Sápmi |

“Dát lea dego ealli gávpot bealle jagi” – Mo lea ássat čuoiganguovddážis, gos galledit badjel miljon beali turistta juohke jagi?

Čuoiganguovddážis ássamis leat máŋggat buorit bealit, muhto goasnu ferte beassat meahccái dahje duoddarii gurret oaivvi.

Saara Proksi
Sesoŋŋa mearrida olu dan, mo Levis sáhttá eallit. Dat mearrida dange, gos fitná goasge gávppis, muitala Saara Proksi, guhte orru Levis. Govva: Kaija Länsman / Yle

Giđđadálvvi go fitná Levi čuoiganguovddážis, orru ahte doppe lea feasta ijat beaivái, dahje agálaš válbor. Ovdamearkka dihte Levis leat sullii 60 restoraŋŋa ja jahkásaččat Levis galledit sullii 600 000 olbmo.

Saara Proksi lea ássan jo guhká Levis. Su bearraša viessu lea vihtta kilomehtera Levi guovddážis dobbelii. Go viessu ii leat guovddážis, de sii eai oainne nu olu turisttaid, eaige turisttat boađe šilljui dahje glása duohkái nu mo Anáris lea máŋgii geavvan.

Sesoŋŋa mearrida olu dan, mo Levis sáhttá eallit, muitala Proksi.

– Stuorimus sesoŋŋa áigge mii eat ovdamearka dihte fina Levis gávppis. Dalle mii mannat gávpái juogo Gihttelii dahje Muonái. Don gearggat mihá jođánabbot gávppis eret, govvida Proksi.

"Jus háliidat lea okto, dalle gánniha galledit Levis miessemánus"

Dálvit Levis lea hušša, miessemánus ja golggotmánus hui jaskat. Proksi mielas lea váttis dadjat mii lea buoremus áigi Levis. Dat lea nu olbmos gitta.

– Jus don háliidat hui olu olbmuiguin leahkit dahkamušas, dalle lea hui suohtas leahkit sesoŋŋa áigge dáppe. Muhto jus it hálit leat olbmuiguin, de dalle buoremus mánnu dáppe lea miessemánnu. Dalle leat measta akto dáppe, muitala Proksi.

Vaikko goasnu váillahage ruovttubáikki ja iežas olbmuid, de Proksi muittuha, ahte ruoktu lea doppe gosa dan dahká.

– Johan olmmoš ásaiduvvá dohko gosa don dagat dan ruovttu. Dus leat mánát doppe, iežas viessu ja du diŋggat. Dat lea dalle dat ruoktu, dadjá Proksi.

Ii fárrešii Levi guovddážii, muhto liiko go báiki lea dego ealli gávpot

Ante Aikio lea fitnodatdoallin Levis. Ii songe ása guovddážis, iige fárrešii guovddážii agibeaivvisge. Levis ássamis leat olu buorit bealit.

Ante Aikio.
Vaikko Ante Aikio oažžuge dietnasa turisttain, de goasnu ferte gurret oaivvi. Dalle son dolle Avvila-Máhtii. Govva: Kaija Länsman / Yle

– Suohtas, ahte dáppe leat bálvalusat birra jagi ja dat lea dego ealli gávpot bealle jagi. Dasto geasseáigge lea ráfálut. Mu mielas dáppe lea buorre, muitala Aikio.

Alimus sesoŋŋa áigge sus ja eará fitnodatdoalliin lea olu bargu.

– Muhtumin leat viehka olu olbmot dáppe ahte goas eai jo menddo olu. Eandaliige ođđa jagi ja juovllaid áigge. Dalle šaddá streassa munnje alccenge. Eai dat lihkká nu olu fuones bealit leat.

"Dáppe gávdno measta visot maid jo olmmoš dárbbaša"

Aslak-Ilkka Niittyvuopio mielas Levis ássamis leat buorit bealit, gohan ássá doppe gos lea iežas ráffi.

Aslak-Ilkka Niittyvuopio lea Levis fitnodatdoallin.
Levis lea visot maid olmmoš dárbbaša, muhto iežas ráffi lea dehálaš, danin son ii oro Levi guovddážis. Govva: Kaija Länsman / Yle

– Gal mun lean loaktán dáppe, dáppe lea bearaš ja iežan visti, dat lea logi kilomehtera eret Levis. Doppe lea iežas ráffi, muitala Niittyvuopio.

– Mánáid dáfus bálvalusat leat láhka ja gávdno measta visot maid dárbbaša. Beaiveruovttut ja skuvllat leat dáppe ja dál go leat fitnen maid veahá sámegiela daidda, de gal dat dien láhkai lea buorre, joatká Niittyvuopio.

Áide- ja boazobargguin gurre oaivvi

Vaikko turisttat dietnasa buktetge ja ealihit máŋga sámi bearraša, de goasnu Levi sámit váillahit jaskatvuođa.

Aikios lea iežas vuohki gurret oaivvi, dalle son dolle ruoktobáikái.

– Finan Avvila-Máhtes measta juohke goalmmát beaivve. Eandaliige geassit lean doppe eanet. Loavttán geassit buorebut doppe go Levis.

– Áide- ja boazobarggut gurrejit mu oaivvi. Dat bohccot leat munnje dehálamosat, dadjá Aikio.

Jus Proksi dolká turisttaide, de son njuike biilii ja vuoddjá ruovttubáikái Bálojávrái.

– Eaihan sápmelačča kilomehterat deatte, dadjá Proksi.

Video: median oletuskuva, musta laatikko
Johtti Radio Levis.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä