Sápmi |

Detnui ja Njávdánjohkii vurdet olu ruoššaluosaid fas dán jagi – luossadutki fuolas: “Galggašii bastit geahpedit"

Luossadutki oaivvilda, ahte sihke Norgga, Suoma ja Ruošša eiseválddit galggaše bargat viidát ovttas, vai ruoššaluosaid laskama davi jogain basttáše bissehit.

Kutuvalmiita ja elävänä mätänemään alkaneita kyttyrälohia Näätämöjoesta Norjasta Kolttakönkään alapuolelta 14.8.2019.
Go ruoššaluossa goargŋu johkii gođđat, de dat ii leat šat beare fávru iige eale guhká. Dát Njávdánjogas 14.8.2019 bivdojuvvon ruoššaluosat ledje jo álgán guohcagit. Govva: Tapani Leisti / Yle

Davi luossajogaide vurdet dán jagi fas olu ruoššaluosaid.

Luondduriggodatguovddáža dutki Panu Orell muitala, ahte buot mearkkat čájehit dan guvlui, ahte ruoššaluosat gorgŋot goit Detnui ja Njávdánjohkii dán jagi valjis.

– Ruoššaluosaid mearri lea lassánan juohke nuppi jagi. Maŋemuš ruoššaluosat gorgŋo davi jogaide hui valjis jagis 2019. Dán geassái vuordit unnimustá seamma olu ruoššaluosaid, go ovddit bárahis jagiin, muitala Orell.

Ruoššaluosa eai hálit davi jogaide

Áibbas amas guolli ruoššaluossa ii leat davi jogain leamašan, go ain muhtumin ruoššaluossa lea vuggii dohppen. Maŋemuš jagiid dat lea goit laskan sakka Deanu ja Njávdánjoga čázadagain.

Sihke Suoma ja Norgga bealde dutkit ja báikkálaččat háliidivčče jávkadit dan.

– Muhtin muddui dat gilvala min eamiluosain ja earáge guollešlájaiguin. Dat sáhttá maid buktit dávddaid. Dás leat riskkat ja danin ruoššaluosaid galggašii bastit geahpedit, oaivvilda Orell.

Ruoššaluossa lea álggoálggus Jaskesábi davviosiid šládja, mii sirdimiid geažil lea goargŋugoahtán maiddái Jiekŋameara luossajogaide.

Dat lea mearas bivddedettiin árvvusatnon ja njálgga guolli. Johkii goargŋuma maŋŋá ruoššaluosa cuohppa goit mollanišgoahtá, ja mađi guhkit dat lea jogas, dađi heajubut dat dohkke biebmun.

– Jus ruoššaluosat lassánit olu, de das sáhttá leat váikkuhus maid čázi kvalitehtii, go jápmán ruoššaluosat rivdet gáddái gođu maŋŋá ja guohcagit dasa, muitala Orell.

Luke dutki Panu Orell
Luondduriggodatguovddáža dutki Panu Orell jáhkká, ahte ruoššaluosat gorgŋot davi jogaide dán jagi válljis. Govva: Vesa Toppari / Yle

”Ii leat ávki ovtta jogas geahpedit”

Ovddebuš jagiin go ruoššaluosat leat gorgŋon davi jogaide, báikkálaččat leat geahččalan bivdit daid geahpebun bivdosiiguin. Vaikko ruoššaluosat leatge goddojuvvon duháhiid mielde, de luossadutki mielas das ii leat nu olus ávki.

– Báikkálaččat dat sáhttá binná veahkehit. Muhto ruoššaluossa lea dakkár, ahte dat sáhttá vuodjat áibba nuppi johkii, go iežas šaddanjohkii. Ja dat sáhttá goargŋut áiddo fal dakkár johkii, man leat geahččalan bivdit geahpebun ruoššaluosain, čilge Orell.

Luossadutki mielas ruoššaluossaváttisvuođa fertešii geahčadit viidát geahččanguovllus.

– Galggašii oažžut johtui viiddis ovttasbarggu Suoma, Norgga ja Ruošša eiseválddiiguin. Ii leat ávki ovtta jogas daid geahpedit, ferte bargat olles Finnmárkku ja Guoládaga guovllus dán guollešlája vuostá, oaivvilda Panu Orell.

Vuosttaš geardde ruoššaluosaid gilve jo Sovjetlihtus Stalina áigge 1930-logus. Ruošša bealde ruoššaluosa leat gilván Guoládatnjárgga jogaide vel 2000-logu rádjái.

Norgga beale jogain ruoššaluossa dihttui vuosttaš geardde jagis 1960.

Yle Ođđasiid Sámis ja Beaivvi ságaid sáhtát maid guldalit Yle Areenas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä