Sápmi |

Dán dálvvi leat oidnon valjis silkebalvvat – muitalit otsona jávkamis davvin

Dálkedieđalágádusa mielde davvin lea asehut otsonageardi go dábálaččat.

Bearalbalvvat Ohcejogas.
Ivdnás silkebalvvat leat oidnon dán dálvvi dávjá maiddái Ohcejogas. Govva: Kaisa Aikio / Yle

Dán dálvvi leat Sámis oidnon valjis ivdnás silkebalvvat. Buoremusat silkebalvvat oidnojit áli davviguovlluin, muhto dán dálvvi daid leat oaidnán gitta Mátta-Suoma ráje.

Silkebalvvat riegádit, go liegga áibmu loktana jođánit 15–30 kilomehtera allodahkii. Liegga áimmus lea áli mielde maid lávttasvuohta, mas riegádit jiekŋakristállat.

Go beaivváš báitá vuollegaččas dáid balvvaide, dat čuovgagohtet arvedávggi ivnniiguin. Buoremusat silkebalvvat oidnojit ovdalgo beaivváš ihtá dahje luoitá.

Muitalit otsona jávkamis

Silkebalvvat goit muitalit, ahte áibmogearddis jávká otsona. Dálkedieđalágádusa dieđuid mielde davviguovlluin leage dál olu unnit otsona go dábálaččat.

Manin balvvat de leamaš nu valjis maŋimuš áiggiid? Dán dálvvi davvináhpeguovllu árktalaš, nu gohčoduvvon poláraguovllu áibmu lea beassan šealmmádit máddelabbui go dábálaččat, ja dat lea ovddidan balvvaid šaddama. Dat váikkuha namalassii bajit áibmogeardái, stratosferii, mii álgá sullii 15 kilomehtera allodagas. Albmanus dihtto áli skápma loahpabealde, muhto dán dálvvi dat leamašan erenomáš fámolaš.

Go stratosfearas lea čoaskásut áibmu go dábálaččat, doppe riegádit maid nu gohčoduvvon polárastratosfearabalvvat, ja dat duššadit otsona. Go silkebalvvain leat dušše jiekŋakristállat, polárastratosfearabalvvat sisttisdollet hávkka- ja čitnaoksiidaid ja čázi, ja dain riegáda kemiijalaš reakšuvdna, mii duššada otsona.

Polárastratosfearabalvvat leat leamaš erenoamáš valjis dán dálvve, muhto daid earuheapmi silkebalvvain lea váttis. Daid deháleamos dovdomearka lea, ahte dat leat ivnneheamit. Polárastratosfearabalvvat leat ivnneheamit, vielgadat ja dat leat vuollelabbus áibmogearddis go silkebalvvat.

Silkebalvvat eai nuppiid sániiguin leat váralaččat áibmogeardái, muhto dat muitalit, ahte doppe lea dakkár dilli, mii ovddida otsona jávkama.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä