Sápmi |

Juha Guttorm nákkáhallá bearjadaga Anáris: "Stáhta ii hálit gudnejahttit sámiid iešmearridanvuoigatvuođaid"

– Sámedikki oainnuin ii leat juridihkalaš mearkkašupmi dienláhkai, ahte dat čanašedje eiseválddiid mearrideami. Dat leat eanetge sávaldagat, maid eiseválddit jogo váldet dahje de eai váldde vuhtii, oaivvilda nákkosgirjedutki Juha Guttorm.

Jietna: Juha Guttorm
Jietna
Juha Guttorm lei mielde Buorre iđit Sápmi -sáddagis duorastaga 4.10. Dá gulat su jearahallama. Jietna: Yle Areena. Govva: Ritva Torikka / Yle

Suopma ii leat bastán ollašuhttit sápmelaččaid iešmearridanvuoigatvuođa iige iešráđđema Suoma vuođđolága mihttomeriid ja álbmogiidgaskasaš rivttiid ovdáneami vuoiŋŋas. Dát boahtá ovdan Juha Guttorm nákkosdutkamušas.

Guttorm nákkáhallá fáttás otne bearjadaga sámekulturguovddáš Sajosis Anáris. Dutkamuša váldoboađus lea dat, ahte Suoma stáhta atná sápmelaččaid iešráđđema lagamustá rievdameahttun (su. staattinen) ortnegin ja danin iešráđđen ollašuvvá heittogit láhkaásaheamis.

Guttorm lea nákkosgirjjistis guorahallan 36 sierra lága, mat leat 90-logu beallemuttu láhkaásaheami maŋŋá dohkkehuvvon Suomas, ja main leat paragráfat sámiid vuoigatvuođain iešráđđema birra dahje mat mannu láhkai čatnasit dasa.

– Muhtun sajiin iešráđđen lea Suoma lágain ovdánan dan jagi 1996 maŋŋá, muhto gal dat erenoamážit jagi 2003 maŋŋá addojuvvon lágain lea gal bisánan, dadjá Guttorm.

Masá 20 jagi vásáhus sámiid iešráđđemis

Hálddahusdiehtagiid magisttar Juha Guttorm barggai Sámi parlameantta váldočállin jagiid 1986–1995 ja dan maŋŋá Sámedikki hálddahushoavdan jagiid 1996–2013. Son leige 90-logu beallemuttus mielde válbmemin earret eará sámediggelága.

Dalle lei mihttun, ahte sápmelaččaid iešráđđen galggašii leat dakkár mii rievdá; sámediggeláhka galggai ovddiduvvot, nu mo maiddái eará láhkaásaheapmi.

2000-logus Guttorma váivvidišgođii dat, go sámiid iešmearrideapmi ii orronge ovdáneamen nu go lei jurddašuvvon. Son smiehtai, mii lei dasa sivvan.

– Dasto go jagis 2013 mu eallindilli rievddai, mus bázii áigi dahkat nákkosdutkamuša dás. Dákkár universihtehta dási dutkamuš ii lean dahkkon, de mun jurddašin dál lea buorre liiba. Nuba mun dalle 2013 čakčat ja 2014 dálvit álggahin dán Lappi universitehtas.

Ságastallan ii leat olus rievdan

Juha Guttorm barggu váldomihttomearrin leamaš addit oppalašgova das, mo sámiide vuođđolágas dáhkiduvvon iešráđđen ollašuvvá Suoma láhkaásaheamis. Son lea dutkamušastis buktán ovdan sihke Sámi parlameantta ja Sámedikki oainnuid, figgamušaid ja evttohusaid.

Ságastallan ii leat olu rievdan das, go Sámedikki ásahedje 1995–1996.

– Iešalddes dat ságastallan, mii dalle lei ja mii dál lea, dat muittuheaba viehkaláhkai gal nubbi nuppi. Dat sisdoallu oppalohkái das, man muddui, maid áššiin ja man viidodagas Sámediggi, mii ollašuhttá dán iešráđđema, sáhttá mearridit áššiid birra.

– Sámediggeláhkii ii leat 23 jagi áigge dahkkon oktage iešráđđema ovddideaddji rievdadus. Sámedikkis lea ain dán beaivve lagamustá ráđđeaddi rolla, dego Sámi parlameanttasge lei, Guttorm muitala.

"Stáhta hálida ieš mearridit sámiid áššiin"

Iešráđđen mearkkaša Juha Guttorm mielas dálá dilis gullama ja ráđđádallama Sámedikkiin. Son goit lasiha, ahte ráđđádallamiin ja Sámedikki oainnuin ii leat mangelágan juridihkalaš mearkkašupmi, danin go dat eai čana eiseválddiid mearrideami.

– Dat leat eanetge dakkár sávaldagat, maid dasto eiseválddit váldet vuhtii dahje eai váldde vuhtii. Eanáš mannet nu ahte eai váldde vuhtii, dahje jos leat váldán vuhtii de dat leat smávva áššit.

Sámediggelága nuppástuhttinbargu, Deanu guolástansoahpamušášši ja ILO 169 -soahpamuš govvidit Guttom mielas bures dan, man funet sápmelaččaid iešráđđen ollašuvvá.

– Go dárkilit geahččá, de dashan lea loahpalaččat jearaldat das, ahte Suopma stáhtan ii hálit gudnejahttit ja dohkkehit sámiide gullevaš iešmearridanvuoigatvuođaid. Dat hálida ieš mearridit daid áššiin ja maiddái dakkár áššiin, mat leat erenoamáš dehálaččat sápmelaččaide.

– Jos jurddaša sámediggelága, na mii lea vel dehálut sápmelaččaide ja Sámediggái. Sáhtášii ná dábálaš jirpmiin govahallat, ahte dies jos gokko sápmelaččain galggašii leat dat stuorámus mearridanváldi, muhto náhan ii leat, loahpaha Guttorm.

Juha Guttorm nákkosdilálašvuohta sámekulturguovddáš Sajosis Anáris álgá bearjadaga 5.10.2018 diibmu 12.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat