Sápmi |

"Dát lea justa dat, maid mii leat hálidan" – Deanu lobihis bivdu dolvojuvvo alimus riektái

Suoma alimus riekti lea mieđihan alaguoddái váidinlobi Veahča- ja Ohcejoga guolástanáššiin.

Ohcejoga duopmu, Esko Aikio, Heidi Eriksen, Kati Eriksen ja Anne Nuorgam.
Mokta lei badjin Ohcejoga váldostivrra sáles 6.3.2019, go Lappi gearretriekti hilggui buot áššáskuhttimiid lobihis bivdiid Esko Aikio, Heidi Eriksen, Kati Eriksen ja Anne Nuorgam vuostá. Govva: Vesa Toppari / Yle

Deanu lobihis bivdoáššit dolvojuvvojit Suoma alimus riektái. Alimus riekti lea mieđihan alaguoddái váidinlobi guovtti áššis, mat gusket sápmelaččaid guolástanrivttiid Deanu siidojogain Ohcejogas ja Veahčajogas.

Jearaldat lea das, go vihtta sápmelačča rihkko proteastan ja dáhtul Suoma guolástanlága geasset 2017. Ođđa guolástanláhka ja Deanu soahpamuš ráddjejedje garrasit báikki olbmuid guolástanvuoigatvuođaid, ja guolásteaddjit eai dohkkehan dan. Njeallje guolásteaddji Veahčajogas ja okta Ohcejogas rihkko guolástanlága iežaset ruoktojogain Deanu čázádagas vai beasašedje gearregastima bokte rievdadit Suoma guolástanlága.

Lappi gerretriekti hilggui áššáskuhttimiid sin vuostá mannan njukčamánus, daningo dan mielas vuođđovuoigatvuođaid ráddjemii eai lean dohkálaš ákkat, ja Suoma vuođđoláhka addá sápmelaččaide rievtti guolástit aŋkke iežas ruoktojogas. Bivdit ledje sávvan áššái vel alit duopmustuoluid duomu.

Alaguoddi gáibida ráŋggáštusaid bivdorihkkumušas ja lobihis bivddus

Ohcejoga guoski áššis jearaldat lea luossabivddus lobálaš áigemeari olggobealde. Ohcejohkalaš Luobbal-Jovsset Esko, Esko Aikio suohpui borgemánu 8. beaivve 2017 Ohcejoga Guhkesluobbala bajágeahčái luossafierpmi, vaikko daiguin lea lohpi bivdit dušše 31.7. rádjai. Aikio almmuhii ieš sáimmas bolesii ja dagai rihkusalmmuhusa. Lappi gearretriekti gieđahalai ášši njukčamánus ja hilggui buot áššáskuhttimiid Aikio vuostá.

Alaguoddi oaidná, ahte báikkálaš sápmelaš almmái leai dáhtul dahje fuollameahttunvuođa dihte bivdán firpmiin luosa lobálaš áiggi olggobealde, ja gáibida sutnje dan dihte ráŋggáštusa guollebivdorihkkumušas.

Veahčajoga bivddus jearaldat lea das, leago sápmelaččain riekti friddja luossabivdui Meahciráđđehusa guolástanlobi haga. Alaguoddi gáibida ráŋggáštusa lobihis bivddus njealji olbmui, guhte oggo Veahčajogas stáhtii gullevaš čázis Meahciráđđehusa bivdolobi haga.

Lobihis bivddus leat áššáskuhtton ohcejohkalaččat Anne Nuorgam, Heidi Eriksen ja Kati Eriksen bártniinis Erke Erikseniin. Sii oggo suoidnemánu loahpas 2017 Meahciráđđehusa stággobivdologi haga iežaset ruoktojogas, Veahčajogas, nu gohčoduvvon stáhta čáziin ja almmuhedje iežaset bolesii. Lappi gearretriekti hilggui njukčamánus sivahusaid maiddái sin vuostá.

Ohcejoga duopmu, Esko Aikio, Heidi Eriksen, Kati Eriksen ja Anne Nuorgam.
Veahčajoga bivdit Anne Nuorgam, Heidi Eriksen ja Kati Eriksen illudedje gearretrievtti duomus njukčamánus. Govva: Vesa Toppari / Yle

Bivdit illudit: "Dat lea justa dat, maid mii leat hálidan"

Goappáge dáhpáhusas lobihis bivdiid ulbmilin leamaš rievdadit Suoma guolástanlága gearregastima bokte, ja dan dihte sii leat hálidan vel alit duopmostuoluid nannet sápmelaččaid guolástanrivttiid. Alaguoddi Anita Haapakoski almmuhii jo njukčamánus, ahte son áigu ohcat nuppástusa duomuide vai áššái oaččošedje ovdamearrádusa.

Kuva Tenon luvattoman pyynnin käräjiltä Utsjoella 14.2.2019. Kuvassa syytetyt Esko Aikio, Anne Nuorgam, Heidi Eriksen ja Kati Eriksen.
Lobihis bivdit Esko Aikio, Anne Nuorgam, Heidi Eriksen ja Kati Eriksen vurde gealdagasas Lappi gearretrievtti duomu Ohcejoga váldostivrra sáles 6.3.2019. Govva: Vesa Toppari / Yle

Ohcejohkalaš Kati Eriksen illuda, go alimus riekti válddii ášši gieđahallamii. Su mielas lea dehálaš, ahte dákkár sámi riektegažaldagat vihkkehallo vuđolaččat ja seammás vihkkehallojuvvojit maid vuođđolága paragráfat, mat gusket sápmelaččaid árbevirolaš rivttiid.

– Miihan lea dieđusge hirbmat movtta, dathan lea justa dat, maid sihke mii ja sivaheaddji leat háliidan. Čielggusvuohta dán áššis ferte boahtit gitta alimus rievttis vai das livčče stuorát mearkkašupmi, ja vuoi sámerievttit duođalaččat vihkkehallojuvvojit. Vuoi čielggaduvvo, leago mis duođalaččat dat riekti nugo Suoma vuođđoláhka cealká, dadjá Kati Eriksen.

Kati Eriksen
Áššáškuhtton bivdi Kati Eriksen lea duđavaš, go ášši gieđahallo alimus rievttis. Govva: Linnea Rasmus / Yle

– Eathan mii livčče dán háliidan, ii dat nu leat, go mii vulggiimet dán lossa prosessii. Mii gávnnaheimmet, ahte eai mis oro leamen stáhtain eará geainnut ja vuogit váikkuhit sámi vuoigatvuođaide. Dát lea stuorra ulbmilášši ja dás boahtá čielggusvuohta. Miihan leat dás ovttaoaivilis sivaheaddjiin, Eriksen vel dadjá.

Ovdamearrádusas lea stuorra mearkkašupmi

Nu stevdnejuvvon ohcejohkalaččat go alaguoddi atnet dehálažžan, ahte alimus riekti dahká dán riidoáššis nu gohčoduvvon ovdamearrádusa. Ovdamearrádusváidda njuolga alimus duopmostullui lea vejolaš, jus vástideaddjit addet dasa lobi ja alimus riekti mieđiha váidinlobi.

Láhkatearpmain ovdamearrádus dahje ovdačoavddus oaivvilda, ahte jearaldagas lea alimus duopmostuolu addin duopmu dahje mearrádus, mii galgá doaibmat rávan dasa, mo dihto lágaheivehangažaldat galgá maid boahttevuođas čovdojuvvot.

Alimus rievttis muitaledje otne bearjadaga, ahte dán áššis čuovvovaččat vuolgá vástidanbivdda dáid olbmuide, geaid ášši guoská. Alimus rievttis maiddái nannejit, ahte váidinlohpi mieđihuvvui namalassii ovdamearrádusákkain.

Alimus rievttis ášši gieđahallan bistá gaskamearálaččat beannot jagi.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä