Sápmi |

Girječálli čálii erohtalaš divttaid go háliidii rahpat čiegus máilmmi: nissonolbmo seksuálitehta

Nissonolbmo seksuálavuohta ja eatni bahča dovddut mánás leat fáttát, main sámegirjjálašvuođas leat dábálaččat jaskkodan. Girječálli Inger-Mari Aikio háliida rahpat daid lohkkiide.

Inger-Mari Aikio
Girječálli Inger-Mari Aikio. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Njuovčča johtala birrat birra

linis litnása vuostá

gieđat bahčet

ruvvejit ovddos maŋos

duhppejit ja njávkkadit

njuovčča lávgu seahkaid

nárreda ja hilboša


náhkálaš buokčá čoddagis

coahkkigoahtá báifáhkka

dego báddasan giđđaeatnu

cirgguhat muođuidan ala

masá čalbmái

leat geahččan menddo olu pornofilmmaid

Ovdamearkka dihte dákkár sániid lea buolbmatjávrelaš girječálli Inger-Mari Aikio čállán báhpára ala, go lea sániiguin duddjon ođđa diktagirjjis hápmosa. Girji ii leat velá deaddiluvvon, muhto divttat leat juo oaidnán beaivečuovgga.

Inger-Mari Aikio, girječálli
Inger-Mari Aikio čálii Máilmmis dása -girjji dan maŋŋá go lei ožžon máná. Das son gieđahalai earet eará eatni bahča dovdduid. Govva: Kirsti Länsman / Yle
Aikio dadjá, ahte son čálligođii divttaid Meksikos jagis 2016, go lei diktamátkkis ovttas ohcejohkalaš diktačálliin Niillas Holmbergiin. Doppe sudnos bođii sáhka čállimis.

– Niillas dajai munnje, ahte son láve čállit temáid mielde. Mun smihtten, ahte erohtalaš divttaid ii leat giige čállán sámegillii olles girjji mađe ja čálligohten.

Vuosttas divttaid maŋŋá golle vel moadde jagi ovdalgo maŋimušge divttat válmmaštuvve. Geassit 2018 Aikios ledje čoahkis badjelaš 70 erohtalaš divtta. Dain son lea čohkken suoma- ja sámegielat diktagirjji "69 čuoldda", suomagielat oasi namma lea "69 pylvästä".

Inger-Mari Aikio lea háliidan divttaidisguin čalmmustahttit dan, makkár fáttáid birra sápmelaččat eai hálit hállat. Earenoamážit nissonolbmo seksualitehta gullá su mielde dakkár áššiide, mas galgá leat jaska.

– Mii sápmelaččat mii leat hirbmat čeahpit čiehkat buotlágan áššiid. Jos eallimis manná funet, dan birra ii eisige oaččo muitalit.

Divttat jorgaluvvon hui máŋgga gillii – ođđasamos čoakkáldat almmustuvvamin swahiligillii

Inger-Mari Aikio lea almmustahttán dássážii guhtta diktagirjji, ovtta nuoraid romána, guokte mánáidgirjji ja mánáid musihkkaskearruid golmma sámegillii. Su diktagirjjit leat jorgaluvvon logemat sierra gillii: ovdamearkka dihte uŋgár-, bulgaria-, duiskka-, spánskka- ja eaŋgalsgillii. Dán čavčča galgá almmustahttojuvvot diktačoakkáldat maiddái swahiligillii.

Ođđasamos girjji "69 čuoldda" son lea jorgalan ieš suomagillii ovttas Helena Sinervoin. Girji almmustuvvá guovtti gillii dán jagi loahpas. Vaikko son hállá ja čállá buorre suomagiela, de lea hui duhtavaš dasa, ahte áddii dáhttut veahki ámmátgirječállis suomagielat teavsttaid loahpalaš hápmái bidjamis. Aikio dadjá, ahte Helena Sinervo veahkki lea leamaš hui mávssolaš.

– Árpmit makkár lei bargat ámmátolbmuin, guhte dadjá njuolgga, mii ii doaimma ja mo divttaid galggašii divvut. Dihten gal, ahte muhtin divttat eai doaimma suomagillii vaikko sámegillii livččege doaibman.

– Lei dakkár sparraaja, man dárbbašivčče maiddái sámegillii čáledettiin, čilge Aikio.

Girjjálašvuođadutki oaidná, ahte Aikio lea ovdalge rihkkon rájiid

Girjjálašvuođadutki Kaisa Ahvenjärvi lea dutkan sámiid girjjálašvuođa nákkosgirjjistis. Dasa lassin son lea čállán sápmelaš dálá diktagirjjálašvuođas antologiija, mas lea čalmmustahttán sámi girjjálašvuođa suomagielat lohkkiide.

Son oaidná, ahte Inger-Mari Aikio lea ovddit girjjiin juo guoskkahan sámiid tabufáttáid.

– Dat mii ii leamaš nu oidnosis, lea seksuálavuohta. Inger-Mari Aikio lea gal árat čállosiin 1990-logus veháš gieđahallan nissonolbmo seksuálavuođa, analysere Ahvenjärvi.

"69 čuoldda" lea Inger-Mari Aikio čihččet diktagirji. Ieš girječálli oaidná, ahte rabasvuođain sáhttá rahpat earáidge njálmmi čiegus áššiin. Dego ovdamearkka dihte eatni bahča dovdduin, maid son gieđahalai Máilmmis dása -girjjis.

– Go mun čálán dan birra rahpasit de mun sávan olbmot hállagohtet dan birra eambbo. Mu mielas ii leat riekta, ahte mii nu čiegadat visot ja čohkket iežamet sisa. Go daid birra hállá, de lea ollu geahppasut eallit, loahpaha Aikio.

Inger-Mari Aikio ja su diktagirjjis sáhttá geahččat eanet Yle Ođđasiin Yle TV1:žis dii 16.45 ja maŋŋelis Yle Areenas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä