Kolumnat |

Helga West kolumna: "Sámediggeválggaid 2019 boađus ii lohpit sámepolitihkkii maidige ođđa – gávpotsámit ain govssahallet"

Go jođánit smiehtasta, de boađushan orru mánggabealat. Dárkilot suokkardallan goittotge čájeha, gos dálá sámepolitihka deattut leat, čállá Yle Sámi kolumnista Helga West.

Helga West
Govva: Vesa Toppari / Yle

Lea jahki 2019, lea sámediggeválgajahki. Miehtá jagi iešguđetlágan mohkit áitet ja bidjet smiehttat, bođežatgo čakčat válggat obalohkáige.

Eandalii, go smiehttá buot dan duogáš-dráma: giđđat Ovttastuvvan našuvnnaid nállevealahanlávdegoddi ávžžuhii Suoma stáhta gudnejahttit sámiid iešmearrideami, ja dat vuot attii ođđa leavttu Sámedikki válgalávdegotti ja alimus hálddahusrievtti gaskasaš juridihkalaš skismái sápmelašmeroštallamis. Go sámedikki stivrra bivdda sámediggeválggaid maŋideapmái ii lihkostuvvan, Sámi Árvvut -searvi ávžžuhii sámiid boikoteret čavčča válggaid.

Dan muttus dábálaš jienasteaddji, mun, veháš juo dolkagohten daidda válgafearániidda, muhto loahpas fas ealáskin, go vel poastage álggahii streaikkas ja máŋgasat heađástuvve das, ollejitgo sin jienastanbáhpárat áiggil Anárii.

Dego jagi 2015, maiddái 2019 sámediggeválggat dollojuvvojedje dilis, mas Sámedikki válgalávdegottis (ja ON:s) ja alimus hálddahusrievttis ledje earálágan oainnut sámeálbmoga iešmearrideamis.

Mun lean dušše dábálaš jienasteaddji. Čuovun politihka, muhto in máhtáše govahallat iežan politihka máilbmái. Mu čalbmái orui dát válgaáigodat erenomáš geasuheaddji justa buot daid mohkiid dihte. Dovden seammaláhkai, go evttohas Ida-Maria Helander (ii válljejuvvon), guhte Yle Sámi válgapanelas Helssegis 26.8. logai, ahte dát válggat ja dilli čájehit boahtteáigái (suom. "Minun silmääni tämä tilanne näyttäytyy vedenjakajana.").

Gulan jietnameriid ja olbmuid namaid, geat orrot mannamin čađa, inge baifáhkka válgabohtosa vuođul leat aivve sihkkar, leago jahki 2019, 2012 vai 1999.

Mun dulkojin Helandera sániid nu, ahte dát áigodat ja boahtte sámediggebadji meroštallet boahttevuođa sámepolitihka bálgáid muhtin mearkkašahtti lávkkiiguin. Hás juohke nuorra ollesolmmoš jáhkká nu – dahje kánske mun ieš háliidin nu smiehttat, ja dovden oktiigullevašvuođa olbmui, gii sulastahttá iežan: nuorra nissonolbmui, gii orru gávpogis ja gii sávvá iežas jiena gullot sámeservošis.

Muhto vel eanet mun háliidin oaidnit Sámedikki, gos gullojit ain earálágan jienat, eai dušše mu ja mu láganiid, muhto ain máŋggabealasot sápmelašvuođa jienat.

Vuoi dan beahttašumi, mainna lihkken golggotmánu vuosttas beaivái ja boahtte Sámediggái!

Helssegis morihan golggotmánu vuosttas beaivái, ja nagirčalmmiid searvvan Yle Sámi Live-streamii sosiála media bálvalusas Instagramis čuovvut válgabohtosiid diibmu 10. Gulan jietnameriid ja olbmuid namaid, geat orrot mannamin čađa, inge baifáhkka válgabohtosa vuođul leat aivve sihkkar, leago jahki 2019, 2012 vai 1999. Vuoi dan beahttašumi, mainna lihkken golggotmánu vuosttas beaivái ja boahtte Sámediggái!

Mii dat dasto lea, maid mun oba vurden? Iibat ovdamearkka dihtii leat buorre, ahte ođđa Sámediggái gullet measta seamma ollu nisson- ja almmáiolbmot? Iibat leat erenomáš dehálaš, ahte máŋggat sámediggelahtut leat čatnosis árbevirolaš ealáhusaide dego boazodollui ja guolásteapmái? Iibat leat buorre, ahte Sámediggi ođasmuvvá ja oažžu gávcci áibbas ođđa áirasa? Go jođánit smiehtasta, de boađushan orru mánggabealat. Dárkilot suokkardallan goittotge čájeha, gos dálá sámepolitihka deattut leat.

Dego Yle Sápmi muitalii ođđasisttis 1.10., measta bealli ođđa Sámedikki áirasiin boahtá Anáris: logi áirasa oktiibuot 21 áirasis. Válgaortnega mielde juohke sámegielddas válljejuvvojit golbma áirasa ja sin lassin eará áirasat jietnameriid mielde.

Sámedikki dieđuid mielde juo badjelaš 60 proseantta Suoma sámiin orru árbevirolaš ruovttuguovllu olggobealde, muhto jagis 2019 dušše okta áirras válljejuvvo Sámediggái sámeguovllu olggobealde.

Dieđán gal, ahte juohku “sámeguovllu sápmelačča” ja “olgosápmelačča” gaskkas ii leat ollenge čavgat: máŋggat sámit orrot guovtti sajis, Sámis ja muhtin gávpogis. Dálá áigi addá vejolašvuođa johtti eallinvuohkái. Nuba máŋggain ođđa áirasiin leatge vásáhusat sihke gávpogiin ja das, mo lea eallit Sámis birra jagi. Vávjján goittot, ahte dát guokte birrasa leat oalle earáláganat – njulgestaga dego guokte sierra máilmmi.

Sámepolitihkka ii velge oro juksamin doarvái daid olgosámiid, geat sáhtášedje viiddidit ságastallama ja buktit dasa iežaset vásáhusaideaset.

Boahtte Sámediggi 2020–2023 ii mu mielas speadjalastte doarvái daid máilmmiid, gos sápmelaččat ellet, daid nuppástusaid ja jienaid daid máilmmiid siste. Sámepolitihkka ii velge oro juksamin doarvái daid olgosámiid, geat sáhtášedje viiddidit ságastallama ja buktit dasa iežaset vásáhusaideaset.

Soaittán leat boasttugis. Hás čuovvovaš jagit buktet ollu varas jurdagiid ja návccaid čoavdit báhkka sámepolitihkalaš áššiid, muhto manne balan, ahte ođđa Sámediggi juohkása ain garrasabbot guovtte lahkkái sápmelašmeroštallama oasil ja jienat daid joavkkuid gaskkas šaddet ain hárvvibun.

Helga West

Čálli lea Biennaš, guhte geahččala ja máhttá veháš maid, muhto dušše binnáš. Biennaš-Jon Jovnna Piera Helga lea teologa, gii dárbbu mielde sáhttá gal sárdnut. Son bargá Helssega universitehtas doavtterstudeantan ja dutkagoahtá soabadallama. Bearrašiinnis son orru Mátta-Estteeatnamis, Otepääs.

Guldal Helga West kolumna.

Varrasamosat: Kolumnat

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä