Sápmi |

Dovddus neavttár Jasper Pääkkönen lea ráhkadeamen dokumentára Suoma ja Ruošša jogain – Háliida maiddái sápmelaččaid muitalusaid dokumentárii

Jasper Pääkkönen lea fitnan Vuohčus jearahallamin báikki olbmuid dokumentárafilmma várás.

 Jari Pulska ja Jasper Pääkkönen
Jasper Pääkkönen galledii maiddái Sámi bálgosa miessemearkumiid. Govva: Travis Rummel / Felt Soul Media

Neavttárin dovddusin šaddan Jasper Pääkkönen lea dán jagi álggahan riikkaidgaskasaš dokumentára ráhkadeami. Dokumentáras gieđahallojuvvo luossabivdu, luossabivddu historjá ja luossanáliid áiti birasváttisvuođat. Dokumentára govvejuvvui Suoma bealde vahku veardde.

– Suomas lea váivves gudni hálddašit máilmmiolahusa luossajogaid ja luossanáliid duššadeamis.

– Nuortamearas luoiti 35 luossajogas dušše guokte golget šat, nappo badjel 30 luossajoga Suopma lea duššadan, dadjá Jasper Pääkkönen.

Jasper Pääkkönen govvenjoavkkuinis Suomas.
Jasper Pääkkönen govvenjoavkkuinis govvii vahku Suomas. Govva: Travis Rummel / Felt Soul Media

Olbmuid eallin rievddai oalát Giemajoga dulvadeami dihte

Vuohččulaš Osmo Hirvasvuopio muitá vel dan áiggi, go luossa bivdojuvvui Tankajogas giđa rájes. Son lei uhca gánddaš, go su áhčči lávii bivdit ja buktit guoli ruoktot.

Jahkeritma, mas luossabivdu lei stuorra oassin seahkanii ollásit go luossa ii lean šat bivdinláhkai.

– Eaihan dalle lean galmmiheaddjit, iige sáhttán seailluhit dan guoli. Dan áiggis eliimet luonddus, go elrávdnji bođii deike easkka 1960-jagi loahpas, čilge Osmo Hirvasvuopio.

– Dathan ledjege dat maŋimuš guolit, go áhčči lei fitnan bivdimin Tankajogas. Son gottii golbma luosa ja stuorámus dettii 21 kilo. Duokkár stuorra mehtera allosaš sáve sisa dat sáltejedje daid luosaid, ja mun in oba olahange geahččat dan sáve sisa. Dat galge mu loktet vai mun maid bessen oaidnit, muittaša Hirvasvuopio.

Osmo Hirvasvuopio mielde oaggun Tankajogas nogai dahkujávrri dihte, go luossa ii šat gorgŋon dohko ja fatnasiin ii lean šat nu álki johtit. Son muitá, mo Giemajohka lei Eurohpa buoremus luossajohka.

– Dat vuosttas buođđu bođii vulos dohko Tankajohkii, ja dan maŋŋá ii šat goddán doppe. Dat buoremus 25 kilomehtera oassi jogas lea doppe dahkujávrri vuolde, muittaša Hirvasvuopio.

Dát jorggáldat ja nuppástus lei issoras stuoris, ja dan muitaleapmi ja čalmmustahttin jearahallamiid vuođul lea Pääkkönen mielde dehálaš. Dál ain ellet olbmot, geat muitet makkár eallin lei go johka golggai friddjan ja johkii goarkŋui luossa.

– Dovddan ahte lea erenoamáš dehálaš dál go lea vel vejolaš gullat olbmuid iežaset vásáhusaid ja guldalit sin muitalusaid das, mii dolin lea leamašan ja mo eallin lea rievdan go johka dulvaduvvui ja luossa nogai, čilge Pääkkönen.

Galledii Vuohčus ja jearahalai báikkálaččaid

Jasper Pääkkönen lea dokumentára ráhkadeami olis fitnan Vuohčus hálešteamen olbmuiguin fáttá birra. Su mielas dahkujávrriid huksemis lei nu stuorra váikkuhus olles guovllu kultuvrra rievdamii.

Son háliidii laktit sápmelaččaid muitalusaid mielde dokumentárii ja gávdnat olbmuid geat vel muite dan áiggi go johka golggai friddjan ja luossa lei bivdinláhkai. Báikkálaš olbmuid vehkiin son gávnnai báikki vuorrasut olbmuid muitalit eallimis ovdal joga dulvadeami.

– Orru ahte váldooassi suopmelaččain, ja juoba oassi sápmelaččainge ii dieđe dan birra, mo joga dulvadeapmi lea váikkuhan dihto sámi giliide, čilge Pääkkönen.

Jasper Pääkkönen Sámi bálgosa miessemearkumiin
Vuohču báikkálaččat veahkehedje Pääkkönena gávdnat vuorrasut albmáid, geat vel muite dan áiggi go johka golggai friddjan ja luossa lei bivdinláhkai. Govva: Travis Rummel / Felt Soul Media

Pääkkönen lohká iežas hirpmástuvvan, go lea lohkan dutkamušaid ja girjjálašvuođa dahkujávrriid ráhkadeamis.

– Bággosirdima sáhtášii sihkkarit veardidit soađi dagahan traumaid vásiheapmái. Lea váttis govahallat maidige eambbo traumáhtalaš vásáhusa go dan ahte bákkuin galgá sirdit iežas ruovttus ođđa guvlui, go ruoktu juogo boldojuvvo dahje guđđojuvvo dahkujávrri vuollái, smiehtada Pääkkönen.

Vel ii leat diehtu goas dokumentára gárvána ja lea oaidnin láhkai.

Jasper Pääkkönen ja Osmo Hirvasvuopio leigga mielde Dearvva-sáddagis bearjadaga 12.7.

Jasper Pääkkönen jearahallan. Doaimmaheaddjin Sara Wesslin. Jietna: Yle Areena
Osmo Hirvasvuopio jearahallan. Doaimmaheaddjin Sara Wesslin. Jietna: Yle Areena

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä