Sápmi |

Dávddat čuvvot mielddis, jos boazu šaddá heajos ortnegii – dál gullon eandalii njálbmedávda

Luondduriggodatguovddáža dutki mielde bohccot leamaš dán dálvve olu heajut ortnegis go dábálaččat. Šibitdoaktára mielas goavvejahki ii vel čielgasit dihtto.

Jouko Kumpula
Luondduriggodatguovddáža dutki Jouko Kumpula. Govva: Vesa Toppari / Yle

Luondduriggodatguovddáš LUKE dutki Jouko Kumpula lea dutkamin dál Suoma beale guohtundili ja lohká muohta leat nu ollu, ahte bohccuin lea veadjemeahttun guohtut.

Guohtundilli fas váikkuha dasa, man heajos ortnegii bohccot gártet. Kumpula oaivvilda virusdávdda njoammut álkibut bohccui dalle, go dat lea muđuige heajos ortnegis. Ja dán dálvve bohccot leamaš olu heajut ortnegis go dábálaš dálvve, son joatká.

– Dat lea oidnon dainna lágiin, ahte muhtin guovlluin bohccot leat jápmán. Dain leat leamaš eanaš njálbmedávddat, muhto maiddái eará vuolššit, ovdamearkka dihte lađđasiin.

Kumpula árvala, ahte bohccuid dili hedjoneapmi lea sihkkarit okta sivva dasa, manin dávddat njommot.

"Dán rádjai dušše ovttaskas dáhpáhusat"

Anára gieldda šibitdoavttir Marja Nuorgam lohká, ahte vel ii dihtto nu čielgasit, ahte lea goavvejahki. Dávddat čuvvot mielddis, jos boazu šaddá heajos ortnegii, dadjá maiddái Nuorgam.

Dál lea jo gullon njálbmedávda, mii lea virusdávda ja sáhttá njoammut eambbosiidda bohccuide, go gártet leat čoahkis biebmama geažil, dadjá Nuorgam. Su dihtui leat goit dán rádjái boahtán dušše ovttaskas dieđut dávddain.

– Eanaš ovttaskas dáhpáhusat, main leat eahpidan njálbmedávdda dahje nekrobasilloosa dávdamearkkaid vuođul. Muhto aiddonassii epidemiija in leat vel oaidnán.

Inarin kunnan eläinlääkäri Marja Nuorgam.
Anára gieldda šibitdoavttir Marja Nuorgam. Govva: Mikkal Morottaja / Yle

Nuorgam goittotge jáhkká, ahte dilli sáhttá rievdat moatti vahku áigge.

– Aivve sihkkarit sáhttá. Nelgon bohccuin šibitdoaktárii bohtet dikšunláhkái eandalii dát álddut, main lea goađđu boahtán olggos, ja danin dárbbašit šibitdoaktára veahki.

Dán rádjai dat leat leamaš ovttaskas dáhpáhusat, eai eanet go dábálaččatge, muitala Nuorgam.

– Muhto sáhttáhan dátge ášši dasto boahttevaš vahkuid áigge rievdat, son smiehtada.

Sáddejit gažadeami bálgosiidda

Luondduriggodatguovddáža čielggadeapmi muohta- ja guohtundiliin galggašii gárvánit borgemánu álgui, muitala Jouko Kumpula.

– Mii leat johtán mannan ja ovddit vahkus muhtin bálgosiid boazodoalloguovllu gaska- ja davveosiin. Leat mihtidan muohta- ja guohtundili ja dieđusge gažadan boazoisidiin, mo dálvi lea mannan bohccuid oasil, mii lea bohccuid dilli, mo bohccuid leat gártan dikšut ja leatgo vejolaččat jápmán bohccot.

Maŋŋeleappos sii gehččet maiddái Dálkediehtaga lágádusa dálke- ja muohtadieđuid dán dálvvi ja mannan čavčča oasil, ja veardidit daid guhkesáigásaš gaskaárvui.

Goalmmát oassi kártemis lea gažadeami sádden bálgosiidda, mas jerret dálvvi birra ja mo dat lea váikkuhan bohccuide, muitala Kumpula.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä