Sápmi

Giđđa álgá dáid beivviid Anáris, Helssegis dat lea aiddo álgán – muohttaga ektui dálvi lei dáin báikkiin dego boasttobeliid

Ilmatieteen laitoksen meteorologi Ville Siiskonen Helsingin Kumpulassa keväällä 2021.
Dálkediehtaga lágádusa meteorologa Ville Siiskonen lohká, ahte Helssegis muohtahis áigi leamašan juo moadde vahku, dego sáhttá govasge oaidnit. Govva: Linda Tammela / Yle

Dálvi ja árragiđđa leamaš Sámis vádjit guokte ceahki lieggasabbot go dábálaččat. Mátta-Suomas dálvi lei áibbas unnán lieggasut go gaskamearálaččat.

Dáid áiggiid nohká Sámi jagis dálvebealli (13.4.). Geassebeali álggus leat golbma suvvija, mat leat dehálaš mearkabeaivvit. Dolin suvvijaid lohke ovcci, gitta Irján beaivái (23.4.).

Suvvijain lávejit einnostit giđa dálkkiid. Jus suvvijaid lea buolaš, de lea galbma giđđa vuordagis. Dakkár go lea suvvijaid áigge dálki, de dat bistá čieža vahku.

Maŋimuš jagiid lea šaddan eanet dábálažžan, ahte dáid beivviid Sámis álgá maiddái šattu dáfus mihtilmas áigi, nu daddjon termalaš giđđa.

pajunkissoja pajupensaassa
Dát sieđgamiestta Anáris 9.4.2021 lea beaivvadagas ožžon juo fámu duddjot uvnnuid. Govva: Sara Wesslin / Yle

Dálkediehtaga lágádusa statistihka mielde ovdamearkan Anáris termalaš giđđa álggii diibmá miessemánu 2. beaivve, muhto sihke jagis 2018 ja 2019 cuoŋománu 11. beaivve. Máddin Helssegis dat álggii diibmá juo njukčamánu 2. beaivve ja jagis 2018 easkka cuoŋománu 3. beaivve.

Meroštallama mielde termalaš giđđa álgá dalle go logi beaivve áigodagas jándora liekkasvuohta bissu nolla ja logi lieggaceahki gaskkas.

Meteorologa: Sámis unnán muohta, Helssegis muhtii garrasit ođđajagimánus

Anáris ruonas ii vel oidno earágo áloruonas šattuin, lagamustá goahccemuorain ja jokŋalasttain. Sieđgga uvnnuid gártá vel ohcat, nu hárve sajiin dat leat ihtán.

Muohta lea báikkuid ain lagabui mehtera muhto vuovdeeatnamiin ja vuollegasas eana lea juo viidát bievlan.

Pajunkissat Helsingin Kumpulassa
Helssega Kumpulas Dálkediehtaga lágádusa lahkosis luondu lei dán dilis 7.4.2021. Govva: Linda Tammela / Yle

Dálkediehtaga lágádusa meteorologa Ville Siiskonen muitala, ahte davvin muohta leamaš unnit go dábálaččat. Eahpedábálaš oaivvilda dás dan, ahte ášši dáhpáhuvvá hárvvibut go oktii 30 jagis.

– Aiddo dál Anára guovllus muohta lea sullii 35–60 sentte. Dát lea áigodahkii sullii 20–30 sentte unnit, go dábálaččat dán muttus jagi, lohká Siiskonen.

Son muitala, ahte Anára muohtahisvuhtii sivva lea dat, go sihke čakčat ja dálvet arvvii ja muhtii unnán.

Helssegis muhtii jagi álggus, ja ođđajagimánus ja guovvamánus muohta leige erenoamáš valjis. Cuoŋománu álggus, dego dábálaččat, muohta suddagođii Helssega guovllus.

toukka lumella, nostaa päätä
Dálkediida diehtá, ahte jus guolgamáhtu njoammu máttás, de lea galbma geassi vuordimis. Guolgamáhtu, (Phragmatobia fuliginosa, ruostesiipi) beaivelotti guovtte sentte guhkkosaš suoksa ii bala čeargamiin. Guolgamáhtu lea viehka dábálaš oainnus árragiđa. Dát lei máttásoivviid. Anár, Suollušjävri 2.4.2021. Govva: Jouni Aikio / Yle

Lottiin giđđa ovdána dábálaš vuogi mielde – árralottit leat dihtton dál unnán

Bárbmolottiid boahtin Sápmái lea ovdánan nu mo dábálaččat. Stalobeibbožat bohte vuosttamužžan, njuvččat ja állapat fas laske njukčamánu loahpas.

kaksi laulujoutsenta jään reunalla
Dán giđa vuosttas njukča bođii Anár Kiäptuvei suddái 21.3. Vahkku das maŋŋá sihke Kiäptuvei ja Paččjokk lusppis guhtuin ledje juo moaddelogi njuvčča. Govva: Vesa Toppari / Yle

Čielga bárbmolottiin dielkoduvvát leat dán giđa oidnon davvin árabut go dábálaččat. Eará bárbmojohttit eai vuos dihttoge stuorit mearis. Dasto leat moadde erenoamáš hárvenaš šlája illudahttán loddeberošteaddjiid.

Jievjaháigir, Egretta alba, lei girdán árvideamis máttil gitta Ohcejoga Basejávrri jieŋa ala ja ozai biepmu Suttesjoga sámilbotnis. Njukčamánu 29. beaivve ja cuoŋománu 4. beaivve gaskkas dan gerge máŋga báikkálaš olbmo imaštallat ja čáppášit. Maŋŋá seammalágan jievjaháigir bekkii juo Durdnoseanu gáttiin.

pikkulintu hakekasalla
Okta dán giđa erenoamáš bárbmolottiin lea dát čáhppesleaibeloddi (Phoenicurus ochruros) mii iđii 6.4..2021 Anár Áhkojávrái ja lea lávllodan doppe dál máŋga beaivvi. Govva: Liisa Tuomi

Anár gieldda bealdeges leat loddeberošteaddjit beassan duođaštit cuoŋománu 6. beaivve rájes čáhppesleaibelotti, Phoenicurus ochruros, šlája mii lea easkkabále sajáiduvvan besset Davviriikkain ja lea leavvamin gulul davvelebbui.

Lottiid beassa dárkut Helsset guovllus juo áibbas earaláhkai go Anáris. Bárbmoloddešlájat leat Mátta-Suoma riddoguovlluide boahtán juo sullii 70. Ovdamearkan Sámisge oahpes čuotnjágat leat miehtá Mátta- ja Gaska-Suoma bealdduin ja jekkiin juo badjel duháhiid lottiid moahtin.

Elle-Heaikka Niillas muitala go son áiccai vilges háigira Jietna: Jouni Aikio / Yle

Beaividuvvon dii 11.30: Lasihuvvon radioášši jietna.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä