Sápmi |

Deanus leat dutkagoahtán ruoššaluosaid goargŋuma, vai náli sáhtášii geahpedit beaktilabbot

Luondduirggodatguovddáš Luke dutki Panu Orell muitala, ahte dutkama ulbmilin lea oažžut ođđa dieđu ruoššaluosa lassánanguovlluin Deanu čázádagas.

Kutuvalmiita ja elävänä mätänemään alkaneita kyttyrälohia Näätämöjoesta Norjasta Kolttakönkään alapuolelta 14.8.2019.
Arkiivagovva Njávdánjogas Norggas, Skoltefossena vuolábealde bivdojuvvon ruoššaluosain 14.8.2019. Govva: Tapani Leisti / Yle

Deanus mannan jagiid áigge sakka laskan vierisšlája, ruoššaluosa, goargŋunláhttema leat čielggadišgoahtán telemetriijačuovvumiin dán geasi áigge.

Dutkama ulbmilin lea čoaggit ođđa dieđu ruoššaluosa lávdamis ja daid lassánanguovlluin Deanu čázádagas, muitala Luondduriggodatguovddáš Luke dutki Panu Orell.

– Mii háliidit čoaggit materiála das, mo dat ruoššaluosat gorgŋot deike, mo dat juohkásit Detnui ja dan oalgejogaide ja gos dat lassánit.

Dieđuid vuođul viggat meroštallat beaktileamos vugiid ruoššaluossanáli lassáneami ráddjemii.

– Vuođđoulbmil lea dat, ahte mii oahpašeimmet ipmirdit dán šlája láhttema ja dan mo mii sáhtášeimmet ruoššaluosaid geahpedit dahje juobe jávkadit. Dás lea hui geavatlaš aspeakta dán dutkamuša duogážis.

Bohtosat vuordimis čuovvovaš ruoššaluossajahkái

Luosaid čuovvuma várás geasse-čakčamánu áigge áigot merket 100 ruoššaluosa radiosáddehagaiguin. Merkejuvvon guliid goargŋuma čuvvot Detnui ja dan oalgejogaide biddjojuvvon automáhtalaš loggenstašuvnnaiguin. Dan lassin merkejuvvon ruoššaluosaid čuovvut manuálalaččat biilii installerejuvvon guldalanrusttegiin.

– Ruoššaluosaid čuovvut čakčamánu beallemuttu rádjái, goas maŋimušge ruoššaluosat leat gođđan ja jápmán, muitala Orell.

Panu Orell, Luonnonvarakeskus
Luondduriggodatguovddáš Luke dutki Panu Orell. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Telemetriijačuovvun lea oassi Luke koordineren Vierisšládja Barents guovllu luossajogain -fidnu, man ruhtada olgoministeriija. Fidnu ollašuhtto ovttasbarggus Norgga luonddudutkaninstituhtta NINAin.

Norgga Luonddudutkaninstituhta NINA seniordutki Karl Øystein Gjelland lea prošeaktajođiheaddji ja čađaha ruoššaluosa merkenprošeavtta. Son muitala Ávvirii, ahte áigot geargat dutkanbohtosiin dassái go boahtá čuovvovaš ruoššaluossajahki, mii lea 2023.

– Dalle mii fertet geahččat guđiid doaibmabijuid hálddašeaddjit háliidit bidjat. Mii dušše iskat mii geavvá čázádagas, ja lea hálddašeaddji duohkin bidjat johtui doaibmabijuid ja mo sii háliidit geavahit daid dieđuid maid mii addit, dadjá Karl Øystein Gjelland Ávvirii.

Panu Orell muitala, ahte dárkkuhussan lei merkegoahtit guliid jo mihcamáraid maŋŋá, muhto sii eai leat vel ožžon Norgga bealde ealli guliid merken láhkai, go geassebáhkat váttásmahttet barggu.

– Dán muttus guliid gieđahallan, bivdin, jámiheapmi ja merken lei menddo lossat, dat eai das ceavzze, nappo eat sáhttán merketge, čilge Orell dálkkiid váikkuhusa dutkamuššii.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä