Sápmi

Deanu guolásteaddjit oaivvildit, ahte bivddu ferte ráddjet muhto sámiid rivttiid ii sáhte duolbmat – fitnodatdoalli ballá turismma beales

Aslak Holmbergin taustalla näkyy Rastigaisa-tunturi.
Áslat Holmberg háliida sihkkarastit sámi bivdokultuvrra seailuma. Govva: Vesa Toppari / Yle

Deanu guolásteaddji guovttos oaivvildeaba, ahte vaikko leage dárbbašlaš ráddjet luossabivddu, sápmelaččaid rievtti árbevirolaš bivdui ii sáhte duolbmat. Turismma ektui ráddjehusat soitet leat fuolastuhtti.

Sámiráđi várreságadoalli ja guolásteaddji Áslat Holmberg lea fuolas luossanáli dálá dilis.

Suoma eanan- ja meahccedoalloministeriija lea ráhkkaneamen ráddjet Deanu guollebivddu, go luosat eai leat gorgŋon Detnui gođđit seamma olu go ovddit jagiin. Ministeriijas eai vuos dieđe dárkilit mo áigot ráddjet bivddu, muhto sin mielde čavgadot ráddjehusaide lea čielgasit dárbu. Deanu bivddu leat ráddjen jo máŋggaid jagiid.

Maiddái Áslat Holmberg mielas čavgadot bivdoráddjehusat dárbbašuvvojit, muhto ferte dárkilit árvvoštallat, gokko daid sáhttá čavget amaset sámi árbevirolaš bivdovuogit jávkat.

– Gal mun vuolggášin das, ahte ráddjet sin bivddu geain eai leat vuoigatvuođat Detnui. Oainnán, ahte doppe lea olu vejolašvuohta vel ráddjet eanet.

Guldal Áslat Holmberg jearahallama dás. Jietna: Xia Torikka / Yle

Mika Aikio: "Mearas dáhpáhuvvá mii nu, mas ii leat diehtu"

Suoma ja Norgga oktasaš dutkanjoavkku varas raportta mielde luosat leat unnán jo dalle, go dat máhccet riddoguovlluide.

Go luossa goargŋu gođđubáikkiide Deanu oalgejogaide Kárášjohkii, Iešjohkii ja Anárjohkii, de dávjá badjel bealli guliin lea goddojuvvon, ovdal go dat ollejit gođđat.

Mika Aikio
Mika Aikio imaštallá, mii dáhpáhuvvá luosaide mearas. Govva: Vesa Toppari / Yle

Deanu girkosiidda osolašgotti ja Deanu guolledoalloguovllu stivrra ságajođiheaddji Mika Aikio lea ovttaoaivilis das, ahte bivddu galggašii ráddjet. Son árvala ahte luossaveajehiidda dáhpáhuvvá mearas juoga, man birra ii leat diehtu.

– Luossaveajehat leat ollu, ja gođđuluosat leat álo čakčat báhcán. Ii leat albma diehtu, mas lea jearaldat. Luossaveajet manná merrii muhto mii nu doppe dáhpáhuvvá, mas ii leat diehtu.

Guldal Mika Aikio jearahallama dás. Jietna: Xia Torikka / Yle

Ráddjehusat bohtet čuohcat turismii, mas ii muđuige leat buorre dilli

Deatnu lea bivnnut luossajohka, ja dat geasuha olu turisttaid juohke gease guollebivdui.

Sámi mátkkoštan- ja ealáhussearvvi ságadoalli ja fitnodatdoalli Petteri Valle ballá, ahte ráddjehusat čuhcet sakka báikkálaš turismii eandalitge dál, go eallit vel máilmmiviidosaš koronapandemiijas.

Son goittotge maid lea ovttaoaivilis das, ahte luossanáli dilli lea heittot ja juoidá ferte bargat.

– Galhan dan buohkat áddejit, ahte jus lea heittot luossanálli nugo dál lea, de gal mii fertet ráddjet vehá buot guolásteami, nu ahte dat dilli álgá rievdat, lohká Valle.

Petteri Valle, yrittäjä, Utsjoki
Petteri Valle muittuha, ahte turismaealáhus lea gillán olu jo korona dihte. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Valle deattuha, ahte ráddjehusat galget leat vuoiggalaččat iešguđege doaibmi ektui.

– Ferte dásseárvosaččat buohkain váldit. Vuoggabivddus ii leat miige mearkkašumiid, vaikko dan heaittášii oalát. Dán dilis ferte čujuhit dohko meara ala ja geahččat, mii doppe lea feailan. Dan bivddu galgá maid geahpedit, ii dušše fal johkabivddu.

Guldal Petteri Valle jearahallama dás. Jietna: Inger-Elle Suoninen / Yle

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä