Kolumnat |

Helga West kolumna: "Beakkálmasat, geat muitalit almmolašvuođas iežaset koronanjoammumiin, dahket dál stuorra bálvalusa álbmogii"

Spiehkastatáigge smávva áššit šaddet báifáhkka stuorrát, ja gean nu láhttenvuohki sáhttá dagahit politihkalaš koronaskandála dahje olggosaddit dehálaš ovdamearkka, čállá Yle Sámi kolumnista Helga West.

Helga West
Govva: Vesa Toppari / Yle

Estteeatnamis, gos orun bearrašiinnán, šattai amas dáhpáhus gieskat.

Reformierakond-bellodaga (olgešbellodat) ovddeš riikkabeaiáirras Kalle Palling ilmmai gielddačoahkkimii njukčamánus 26. beaivve. Dat ii lean mihkkige ipmašiid, danin go Palling jođihii Harku gielddastivrra. Harku gielda lea Davvi-Estteeatnamis, lahka Tallinna gávpoga ja doppe ásset vuollel 15 000 ássi.

Čoahkkimis ledje mielde 11 áirasa, vaikko ovddit beaivve, 25. njukčamánus stáhtaministtar Jüri Ratas (Keskerakond, guovddášbellodat) lei gieldán badjelaš guovtti olbmo deaivvademiid.

Máŋgasat gidde fuopmášumi dasa, ahte Palling bođii čoahkkimii muohtosuodji badjelasas. Palling ii muitalan geasage, ahte guokte vahku ovdal čoahkkima lei ožžon Covid-19 diagnosa.

Estteeatnamis olbmot eai leat cuiggodan Pallinga das, ahte son ilmmai olbmuid sisa, baicce das, ahte son ii dieđihan su kollegaid iežas njoammumis.

Sutnje lei dehálaš oasálastit gielddačoahkkimii, amas manahit gielddastivrra báikki. Son ii lean leamašan guovtti ovddit čoahkkimis, ja gielddastivrra njuolggadusaid mielde, jus áirras lea eret golbma geardde maŋŋálagaid, son massá iežas stivrrabáikki. Pallingii lei dehálaš boahtit báikki ala – politihkalaš sivaid geažil.

Suddu dušše, ahte áiddo dalle deaivvai leat buorráneamen koronavirusdávddas.

Dutki journalisttalaš bláđđi Eesti Express rokkai dieđu Pallinga buohcamis ja čalmmustahtii áššis artihkkala 27. njukčamánus. Doaimmaheaddjit Tarmo Vahter ja Sulev Vedler jearahalaiga Pallinga áššis telefovnna bokte ja Palling vástidii ná:

“In leat easkka riegádan inge leat nu jalla, ahte vuolggán buohccin olbmuid sisa. Lean čuvvon buot njuolggadusaid buoremus lági mielde ja doaktára mielde lean dearvvasmuvvan.”

Koronaskandála lei riegádan.

Anán erenomáš árvvus dál sin, geat rahpasit muitalit koronanjoammumis, dan dávdamearkkain ja buorráneamis ovdamearkka dihtii sosiála media bokte.

Estteeatnamis olbmot eai leat cuiggodan Pallinga das, ahte son ilmmai olbmuid sisa, baicce das, ahte son ii dieđihan su kollegaid iežas njoammumis. Oainnat dan dieđu vuođul livčče muhtumat soaittán báhcit oalát eret čoahkkimis, garvit badjelmearálaš riskkaid.

Pallingii lea dehálut seailluhit iežas politihkalaš muođuid ja su imagoi ii heiven Covid-19. Son lea 35-jahkásaš čáppa almmái, gii gullá Estteeatnama politihkalaš elihttii. Lága son ii rihkkon, muhto máŋgasat navde su láhttenvuogi čájehit heajos ovdamearkka.

Dávjá njoammudávddaide gullá stigmatiseren ja heahpatvuohta, dego HIV/AIDS-njoammumii ja sullasaš dávddaide. Munnje lea váttis goit áddet, mii Covid-19 njoammumis lea nu heahpat, ahte dan galgá čiehkat. Danin anánge erenomáš árvvus dál sin, geat rahpasit muitalit koronanjoammumis, dan dávdamearkkain ja buorráneamis ovdamearkka dihtii sosiála media bokte.

Koronapandemia lea bohciidan Suomas ságastallama somebeakkálmasaid fámus váikkuhit iežaset fánssaide ja čuovvuide (loga suomagillii eanet dáppe ja geahča Yle Areenas dáppe). Sámemáilmmisge gávdnojit beakkálmasat, geain leat čuovvut duháhiid mielde iešguđet sosiála media kanálain, dego Twitteris ja Instagrammas. Sis lea internet-váldi, man bokte sáhttet joksat stuorra joavkku olbmuid oktanaga ja beaktilit.

Go dovddus olbmot juhket almmolaččat iežaset rašes vásáhusaid, sii addet midjiide dábálaš olbmuide vejolašvuođa gieđahallat iežamet baluid sin bokte. Sii addet iežaset muođuid, main bokte mii sáhttit speadjalastit iežamet eallima. Sii fállet mieldoarjaga dán áidnalunddot spiehkastatdilis, mii ovttastahttá olbmuid rastá kultur- ja luohkkárájáid.

Jus ja go soames sámepolitihkkár dahje sámebeakkálmas buohccá koronanjoammumii, sávašin, ahte dan olbmos livčče návccat ja roahkkatvuohta čalmmustahttit ášši almmolaččat

Amerihkálaš neavttár Tom Hanks gulai vuosttamuš máilmmenásttiid jovkui, geat muitaledje iežas koronanjoammumis. Hanks ja su neavttáreamit Rita Wilson oaččuiga Instagramma bokte olu rámi das, ahte loktiiga dávdda olbmuid čalmmiid ovdii. Suomas ovdamearkka dihtii lávlu Anna Hanski ja doaimmaheaddji Baba Lybeck leaba muitalan iežaska koronanjoammumis ja vástidan olbmuid gažaldagaide dávdda birra. Dákkár ovdamearkkain sii leat dahkan stuorra bálvalusa álbmogii.

Jus ja go soames sámepolitihkkár dahje sámebeakkálmas buohccá koronanjoammumii, sávašin, ahte dan olbmos livčče návccat ja roahkkatvuohta čalmmustahttit ášši almmolaččat. Ii fal sáhkkiivuođa dihtii, muhto dan, ahte su čuovvut oainnášedje, ahte man lahka njoammun boahtá ja mii deháleamos: dávddas leat olmmošlaš, albma muođut, mat čuhcet.

Helga West

Čálli lea Biennaš, guhte geahččala ja máhttá veháš maid, muhto dušše binnáš. Biennaš-Jon Jovnna Piera Helga lea teologa, gii dárbbu mielde sáhttá gal sárdnut. Son bargá Helssega universitehtas doavtterstudeantan ja dutkagoahtá soabadallama. Bearrašiinnis son orru Mátta-Estteeatnamis, Otepääs.

Guldal Helga West kolumna.

Varrasamosat: Kolumnat

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä