Sápmi

"Ii leat bággu birget okto" – Davvin ránnját ja gávpejasat geahččalit fuolahit servošis

Näätämön Nord1-Marketin kauppias Juha Kekäle pakkaa kotiinkuljettavaksi ruokaostoksia.
Gávpejas Juha Kekäle páhkkemin biepmu ruoktofievrridemiide. Govva: Jaana Kekäle

Olbmot birra Sámi háliidit bálvalit iežaset servoša ja ránnjáid dál, go koronavirus lea dahkan hui eahpenormála dili birra máilmmi.

Korovavirusa geažil máŋgasat leat dál šaddan báhcit ruovttuide. Riskajoavkkuide gullevaččat eai soaitte duosttat johtit gávppiin ja dárbbašit veahki áššiid dikšumii. Olbmot leatge vuođđudišgoahtán nehttii koronaveahkkejoavkkuid, maid bokte sáhttá jearrat ja fállat veahki. Maiddái gávpejasat miehtá Sámi leat fállagoahtán fievrridit biebmogálvvuid njuolga ruoktot.

Njávdánlaš gávpejas Juha Kekäle mearridii ovttas vieljainis, ahte dolvot gávppi buktagiid gitta Čeavetjávrái.

– Ballu koronavirusis lea dagahan olbmuide meastta panihkka, ahte eai duostta šat fitnat gávppiin. Ii leat šat nu álki johtit dáid áiggiin. Dál go stáhtarájáidge bidje gitta, mis lea olu áigi veahkehit, muitala Kekäle.

Njávdáma guovllu ássit sáhttet diŋgot buktagiid šleađgapoastta mielde dahje riŋget gávpái. Biepmuid ja gálvvuid sáhttá máksit fievrrideami oktavuođas dahje neahttabáŋkku bokte. Dákkár bálválussii lea olu jearalmas juo guhkes gaskkaid dihte.

– Dás ii leat leamašan midjiide makkárge váttisvuođat. Dat lea maiddái hui buorre iežamet mielladearvvašvuhtii, ahte sáhttit veahkehit ja bálvalit, muitala son.

Näätämön Nord1-Marketin kauppias Juha Kekäle.
Juha Kekäle mielas earáid veahkeheapmi addá maiddái fámuid alcces. Govva: Jaana Kekäle

Fitnodatdolliide koronavirusa dagahan dilli lea hui unohas. Muhtumiidda erenomáš dilli váikkuha eanet. Dat buktá fuola maiddái rádjegávppi eaiggádii.

– Dán ferte dál dohkkehit, ahte dákkár dilli lea šaddan. Mii iskkat birget ja sávvat, ahte dilli ii šat šatta vearrábun, smiehtada Kekäle.

Váldit vára nuppis maiddái gáiddusin

Guhkes gaskkaid dihte Sámis leat hárjánan veahkehit nubbi nuppi. Sosiála media bokte olbmot gulahallet ja veahkehit earáid, ovdamearkka dihte fállet sáhtuid ja fievrredit gálvvuid.

Anárlaš Suvi King vuođđudii dán vahkus Facebookii ođđa joavkku, gos olbmot sáhttet jearrat dahje fállát veahki koronavirusa dihte. Ránnjáveahkkin dárkkuhuvvon Naapuriapu Inari Covid-19 -joavkkus sáhttá jearrat veahki gávppašeapmái dahje vaikko muorra- ja muohtabargguide.

Runsaslumisena talvena katolta pudotettava lumi kasaantuu suureksi keoksi ikkunan eteen.
Dáid áiggiin ovdamearkka dihte muohtahoigan soaitá leat stuorra veahkin. Govva: Susanna Guttorm / Yle

Dán erenomáš dilis maiddái vánhemat soitet dárbbašit veahki mánáiguin ja vuorrasut olbmot ságastallan skihpára. Sosiála media bokte sáhttá doarjut nuppi, jurddaša King.

– Dat lea buohkaide ođđa dilli. Juo dušše dat, ahte beassá ságastallat olbmuiguin telefovnnas sáhttá veahkehit olu, go gullá olbmo jiena. Kriisadilis olmmoš šaddá álkit ráđeheapmin. Dákkár joavkkus lea álki jearrat, fállat ja veahkehit earáid, dadjá King.

King mielas dál lea dehálaš, ahte dákkár áigodagain olbmot jerret veahkki, iige álot leat dušše bággu birget okto.

– Mu mielas dat lea dávjá nu, ahte mii leat hárjánan smiehttat dáppe davvin, ahte lea bággu birget. Olbmot eai duostta jearrat veahki, go leat nu hárjánan ieža birget. Mu mielas ii leat bággu birget. Juohke áidna olbmo eallimis lea dákkár áigi, ahte lea buorre jearrat veahki.

Maiddái Oarje-Lappis leat vuođđudan Facebook-joavkku, gos olbmot sáhttet jearrat ja fállat veahki.

Árat rabasáiggit riskajoavkkuide, fievrredemiid plánegoahtán

Miehtá Sámi ja davviguovllu gávpejasat leat čielgadišgoahtán, leago dárbu fievrridit gávpebuktagiid ruovttuide.

Eanodagas K-Market Rantakokko gávpejas Erkki Rantakokko muitala, ahte sii leat čielggadan mo praktihkas ordnejit biebmofievrridemiid. Rantakokko ávžžuha buohkaid, geain lea dárbu dákkár bálválussii váldit oktavuođa gávpái.

K-Market Nuorgam muitalii sosiála medias, ahte koronavirusa geažil sii leat gáržžidan rabasáiggiideaset. Sii leat maiddái guorahallamen vejolašvuođaid fievrridemiide.

Avvila guovllus K-Supermarket bálvala maiddái neahttagávppis ja lea mearridan rahpat gávppi iđđes diibmu 7–8 rádjái áššehasaide, geat gullet riskajovkui.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä