Sápmi |

Davimus rája alde fitnodatdoallit ja ovttat olbmot vurdet juo rájáid rahpama – "Mu mielas ii dárbbašivčče šat leat rájá gitta"

Suomas rájiid sáhtálii rahpat, jus nuppi riikkas lea sullii seammalágán dávdadilli. Norga árvvoštallá Davviriikkain mátkkošteami geassemánu beallemuttus.

Jouni Esa Nousuniemi
Gáregasnjárgalaš Jouni-Esa Nousuniemi ii leat guovtti mánnui beassan fitnat ránnjágilážis Norgga rája nubbe bealde. Govva: Vesa Toppari / Yle

Davvin Norgga ja Suoma rája alde olbmot eai leat dál guovtti mánnui beassan johtit riikkarájá rastá nu mot dábálaččat, koronavirusráddjehusaid dihte.

Gáregasnjárgalaš Jouni-Esa Nousuniemi muitala, ahte rájiid gidden oidno márkanis, go johtolat ii leat nu beare ollu ja gávppis eai oidno nu olu Norgga beale guossit. Son ieš lea láven vahkkosaččat fitnat Norgga bealde ránnjágilážis gávppašeame ja deaivvadeame fulkkiid, muhto dál ii beasa dan dahkat ja váillaha dan.

– Eanemus váillahan fulkkiid ja oahpes olbmuid, maid ii leat beassan dál guovtti mánnui oaidnit, muitala Nousuniemi.

Riikarájit eai dábálaččat rádjegilážiin bálljo dihtto. Fuolkkit ja bearrašat sáhttet leat goabbáge bealde rája. Nousuniemi mielas orru ártet, ahte ránnjágilážii ii beasa, muhto lulás sáhttá vuolgit.

– Dathan orruge hui ártet, dat lea duohta. Goittot ii beakke, ahte dat dávda livččii dieppe Norgga bealde ja iige dáppe dás rája alde. In goit leat gullan, dat lea hui imaš. Ja dohko máttás dás Suoma guvlui gal oažžu mannat váikko gosa.

Su mielas ráji gal sáhtálii jo rahpat.

– Mu mielas gal dál ii dárbbašivčče šat leat gitta dat rádjá. Mu oaidnu lea dakkár goittot.

Jouni Esa Nousuniemi
Jouni-Esa Nousuniemi vuodjá beaivválaččat tuollu čađa ruoktot, muhto ii mana badjel ráji. Govva: Vesa Toppari / Yle

Fitnodatdoalli: "Ealáhusat leat heađis"

Maiddai fitnodagat váillahit kundariid Norgga bealde. Deanuleagi fitnodatdolliid searvvi ságadoalli Vuokko Mikkola Ohcejogas lea čállán Suoma njunušpolitihkkáriidda, ahte dál livččii áigi ráđđádallat Norgga rája rabas. Son lohká, ahte ealáhusat leat heađis.

– Ii sáhte leat dušše siivvus, go ealáhusaid dilli lea áibbas issoras Ohcejogas ja rádjegielddain ja maiddái oarjjabealde lea beaggán. Gávppit leat gitta ja restoráŋŋat eai sáhte doaibmat. Gal juoganuláhkai ferte rájáid rahpagoahtit, dadjá Mikkola.

Geavatlaččat Suoma riikavuložat ožžot vuolgit ja boahtit riikii, muhto nubbi ášši lea dat, ahte makkár ráddjehusat leat dan riikkas, gosa lea jođus. Juste dál Norgii ii beasa buori ákka haga. Norgii beassá jus olbmos lea doppe ovdamearka dihte viessu dahje bearašlahtu.

NRK Sápmi muitala, ahte geassemánu 15. beaivve Norgga ráđđehus árvvoštallá, sáhttetgo rahpat vejolašvuođa olbmuide mátkkoštit Davviriikkaid gaskka.

Mátkkoštanráddjehusaid sáhtálii ložžet, jus dávdadilli lea riikkain seammasullasaš

Suoma ráđđehus lea dahkan rádjeávžžuhusaid geassemánu 14. beaivve rádjai. Dan mielde Supmii besset Suoma riikavuložat ja sii, geain lea buorre ágga, dego barggu dihte mátkkošteapmi.

EU-kommišuvdna lea gieskat addán ávžžuhusaid, mot mátkkoštanráddjehusaid sáhtálii álgit burgit. Suoma sisministtar Maria Ohisalo muitalii mannan bearjadaga miessemánu 15. beaivve, ahte jus riikat leat seammalágán dilis, de ráddjehusaid sáhtálii álgit burgit. Deháleamos lea goittotge váldit dearvvašvuođa vuhtii, váikko ráddjehusain leatge stuorra sosiálalaš ja ekonomalaš váikkuhusat.

Ráddjehusaid burgima rájiid alde árvvoštallet álot guovtti vahku gaskkaid.

– Davviriikalaš ministariin lea buorre oktasaš ipmárdus das, ahte ráddjehusaid galgá burgit veahážiid mielde ja epidemiijadili dárkilit čuovvut. Maiddái sirdáseapmi čavga ráddjendoaimmain dan guvlui, ahte testemii, njommon olbmuid ohcamii ja sirremii vuođđuduvvi hybridastrategiija lea álgán buot davviriikkain, muitala ministtar Ohisalo.

Ohisalo mielde Suopma čuovvu kommišuvnna ávžžuhusaid.

Sámediggi váruha vai virus ii njomošii beare sakka Sápmái

Sámedikki ságadoalli Tuomas Aslak Juuso muitala, ahte Sámediggi lea gulahallan olbmuiguin ja eiseválddiiguin koronadilis. Son lohká, ahte sii Sámedikkis leat hupman dan bealis, ahte ferte leat várrogas amas virus leavvat beare sakka Sápmái.

– Dat lea das gitta, mot olbmot johtet ja mot johtolat dáhpáhuvvá.

Juuso lohká, ahte davviriikkain COVID-19-dávdda ovdáneapmi lea iešguđet dilis ja dan ferte váldit vuhtii.

– Miihan leat álbmot, mii orrut njealji riikkas ja mis leat olu bearašoktavuođat ja earáge oktavuođat riikarájiid nubbi bealde. Dieđusge daid doallamii livččii lunddolaš, ahte daid bastit čađahit. Muhto ferte gal earenomáš várrogasvuođa liikká doallat vel badjin.

Tuomas Aslak Juuso
Govva: Vesa Toppari / Yle

Juuso muittuha, ahte dávda lea váralaš riskajoavkku olbmuide ja obbalaš várrogasvuođa fertelii geahččalit doallat.

– Miihan gal háliidit suddjet iežamet álbmoga ja earenomážit boarráset olbmuid, ahte dat dávda ii leavašii Sápmái eanet go maid dat lea boahtán.

Suoma stáhta ja Davvi-Suoma eiseválddit leat pláneme mot ceavzit koronaáiggis. Juuso muitala, ahte Sámediggi leamašan mielde ságastallamiin. Sámedikkit iešguđet riikkain leat maid gieđahallan ášši Sámi parlamentáralaš ráđis.

– Mii leat ovttasbarggus pláneme ja ságastallame, mot mii oktasaččat sáhtášeimmet dán áššis cealkit ja mii leat sámiid parlamentáralaš ráđi vuolde dán barggu bargame.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä