Sápmi |

Juha Pentikäinena arkiivamateriálat bohte disdaga Sámiarkiivii

Helssega universitehta oskkoldatdiehtagiid emeritusprofessor Juha Pentikäinena arkiivamateriálat vurkejuvvojit bissovaččat Sámiarkiivii Anárii. Arkiivamateriálat dego báhparat ja jietnabáddit buktojuvvojedje disdaga Sajosii, gos Sámiarkiiva lea. Pentikäinen ieš oaidná ahte Sámiarkiiva lea buorre báiki su arkiivamateriálaide.

Juha Pentikäisen (kuvassa) kirjoittama ja Risto Pulkkisen toimittama Laestadiuksen Lappalaisten mytologian uusi laitos meni kuumille kiville juhlapäivän seminaarissa.
Professor Juha Pentikäinen vuorkágovas. Govva: Kati Siponmaa / Yle

Emeritusprofessor Juha Pentikäinena arkiivamateriálat dego báhparat ja jietnabáddit buktojuvvojedje disdaga Anárii ja dat vurkejuvvo bissovaččat Sámiarkiivii Anárii. Arkiivamateriálaid lei vuostáiváldime arkiivadikšu Inker-Anni Linkola.

Juha Pentikäinen muitala, ahte arkiivamateriálat lea riegádan su eallináigge.

– Dat lea čoakkáldat mii lea riegádan mu nu gohččoduvvon dutki dahje iešalddes olles eallima áigge. Lean mánnávuođa rájes beroštan vaššán áššiin, nuba mun čoggen daid, muitala Pentikäinen.

Olu noaideoskku ja šamanisma

Pentikäinena áhčči lei báhppan Rántelis ja Haapajärvis. Su eadni bealde Duortnus-eanoleagis Ruoŧa ráji alde, son beroštuvai árbevirolaš davvisuopmelaš (su. peräpohjalainen)  kultuvrras. Pentikäinen muitala, ahte sutnje čielggai, ahte sus lea sámimáttut Musta-sogas, ja son muitala, ahte dat lea noaide-Akameeli sohka Soabbadis.

Juha Pentikäinen muitala ahte arkiivvas lea olu noaideoskku ja ahte arkiiva lea museagálvvuid oasil áidnalunddot.

– Das lea hui olu noaideoskku, šamanisma, mun lea iežan eallináigge deaivan várra sullii vihttalogi šamána, noaiddi dahje buorideaddji ja go singuin lean bargan, nu lean beassan hui lahka sin, son muitala.

– Dát lea museagálvvuid oasil áidnalunddot čoakkáldat, daid leat sullii 200 gálvvu. Muhto de das lea hui olu jearahallamat, mun jahkán, ahte daid leat duháhat diimmut. Álot lean johtán báddenrusttet ja filbmenrusttet mielde, muittošalla Pentikäinen.

Arkiivvas olu sierralágan materiála

Juha Pentikäinena arkiivvas leat olu materiála Amerihkká-, Kanada-, Austrália- ja Inkeri-suopmelaččaid muitalusain ja son lea maid deaivan Amerihkánannámis olu sápmelaččaid ja meänkielihubmiid.

Arkiiva sisttisdoallá maiddai nu gohččoduvvon Heidemaniid čoakkáldaga, mii lea guovtti báhppa reivvelonohallan. Čoakkáldagas lea moaddeduhát reivve ja dat álget 1870-loge rájes. Pentikäinen oaččui čoakkáldaga 70-logus nuppis dain báhpain.

“Buorre ahte arkiiva bissu ollislažžan”

Emeritusprofessor Juha Pentikäinena mielas lea buorre, ahte arkiivamateriálat bissot ollislažžan ja ahte arkiivamateriálat bohte Anárii.

– Go dat leat dál ovttas nu mu mielas lea buorre, ahte dat maiddai seilot ollislažžan ja leat de dutkiid geavahusas. Dan dihte Anár, Sajos ja sámiarkiiva lea earenomáš buorre báikki dasa. Anár lea mu mielas buorre báikki, dat lea áibbas áidnalunddot danin go doppe hubmojuvvo golmma sámegiela, muitala Pentikäinen.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä