Sápmi |

"Gávpogis sámekultuvrra ovdii galgá rahčat ja bálvalusain dáistalit" – geahča neahtas SÁRA-dutkamuša bohtosiid almmustahttima

SÁRA-dutkanfidnu lágida otne duorastaga seminára, mas muitalit dutkanbohtosiid sámeguovllu olggobealde orru sápmelaččaid buresbirgemis ja bálvalusdárbbuin. Dan sáhttá čuovvut njuolga neahta bokte.

Lydia Heikkilä
SÁRA-fidnu prošeaktahoavda Lydia Heikkilä áigu joatkit sámegielat ja sámekultuvrii vuođđuduvvi bálvalusaid plánema sosiála- ja dearvvašvuođaođastusa oktavuođas. Govva: Vesa Toppari / Yle

Juohke gávpotsápmelaš dan sihkkarit diehtáge, ahte giellalágas geatnegahtton bálvalusaid hárve oažžu álkit. Dál dan duođaštit maiddái SÁRA-dutkanfidnu varas bohtosat: Sámekultuvra ja sámegielat ellet nanusin gávpogiin, muhto dat gáibida olu rahčamušaid ovttaskas sápmelaččain ja sámebearrašiin.

Lappi universitehta SÁRA-dutkanfidnu lea čielggadan sámeguovllu olggobealde orru sápmelaččaid buresbirgema ja bálvalusdárbbuid sihke sosiála- ja dearvvašvuođabálvalusain ja árrabajásgeassin- ja vuođđooahpahusbálvalusain. Bohtosat leat dál gárvát.

– Sámegielat bálvalusat leat oalle unnán ja orru ahte sápmelaččat galget ieža daid gáibidit ja juoba veahkehit daid ordnemis, muitala prošeaktahoavda Lydia Heikkilä.

"Orru ahte áššit eai ovdán jus ii ieš leat aktiiva"

Roavvenjárgalaš Rauna Rahko-Ravanttis leat vásáhusat sámegielat árabajásgeassin- ja vuođđooahpahusbálvalusaid gáibideamis gávpotbirrasis. Váttisvuođat leamašan, vaikko bálvalusat leatge muhtin muddui ordnašuvvan. Ovdamearkka dihte su nieiddaš beasai gal sámegielat beaivedikšui, muhto gávpot sirddii beaiveruovttu doaresbeallai gávpoga ja fálaldat ii lean šat buohkaide vejolaš geavatlaš sivaid dihte. Dál skuvllas son oažžu sámegiela oahpahusa guokte diimmu vahkus, goittotge dán jagi.

– Vaikko ferten leat duđavaš dasa, ahte sámegielat bálvalusat gávdnojit, lea dat gáibidan mis vánhemiin olu rahčama ja gáibida ain vai bálvalusaid dássi loktana ja dat seilot. Orru ahte áššit eai ovdán jus ii ieš leat aktiiva ja dat dieđusge orru muhtimin lossat, daningo eallimis leat olu earáge áššit, maid fertešii fuolahit, dadjá Rahko-Ravantti.

Rauna Rahko-Ravanti
Rauna Rahko-Ravanttis leat vásáhusat sámegielat bálvalusaid gáibideamis gávpogis. Govva: Vesa Toppari / Yle Sápmi

Čoavddusin sámegiela sajádaga nanosmahttin

Giela oahpahusa lassin sámegielat ja sámekultuvrii vuođđuduvvi bálvalusaide lea dárbu maiddái sosiála- ja dearvvašvuođasuorggis, dego rávvehagas, vuosttasveahkis, mielladearvvašvuođabálvalusain ja divššodettiin muitobuohcciid.

SÁRA-dutkanfidnu prošeaktahoavda Lydia Heikkilä lea fuolas dilis, go dán áigge jo 65 proseantta sápmelaččain ja badjel 70 proseantta sámemánáin orrot sámeguovllu olggobealde.

– Váldoálbmogii sáhttá leat váttis ipmirdit, makkár mearkkašumit eatnigielas ja dan geavaheamis ja seailluheamis leat unnitlohkui.

Čoavddusin Heikkilä oainnášii earret eará dan, ahte bálvalusaid ordnejeaddjit áddešedje eatnigielat bálvalusaid mearkkašumi ja válddášedje vuhtii sámegiela máhtu bargiid bálkkáheamis.

– Dárbu livččii maiddái nanosmahttit láhkavuođu giela ektui nu, ahte sámegiela ja -kultuvrra sadji Suoma servodagas livčče buoret ja sápmelaččat sáhtášedje oažžut bálvalusaid, dadjá Heikkilä.

Dutkanbohtosiid almmustahttet duorastaga Helssegis – geahča neahtas

Dál go SÁRA-fidnu nohká, áigu Lydia Heikkilä joatkit sápmelaččaid bálvalusaid ovddidanbarggu sode-ođastusbarggu oktavuođas.

SÁRA-fidnu loahppaseminára, "Buorre eallin gávpogis – sápmelaččaid buresbirgen ja bálvalusat sámeguovllu olggobealde", ordnejuvvo otne duorastaga Helssegis diibmu 12–19. Dan sáhttá čuovvut neahttastreama bokte.

Dieđuid fidnu bohtosiin oanehaččat sáhtát lohkat dáppe.

Dutkanfidnu vuosttaš oassi ollašuhttui sosiála- ja dearvvašvuođaministeriija ruhtademiin jagiin jagiin 2012–2013. Fidnu guoskkai sámeguovllu ja dan raportta "Buorre eallin: sápmelaččaid buresbirgen ja buresbirgenbálvalus" gávnnat dáppe.

13.9.2018 dii: 07:50: Divvojuvvon raportta liŋkadieđut ja lasihuvvon diehtu dutkanfidnu vuosttaš oasis.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä