Sápmi |

“Dego gii nu vikkašii buvihit du, itge veaje dasa maidige” – proteastadáiddár Anders Sunna dáidda bohciida bearraša boazodoallorievtti ja identitehta bealušteamis

Anders Sunna dáidaga lea vejolaš oaidnit dán geasi áigge Roavenjárgga dáiddamusea Korundi seainnis.

Video: Taiteilija Anders Sunna.

Roavenjárgga dáiddamusea Korundi vuorkálanjas lea nu garra spraymála hádja, ahte čalmmiid gáská. Čalmmit darvánit govvii maid sápmelaš dáiddár Anders Sunna lea málemin. Govas nisu orru leamen njuolga nevron.

Sunna ii plánen ovddalgihtii távvala baicce eambo málegođii. Seammás go málii, de su jurdagat ledje Suoma sámiid luhte. Sunna sávvá, ahte dát távval oažžu suopmelaččaid jurddašit.

– Dát govvida dan man olu mis livčče maid dadjat, muhto politihkkarat eai hálit guldalit. Dovdo, ahte gii nu viggá buvihit du, itge ieš veaje dasa maidige. Go vikkat beasadit luovus veahki haga, it leat šat ustitlaš. Dát govva lea dego váruhus, govvida Sunna.

– Jus smávva joavkku olles áigge bidjet nurkái ain unnit ja unnit sadjái, de sáhttá gal bávkkehit. Ii nu sáhte dahkat olles áigge. Muhtumat leat jo duođai dolkan dillái, muitala Sunna.

Távvalis čujuhit ILO 169 -soahpamuššii.

– Olbmot várra giddejit fuopmášumi romalaš nummiriidda ja smihttet maid dat dárkkuhit. Geat nu várra suhttet dán távvalis, jurddašallá Sunna.

Lähikuva Anders Sunnan teoksesta.
Proteastadáiddár Anders Sunna sávvá, ahte dát távval báhcá olbmuid millii ja sii smiehttagohtet maid távval viggá sidjiide muitalit. Govva: Vesa Toppari / Yle

Sunna dáidda lea oassi Arctic Arts Summit -dáhpáhusa. Go távval biddjo geassemánus dáiddamusea Korundi seaidnái, Sunna doaivu, ahte olbmuin morihit jurdagat. Távval lea Korundi olgoseainnis nu guhká go fal bissu buorre ordnegis.

– Go oainnát távvala, dat báhccá du millii. Bázát smiehttat dan vaikko it šat geahčašiige dan. Go manat ruoktot dahje bargui, smiehtat manin dat távval lei dakkár go lei, sávvá Sunna.

Sunna lea sámeservodagas dovddus ja máŋgga bealát dáiddár. Son lea ovdamearkka dihte dahkan musihkkavideo ovttas Sofia Jannokin. Video váldá beali diggeáššái Girjás čearu badjeolbmuid ja Ruoŧa stáhta gaskkas.

Dáistaleapmi stáhta vuostá ja das boahtán boalddáhat bidjá málet

Sunna diđii jo guđa jahkásažžan, ahte sus boahtá dáiddár. Dego máŋgga earáge dáiddáris, de susge lea trauma dahje dat čuokkis, mii boaldá ja man bokte son dahká dáidaga.

Duogábealde lea sin bearraša ealu bággosirdin Sattajärvi čearus Muonio čerrui. Dát dáistaleapmi lea bistán dál badjel 40-jagi. Dat álggii dalle go Anders Sunna áhčči lei 20-jahkásaš, dál son deavdá farga 70-jagi.

Jagis 1971 ođđa boazodoallolága dihte Sunna bearaš manahii boazodoallorievtti. Jagis 1986 bohte bolesat ja sii bággejedje Sunna bearraša ealuinis fárret Muonio čerrui. Jagis 2000 bođii almmuhus, ahte olles sin ealu áigot bákkuin njuovvat. Bohccot leat ain, muhto dáistaleapmi joatkašuvvá.

– Dál Muonio čearru, Sámediggi ja stáhta háliidit ovttas mis errui, beaškala Sunna.

– Oktage ii hálit, ahte mii joatkit boazodoalus. Lea šállu, ahte Sámediggi ii bealuš min. Sis lea šaddan stáhta olgešgiehta mii steavlida iežaset olbmuid, dadjá Sunna.

Sunna barggut bohciiditge boazodoalu ja identitehta bealušteamis.

– Jus mis váldet bohccuid, dat dolvot seammás min identitehta, historjjá ja vel sielu. Jus sii váldet juoidá mis, mun ferten bargat juoidá sin vuostá, čilge Sunna.

Anders Sunna.
Go ealát olles áigge eahpesihkkaris dilis, dus ii leat áigi eallit, visot áigi manná beare ceavzimii, muitala Sunna. Govva: Vesa Toppari / Yle

Sámedikki stivraságadoalli lohpida guorahallat ášši

Ruoŧa Sámedikki stivrajođiheaddji Per-Olof Nutti dadjá iežas diehtit dán dáhpáhusa, muhto son ii dovdda ášši nu bures. Sunna-gácci ášši ii leat boahtán beavddi ala su ságajođiheaddji áigodagas.

– Šállošan go Sámedikkis ii leat ožžon veahki. Mii berret guorahallat mii dás lea dáhpáhuvvan. Dat ádjána, dasgo beavddi alde leat olu earáge áššit, dadjá Nutti.

Ruoŧa Sámedikkis doaibmá boazodoallolávdegoddi, man vuollái gullet čearuid áššit. Nuttis lea lohpádus.

– Sámediggi bargá álbmoga ovdii ja lohpidan muittuhit boazodoallolávdegotti dán áššis, lohpida Nutti.

"Dáidda lea buorre vuohki veahkehit nuoraid – dalle it sorbme iežat dahje álgge geavahit nárkomirkkuid"

Sunna lea bajásšaddan dáistaleami čađa ja viggá dáidagis bokte buktit ilu iežas eallimii.

Máŋggat sámi nuorat dovdet áŧestusa go juoga olggobealde boahtti áitá sin boahttevuođa. Suomas áŧestusa lea maŋimuš áiggiin buktán ovdamearkka dihte Jiekŋameara ruovdegeaidnoplánat.

Dalle ferte dorvvastit dáidagii, rávve Sunna.

Anders Sunna távvalis láhkagovva.
Dáidaga vehkiin sáhttá buktit olggos áššiid main muđui ii bastte hállat. Dát govva lea lahkagovva govas, man Sunna málii Roavenjárggas. Govva: Vesa Toppari / Yle

– Daidda dahká buori eandaliige mielladearvvašvuhtii. Dalle sáhttá čolgat olggos dakkár áššiid main muđuid ii sáhte dahje hálit hállat.

– Dáidda lea buorre vuohki veahkehit nuoraid, dalle it sorbme iežat dahje álgge geavahit nárkomirkkuid, čilge Sunna.

Dutkamuša mielde goalmmádas nuorra sápmelaš boazodoalliin Ruoŧas lea jurddašan iešsorbmema. Áŧestusa buktet earret eará dáistaleapmi eatnamiin boazodoalloguovllus.

– Fertet viggat suohtastallatge vaikko gillátge. Muđui dus eai leat fámut joatkit, rávve Sunna.

Ovdal Sunna lea Suomas málen ovdamearkka dihte seaidnegova Oulus. Dán geasi Sunna dáidagis lea vejolašvuohta návddašit Roavenjárgga Korundi seainni lassin Örebros.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä