Sápmi

Kanáda ja Sámi dáiddačehpiid ovttasbarggus šattai opera, mas lávlot sihke sáme- ja cree-gillii – vuosttas čájáhus Torontos vahku geažes

Heli Huovinen Two odysseys -operabihtás
Yle Sámi anárašgielat doaimmaheaddjinge dovddusin šaddan Heli Huovinen lea čájálmasa muitaleaddji. Govva: Lawrence Cherney

Ruhtadeamis lea gitta, oaidnitgo operačájálmasa boahttevuođas maiddái Sámis.

Kanádalaš eamiálbmotkoarra lávlu fargga sámegillii torontalaš teáhterlávddi alde. Máŋggakultuvrralaš dáiddačeahpit leat ovttastahttán návccaideaset ja ollašuhttán máilmmi vuosttas opera davvisáme- ja cree-eamiálbmotgillii.

Two Odysseys: Pimoteewin / Gállábártnit lea muitalus, mii guorahallá eallima eatnama alde ja mátkkošteami nuppe beallái jápmima maŋŋá. Muitalus guorahallá maiddái earret eará ráhkisvuođa ja dan, mo olbmot amas máilmmis baladettiin sáhttet dahkat boastto válljejumiid eallimisteaset.

Operačájálmasa ollašuhttet Sámi našunálateáhter Beaivváš, torontolaš eamiálbmotdánsateáhter Signal Theatre ja Soundstreams-buvttaduslágádus.

Guovtteoasat, olleseahkeda opera lea huksejuvvon guovtti eamiálbmoga myhtaid vuođul. Dat álgá cree-gielat Pimooteewin-čájálmasain, man cree-diktačálli Thomson Highway lea čállán dološ cree-máidnasa vuođul.

Nubbi oassi lea davvisámegielat Gállábártnit-čájálmas, man lea čállán Rawdna Carita Eira. Teaksta vuođđuduvvá dološ sámi guovžamáidnasii, mas nissonolmmoš náitala guovžžain ja oažžu golbma bártni.

– Dát guokte myhta leat čadnojuvvon oktii opera muitaleaddjiid bokte, čilge Eira.

Rawdna Carita Eira
Rawdna Carita Eira lea čállán operačájálmasa Gállábártnit-máidnasa. Govva: Bente Monica Hætta

Anárlaš Heli Huovinen lea nubbi čájálmasa muitaleaddjiin ja opera áidna sámegielat neavttár. Yle Sámi anárašgielat doaimmaheaddjinge dovddusin šaddan Huovinen hállá čájálmasas davvisámegiela.

Huovinen muitala, ahte opera lea sutnje oalle amas dáiddašládja, ja lea leamaš miellagiddevaš čuovvut, mo heivehit oktii oarjemáilmmi ja eamiálbmotdáidaga.

– Gállábártnit-opera musihkka lea nu čáppat, ahte juohke beaivve hárjehusain njuorrasan, go gulan dan. Dán vahkus gullat vuosttas geardde, makkár das loahpaloahpas šaddá, go orkeastar boahtá fárrui hárjehusaide, muitala Huovinen, guhte leamaš Torontos dál moadde vahku hárjehallamin opera.

Dán filmmažis muitalit, makkár čájálmasas lea sáhka. Govvamateriála lea govvejuvvon suoidnemánu hárjehusain. Video: Soundstreams

Eatnasat opera lávluin gullet cree-álbmogii ja eará Kanáda eamiálbmogiidda. Dasa lassin mielde leat lávlut miehtá Kanáda ja maiddái Sri Lankas, Kiinnás, Koreas, Jakutskas ja Uŋgaris. Opera Gállábártnit-oasis sii lávlot davvisámegillii.

Ovdal go Eira álggii čállit bihtá, son bijai eaktun, ahte dan galgá lávlut sámegillii ja tekstet eaŋgalasgillii. Gielaiguin leat bargan olu vai dat šaddet nu riekta go sáhttá, muitala Eira.

– Mu mielas sii lávlot hui bures sámegillii ja ipmirdit giela "šuoŋa" jođánit.

Opera lea máŋgga jagi ovttasbarggu boađus

Cree-gielat Pimooteewin-čájálmasa vuosttaseahket lei jagis 2008 ja dan maŋŋá dahkkit álge ohcat dasa nu gohčoduvvon oabbámuitalusa Skandinávias ja Sámis, ja válde de oktavuođa Beaivvášteáhterii.

Jagis 2012 Rawdna Carita Eira fálai idea Gállábártnit-operas. Golai máŋga jagi ruhtadit ja buvttadit olles prošeavtta, muitala Eira.

– Lea measta jáhkkemeahttun, ahte opera dál ollašuvvá, dat lea hui erenoamáš prošeakta.

Opera vuosttasčájáhus lea gaskavahku 13.11.2019 Torontos ja dat čájehuvvo juohke beaivve 17.11. rádjai.

Miella livččii beassat čájálmasain johtit miehtá máilmmi ja boahtit maiddái Sápmái maŋimustá guovtti jagi geažes. Vuosttaseahkedii bohtet riikkaidgaskasaš buvttadeaddjit, geaid sávvet dahkat dan vejolažžan.

Eanet dieđuid čájálmasa birra gávdná Soundstreams-neahttasiiddus.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä