Sápmi |

Girjeárvvoštallan: Tropihkka rievssaha fárus birra máilmmi

Diktačálli Inger-Mari Aikio almmuhii su vuosttas nuoraidromána, "Tropihkka rievssat" dán jagi álggus. Doaimmaheaddji Sara Wesslin logai girjji iežas reaissus ábi duohken.

Tropihkka rievssat girjji
Govva: DAT

“Atlántta áhpi bárusta logi kilomehtera mu vulobealde. Farga dat lea meattá. Mátki máilmmi birra.

Lokten alccesan bálggesčuovgan golbma leavgga, main lohká ráhkisvuohta, roahkkatvuohta ja friddjavuohta. Daid bálddas libarda Sámi leavga.”

Govččan Inger-Mari Aikio ođđa nuoraidromána girji Karibia meara rittus. Mo nie bures heiviige lohkat dán girjji justa dáppe, jurddašan.

Tropihkka rievssat lea 18-jahkásaš Máreha mátkemuitalus birra máilmmi. Máret vuolgá logahaga maŋŋá mátkái: mátki álgá Delhis, Indias ja son mátkkošta gitta Gaska-Amerihkkii okto. Dán guhkes mátkki áigge beasai Márehiin vásihit sihke ráhkisvuođa ja gealdagasa dovdduin.

Girječálli ieš lea maiddái eallimisttis mátkkoštan olu ja dat vuhtto girjjis. Máilmmi báikkiin ja gávpogiin muitalit olu ja girjjis maiddái muitalit iešguđet guovlluid eamiálbmogiin ja birrasis.

Logadettiin romána veallán ieš Karibiamearra fiinna sáttogáttis. Girjji álggus veháš dolken 18-jahkásaš nieidda negatiivalašvuhtii. Lei ártet beare lohkat dan birra, man láittastuvvan Máret ieš lei, vaikko lei beassan mátkkoštit.

Dat soittii váikkuhit dasa, manin Tropihkka rievssat ii dohppestan mu fárrui dalánaga. Movttáskin easka girjji beallemuttus albmaláhkái girjjis ja Máreha mátkkis. Seammás go Máret ieš lebbii roahkkadit soajáidis máilmmi vásáhusaide, de lohkkiige šattai somá.

Persovdnan Máret lea hui oktonas, muhto goit seammás hui ceaggái ja rámppas. Máret guorahalai olu máilmmi álbmogiid saji sihke politihkalaččat ja sosiálalaččat. Girjji fárus beasat oahpásmuvvat iešguđet eamiálbmogiid dillái.

Su mátkebeaivegirjji ii dušše muital dan birra maid son vásihii ja áiccai mátkkistis, muhto guorahallá maiddái olles máilmmi eamiálbmogiid gaskavuođaid váldoriikkaide. Muhtun báikkiin 18-jahkásaš nieidda ballá iežas heakkas, ráhkásmuvvá dávjá ja fuolaha rašes luonddus.

Girji duođai bovttii jurdagiid. Smiehttagohten iešge dan, makkár válljemiid dagan mátkkošteaddjin ja dalle go jođášan máilmmis. Makkár etihkka dasa laktása, go turisttat johtet stuorra joavkkuin maiddái Sámis? Maid dát dagaha birrasii? Mo báikkálaččat vásihit dan, go turistavalvvit šuvgalit dološmuitoguovlluide?

Liikon olu dasa, mo Aikio váldá lohkkis fárrui johtit máilmmi sápmelačča čalmmiin. Aikio lea hástalan lohkki smiehttat maiddái iežaimet láhttema luonddu ektui ja dan, mo mii johtit luonddus, muhto maiddái mátkkiin.

Aikio nuoraidrománas lea rikkis sámegiella, muhto seammás dan lea álki lohkat. Nuoraidrománii heivehuvvon giella ja fáddát, masa sámenuorat ieža liikojit.

Tropihkka rievssat muittuha min sápmelačča luonddus: Jođi lea buoret, go oru. Ja Sápmi johttá álo váimmus fárus.

Tropihkka rievssat, Inger-Mari Aikio (2016) Árvvoštallan: 4/5

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Bivnnuhamosat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä