Sápmi

Guovtti bearraša vásáhus riikkarájáid giddemis: Árga nuppástuvai ja mánát eai beasa oaidnit áhči

Alex Ánte Máhtte ja Aslak Johan
Ellen-Margaret Gaup-Juuso gánddat Alex Ánte Máhtte ja Aslak Johan leaba oahpahallan earet eará rievssatgárduma, go leaba vázzán skuvlla duoddaris. Govva: Ellen-Margaret Gaup-Juuso

Ellen-Margaret Gaup-Juuso vástida telefovdnii duoddaris Ávžžesjávrris, Eanodaga Giehtaruohttasis.

Son lea boahtán máná guoktáin fitnat Suoma bealde boazobargguin go Gaup-Juuso siiddas leamaš bohccot gárddis mannan vahkuloahpas. Sii orrot fásta Norggas, muhto bearrašis leat Suoma beallái nanu čanastagat go Eanodagas leat fuolkkit ja bohccot.

Gaup-Juuso muitala, ahte dálá dilli lea eandalii mánáide vehá amas ja ođas.

Suopma ráddjegođii rádjejohtolaga duorastaga gaskaija áigge. Danin eai beasa ruovttoluotta Norgii, gos fas mánáid áhčči lea guođoheamen iežas siidda bohccuid.

– Ferte geahččalit goitge doahttalit dan maid eiseválddit leat mearridan ja dainna lágiin eastadit dan virusa leavvama. Mii goit geahččalit bissut dál dáppe, geahččalit unnimus lági mielde golgat.

"Váttis dilli juohke ládje"

Rájáid giddema dihte mánát eai beasa oaidnit áhči nu ollu go dábálaččat vaikko máná guovttos leaba oahppan dasa, ahte áhčči ii álot joreš ruovttus.

– Mu irgihan lea hui ollu eret, dat ii leat leamaš ruovttus dál várra mánnui. Mánát leat dego hárjánan dasa. Boazodoalus lea maiddái hui lossa dilli. dat váikkuha maiddái nu, ahte eat lean beassan muđuige dieinna lágiin deaivat, son lea maid doppe ealu luhtte.

Jos Gaup-Juuso livččii mearridan dán vahkus vuolgit Norgii, son livččii gártán álggos vuos guovtti vahku karantenii. Seamma livččii geavvan maiddái su irgái.

– Dat livččii šaddan maid guokte vahku leat karantenas. Dat lea nu gitta dan boazodoalus ja doppe ii sáhte leat eret. Dát lea hui váttis dilli juohke ládje.

Gaup-Juuso oaivvilda, dál ii ábut eará go čuovvut, mo dilli ovdána.

– Dan ii máhte olmmoš jurddašit, mii ihttin geavvá. Ferte váldit dan, mo boahtá ja ferte goitge geahččalit buoremus lági mielde ieš juoga ládje eastadit dan koronadávdda leavvama, jurddaša Gaup-Juuso.

duottarskuvla
Duoddaris leamaš oalle borga. Govva: Ellen-Margaret Gaup-Juuso

Mánát ohppet árbevirolaš sámebargguid duoddaris

Gaup-Juuso dadjá dili leat hástaleaddji mánáid skuvllavázzima ektui, muhto son oaidná maid das buriid ollu beliid. Máná guovttos leaba oahpahallan árbevirolaš sámebargguid dego gárduma. Eadni lea maid fuomášan, ahte dábálaš eallima bokte sáhttá oahpahit maid matematihka ja eará dáidduid.

– Mii leat čoavdán dan dainna lágiin, ahte mii bargat dakkár praktihkalaš áššiid ja geahččalit vuoruhit áššiid, maid ii sáhte bargat skuvlaluohkás. Mii leat hui ollu olgun ja ávkkástallat luonddu oahppamiin. Mánát leat beassan earet eará rievssatgárduma oahppat.

– Mun goit vuohttán ahte mánát leat hui movttegat ja dat ožžot earáládje go skuvlaluohkás atnit ávkin dan min árbevirolaš bargguid.

duottarskuvla, ruovttuskuvla
Olgun oahppama lassin gánddat leaba vázzán skuvlla maiddái siste. Govva: Ellen-Margaret Gaup-Juuso

Áhčči ii beasa deaivat mánáidis

Riikkarájáid gidden lea čuohcán maid gámásmohkkelaš Uula-Petteri Somby ja su mánáid árgabeaivái. Máná guovttos orruba nuppe bealde ráji Norggas. Somby orru Gámasmohkis Suomas ja mánát fas eatni Lilli Gaup luhtte Guovdageainnus Norggas. Mánát gártaba karantenii, jos fitnaba áhči luhtte Suomas, muitala Ávvir.

– Máná guovttos eaba sáhte vánddardit rájá rastá, go de šaddaba ruovttuerremii. Dat ii leat álki mánáide dahje munnje, ja lea šállošahtti go in beasa šat deaivvadit iežan mánáiguin, dadjá Somby.

Uula-Petteri Somby bigálusas.
Govas Uula-Petteri Somby bigálusas. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Somby čuovvu, mo koronavirusepidemiija ovdána ja sávvá ahte dat ii bistte beare guhká.

– Orru issoras go ii sáhte iežas mánáiguin ovttastallat, go de han šaddá erremii guovtti vahkui, dadjá Somby Ávvirii.

Lilli Gaup doallá mánáide oahpahusa ruovttus, dego olles Norggas dahket dál.

Gaup lohká Ávvirii, ahte sii váldet koronavirusa duođalaččat ja son lea čilgen mánáide manne šaddaba erremii jus fitnaba áhči luhtte.

– Dan dihte soai eaba de hálit vuolgit Supmii. Lea hirbmat bahkadas.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä