri álbmotmeahccin, nu dallehan mii diehtit dan beali áššis.

– Jos dábálaš olbmuiguin hálešta, de olbmot leat dan oaivilis, ahte Anárjávrri galgá suodjalit. Dastogo boahtá sátni "álbmotmeahcci" ovdan, de dat skalkkeha monu. Mu mielas álbmotmeahcci lea olbmuid váras. Guovllu geavaheapmi olbmuide livččii seammalágan go dat lea dálge, deattuha Roininen.

Luondduustibat vurdet, ahte sii ožžot doarvái namaid čoahkkái nu, ahte sáhttet doalvut ášši gildii ja oažžut doppe doarjaga álbmotmeahcceevttohusa ovddideapmái.

– Anára Luondduustibat -searvi lea menddo unni vuolgit ovddidišgoahtit ášši okto. Dat galggašii leat dasto ovdamearkka dihtii Anára gielda. Mis lea vehá dakkár jurdda, ahte dagašeimmet dan adreassa veagas Anára gildii evttohusa, ahte gielda ain jo dutkagoađášii ášši. Sáhtašiigo álbmotmeahcceevttohus leat dakkár ášši, mii buvttašii deike eanet turisttaid ja almmolašvuođa, smiehttá Roininen.

Beaiváduvvon 14.9.2017 dii 13:24: Vel huksekeahtes 265 donttes 142 livččii ođđa donttet.

Beaiváduvvon 14.9.2017 dii 15:11: Bajilčálus editerejuvvon.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä