Sápmi

Bigálusaid áigge boazodoalli sáhttá buoiddokeahttá borrat moadde vuddjes pizza beaivvis – boazodoallit golahit olu energiija, čájeha dutkamuš

Poronhoitajat kuluttavat valtavasti energiaa poroerotusten aikaan.
Yle Sápmi ja boazodoalli Anni Magga-Eira iskkaiga, galle lávkki šaddet ovtta gárddástallanija áigge Govva: Kaija Länsman / Yle

Ođđa dutkamuša mielde boazodoallit golahit seamma olu energiija go gáissáin vánddardeaddjit lossa bulkoriiguin.

Go bohccot ruhttet girtnos, vihket boazodoallit girtno ravddas nubbái ja geassimiin gesset.

Dat mii dehkiin dovdo, lea dál dutkamušain duođaštuvvon: badjeolbmot golahit bigálusaid áigge seamma ollu energiija go vánddardeaddjit, geat vázzet alla gáissáid ala 30 kilo rehppo sealggis.

Poronhoitaja Anni Magga-Eira Sallivaaran paliskunnassa kokeili askelmittaria poroerotusten aikana.
Bigálusat eai lean oba beallemuttusge vel, go Magga-Eira mihttárii ledje coahkehan badjel 8000 lávkki. Govva: Kaija Länsman / Yle

Anni Magga-Eira gullá Anára Sállevári bálgosii. Mii bijaimet sutnje diimmu, mii mihtida lávkkiid ja kaloraid boaldima ovtta bigálusija áigge. Mielde eai leat lávkkit, maid son lea lávken ovdal girdnema.

Magga-Eira ii máhte ovddalgihtii árvalit, galle lávkki son lea váldán dassái, go maŋimušge boazu lea luitojuvvon meahccái.

– Váttis dadjat, go in leat goassige geavahan dákkára, dadjá Magga-Eira, go bidjá diimmu gihtii.

Diimmu ja dutkamušaid hagage son diehtá, ahte bigálusat dolvot návccaid.

– Gal olmmoš dovdá, ahte juohke bottus ferte nagodit borrat albmaládje, de fas nagoda viehkat. Juohke gárddástallama maŋŋá dovdá, ahte lea bargan.

Poroerotus Sallivaaran paliskunnassa.
Bigálusaid áigge ii beasa goittot buoidut, dan mađi olu energiija gollá lossa barggus, čielgá ođđa dutkamušas. Govva: Kaija Länsman / Yle
Poronhoitajat kuluttavat valtavasti energiaa poroerotusten aikaan.
Energiijagolahus molsašuddá olbmo mielde. Energiijagolahusa mearrái váikkuha ahki, guhkkodat, deaddu ja vel aktiivvalašvuohta. Govva: Kaija Länsman / Yle

Losimus beivviid sáhtášii borrat guokte-golbma pizza

Dutkit háliidedje čielggadit, man olu lossa bargu buollašis golaha energiija.

Muhtun boazodoalliide bidje vahkkui mihtára, mii čokkii dieđu das, man jođánit váibmu cohkii, galle lávkki sii válde ja mo gorut lihkadii. Dáid dieđuid vuođul rehkenaste, man olu kaloraid boazodoallit golahedje.

Yliopistotutkija Päivi Soppela Arktisesta keskuksesta.
Päivi Soppela lea Árktalaš guovddáža dutki. Čuovvovažžan plánan lea dutkat, mo boazodoallit girdet buollašiid. Govva: Marko Junttila

Vuddjes pizzat eai báze bigálusáigge buoidin čoavjji birra, muitala universitehtadutki Päivi Soppela Árktalaš guovddážis.

– Boazodoallit golahit bigálusaid áigge hui olu energiija, gaskamearálaččat 3500 kalora beaivvis. Muhtumat golahedje beaivvis joba badjel 7000 kalora.

Ovtta pizzas leat kalorat goappat bealde duhát kalora.

– Gal dákkár energiijagolahusain pizza kalorat gollet jođánit. Losimus beivviid sáhtášii borrat guokte dahje golbma pizza. Mun gal in dieđusge ávžžut beare pizza borrat, čilge Soppela.

Dutkamuša virggálaš bohtosiin eai geavat pizza mihttárin, baicce veardádallet energiijagolahusa earáide.

Gilvočuoigiid energiijagolahusa dássái boazodoallit eai ole. Boazodoalliid energiijagolahus lea seamma stuoris go vánddardeaddjiin, geat vázzet alla gáissáid ala 30 kilo rehppo sealggis ja goivot vel máŋga diimmu muohttagii oađđensaji.

Anni Magga-Eira otti ŧ
Anni Magga-Eira bigálusija boađus. Mielde eai leat lávkkit, maid son lean váldán ovdal girdnema. Govas leat guovtti beaivvi logut, go jándor molsašuvai guovdu bigálusa Govva: Aslak Paltto

Sállevári bálgosis bigálus bisttii dán vuoro sullii ovcci diimmu.

Ovtta gárddástallanija Anni Magga-Eira golahii sullii 2400 kalora. Lávkkiid son válddii badjel 17 000. Loguin leat mielde maiddái vuoiŋŋastanbottut. Govas leat guovtti beaivvi logut, go jándor molsašuvai guovdu bigálusa.

– Miihan gal leat unnivuođa rájes lihkadan dan mađe olu. Mii leat jo hárjánan dasa, ahte go lea eallu gárddis, de šaddá bargat eanet.

Iđitiviđá gárddástallama maŋŋá son illá šat muitáge diimmu.

– Dat ferte bargat dan maid ferte. Ii dan diimmu gal eanet gal jurddašan.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä