Sápmi |

Berlinalaš museas leat badjel 900 sámi dávvira – dutki váillaha ságastallama máhcahuvvon dávviriid birra

Berlina Eurohpa kultuvrra museas lea stuorámus sámi čoakkáldat Davviriikkaid olggobealde.

Sara Marielle Gaup Beaska, Outi Pieski ja Lada Suomenrinne Berliinin Museum Europäischer Kulturen -museossa.
Juoigi Sara Marielle Gaup-Beaska, dáiddár Outi Pieski ja govvejeaddji Lada Suomenrinne dolle performánsalogaldallama Berlina Eurohpa kultuvrra museas. Govva: Giovanna Esposito Yussif

Arkeologa ja dutki Eeva-Kristiina Harlin ja dáiddár Outi Pieski finaiga gieskat Berlinas Eurohpa kultuvrra museas (Museum Europäischer Kulturen) geahččamin ládjogahpiriid ja fieraid.

Museas leat badjel 900 sámi dávvira ja dat leage stuorámus sámi čoakkáldat Davviriikkaid olggobealde. Čoakkáldagas leat dávvirat iešguđege guovllus, eai dušše Suoma beale sámeguovllus. Dat sisttisdoallá dávviriid maid Beahcámis.

– Dáid joavkkus leat maid njeallje ládjogahpira ja njeallje fiera. Lassin doppe leat guokte meavrresgári, main nubbi ii leat eakti fal dušše boares kopiija, čilge Harlin.

Ládjogahpiratge leat miehtá Sámi.

– Doppe lea Kárášjogas, de lea Suoma bealde ostojuvvon ja maiddái mearragáttis, nu ahte juohke báikkis gos ládjogahpirat leat geavahuvvon, muitala Harlin.

Boarrásamos ládjogahpir lea ostojuvvon 1800-logu álggus. Dat lea olggosoaidnit vehá earálágán go čoakkáldaga eará ládjogahpirat.

– Dat sulastahttá vehá doarrán- dahje deavddagahpira, čilge Harlin gahpira hámi ja fuomášahttá man miellagiddevaš dat lea dutki oainnus.

Musea ládjogahpirat gulle luođi

Miracle Workers Collective -dáiddajoavku lei bovden Eeva-Kristiina Harlin ja Outi Pieski Berlinii muitalit sudno Máttaráhku ládjogahpir -prošeavttas.

Soai leigga mielde Suoma dálá dáidaga diehtojuohkinguovddáš Frame ja Miracle Workers Collective -joavkku vuosttas dáhpáhusas, A Greater Miracle of Perception: The Berlin Iteration, mii laktása Venetsia 58. riikkaidgaskasaš dáiddabiennála dáhpáhusráidui. Dáhpáhus lágiduvvui Stiftung Brandenburger Tor dáiddamusea Max Liebermann viesus.

– Doppe lei sáhka dakkár dáiddáriid bargguid birra, geat leat mannamin Venetsia biennálii, čilge Harlin ieš dáhpáhusas.

Harlin ja Pieski doalaiga dáhpáhusas performánsalogaldaga ládjogahpira birra ovttas govvejeaddji Lada Suomenrintein ja juoigi Sara Marielle Gaup Beaskain. Ovdanbuktimis Harlin čájehii govaid bargobájiin ja dološ ládjogahpiriin, Pieski logai sámegillii jearahallojuvvon nissonolbmuid sániid ja Suomenrinne logai daid eaŋgalasgillii vai sii, geat guldalit áddešedje.

Dilálašvuođas ledje oaidnin láhkai Eurohpa kultuvrra musea golbma ládjogahpira. Go Sara Marielle Gaup Beaska rohttestii golbma luođi, šattai das Harlin mielde hui fámolaš dilálašvuohta.

– Vaikko dat ládjogahpirat leat Berlinas, de Sápmi bođii daid lusa, čilge Harlin vásáhusa.

Musea háliida ovttasbarggu sámemuseain – vejolaš máhcaheamit boahttevuođas?

Eeva-Kristiina Harlin muitala, ahte Eurohpa kultuvrra museas lea plánan dutkagoahtit sámi čoakkáldaga konteavsttaid ja historjjá.

– Sis lei miella deaivvadit. Go museas lea eambbo diehtu dávviriid birra, ahte gos dat leat boahtán ja makkár mearkkašupmi juohke áidna dávviris lea, de várra lágidit čájáhusaid, muitala Harlin.

Harlin dieđuid mielde museas lea jurdda ohcat ruhtadeami ja bovdet sámi musea ságastallat das, mo galggašii dutkat čoakkáldaga ja háleštit boahttevuođa birra. Son árvaladdáge, ahte museas leat maid eará plánat.

– Soaitá leat, ahte sii áigot muhtun geažes boahttevuođas vejolaččat kánske juobe máhcahit daid sápmelaččaide, smiehtada son, go musea máilmmis lea hui olu sáhka máhcaheami nappo repatriašuvnna birra.

– Máhcaheapmi lea duođai dakkár ášši man birra háleštit dál Eurohpa museain, illuda Harlin ja lohká alddis leat dovdu dás lea ávki maid sápmelaččaide.

Maid de go sámi dávvirat máhccet ruoktot?

Suoma dálá dáidaga diehtojuohkinguovddáš Frame ja Miracle Workers Collective -dáiddajoavku ordnejit boahtte čavčča Kárášjogas Sámi dáiddaguovddážis deaivvadeami 20.–22.9.2019. Dat lea maiddái oassi Venetsia biennála dáhpáhusráiddus.

Deaivvadeamis Eeva-Kristiina Harlin ja Outi Pieski hálideaba ordnet sápmelaččaide seminára, mas háleštallojuvvo das, mii dáhpáhuvvá dan maŋŋá, go sámi dávvirat máhccet ruoktot ja makkár jurdagat sápmelaččain leat das, mo daid dávviriid livččii vuogas gieđahallat, vai dat livčče ávkin servodahkii.

Eeva-Kristiina Harlin sávvá olbmuid boahtit seminárii.

– Duojárat ja dábálaš olbmot bohtet háleštit ja muitalit sin jurdagiid ja gáibádusaid birra, lohká Harlin ja sávvá politihkkáriid váldit bealljái sávaldagaid.

Dáiddár Outi Pieski installašuvdna lea mielde Itálias Venetsia 58. riikkaidgaskasaš dáiddabiennálas, mii leahkkasa miessemánu 11. beaivve ja doppe sáhttá fitnat skábmamánu 24. beaivve 2019 rádjai.

Dievasmahtton 11.4.2019: dii 18:17 Lasihuvvon diehtu das, ahte A Greater Miracle of Perception: The Berlin Iteration -dáhpáhus lágiduvvui Stiftung Brandenburger Tor dáiddamusea Max Liebermann viesus.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä