Sápmi |

"Lappi buresveadjin gáibida buotlágan doaimmaid" – Sámekultuvrra bargojoavku ballá sápmelaččaid govssáhallat Lappi eanangoddelávas

Eanangoddelávva 2040 dagaha sápmelaččaid gaskkas balu das, mo geavvá sápmelaččaid árbevirolaš ealáhusaide.

Guldal olles jearahallama dás.

Lappi eanangoddeláva leat plánen dál jagi. Eanangoddelávva 2040 -eanageavahanplána plánema oktavuođas politihkkárat, virgeolbmot ja fitnodatsuorggi olbmot hállet ekonomalaš váikkuhusain ja luondduriggodagaiguin ávkkástallamis.

Eanangoddeláva plánema jođiha Lappi lihttu.

Plánenbarggu váras ásahuvvui maiddái sámekultuvrra bargojoavku, mii atná fuola das, ahte sápmelaččaid jietna gullo eanangoddeláva plánemis.

Sámekultuvrra bargojoavkku čálli Juha Guttorm muitala, ahte sin bargu šattai viidábun go maid ledje áigon. Sin bargun lea čohkket dieđuid ja árvvoštallat daid.

– Ja nubbi lea dieđus dat, ahte mii fertet daid váikkuhusaid bastit árvvoštallat nu bures go máhttit, ahte man lágan váikkuhusat dán lávas bohtet leat sámi kultuvrii ja sámi servodahkii.

– Mii geahččat daid biras-, ekonomalaš- ja kulturárbái laktáseaddji váikkuhusaid bokte. Ságastallamiin dáppe lea šaddan midjiide stuora fuolla ruovdemáđijas ja mo dat váikkuhivčče árbevirolaš ealáhusaide dego boazodollui, ja dieđus earáge plánat ja áigumušat, mat váikkuhit eanageavaheapmái ja mat gáržžidit árbevirolaš ealáhusaid, Guttorm joatká.

Buot eanageavaheapmi, mii gáržžida árbevirolaš ealáhusaid, dagahit balu, muhto aiddo dál bargojoavkku stuorimus fuolla eanageavaheami ektui lea Jiekŋameararuovdemáđija. Sámekultuvrra bargojoavku ii leat guittotge ožžon doarvái resurssaid giehtadallat dan ja danin dat fertii guđđojuvvot eret bargojoavkku bargguin, dadjá Guttorm.

– Daiguin resurssaiguin mii eat bastte bargat, muhto galggašii sierra organiseret váikkuhusanalysa dahkama. Mii eat sáhte das mearridit, ášši lea Lappi lihttu gieđas, joatká Guttorm.

"Ballun lea, ahte min raporttat eai oidno loahpalaš mearrádusain"

Lappi eanangoddeláva olis ordnejuvvui Suoločielggis 26.-28.9. seminára, mas bukte ovdan ođđasamos plánaid, mat guske Anára, Eanodaga ja Ohcejoga gielddaid.

Duorastaga seminára álggus gieđahalle earet eará dan, mo ordnet johtolaga ja vejolaš ruovdemáđija oktavuođaid. Sámekultuvrra bargojoavkku čálli guldalii daid sáhkavuoruid lossa mielain.

– Dat, geat iđitbeaivve dolle sáhkavuoruid, deattuhedje oalle láhkai ekonomalaš beali luondduriggodagaid ávkkástallamis. Min árbevirolaš ealáhusat eai máinnašuvvon dain sáhkavuoruin ollenge, ja oppalohkáige árbevirolaš dieđus ja dakkár áššiin ii dáidán oktage guoddit fuola, imaštallá Juha Guttorm.

Dat sáhkavuorut dagahedje balu das, oidnojitgo sápmelaččat loahpalaš plánas.

– Mii dieđusge sávvat, ahte mii bastit váikkuhit loahpalaš lávvii, mii dohkkehuvvo jagis 2020. Vehá gal balan, ahte min raportat oidnojit dušše laktojuvvon áššegirjjiin, muhto eai loahpalaš mearrádusain. Soaitá, ahte ii mana aiddo nu, mo mii leat árvvoštallan.

Lappi lihttu: "Davvi guovllu ealáskahttin gáibida buotlágan doaimmaid"

Lappi lihtu jođiheaddji, eanangoddehoavda Mika Riipi mielde lea dehálaš, ahte maiddái davvin basttášedje čađahit buotlágan fitnuid. Su mielas dat lea áidna vuohki, mo ealáskahttit Lappi guovllu ja mo sihkkarastit Lappi buresbirgejumi.

Riipi goittotge šiitá, ahte sápmelaččat ja badjeolbmot gártet čáhkket eará ealáhusaid ovddas.

– Dat lea stuora hástalus, go smiehttat boahttevuhtii ja dan, makkár áššit leat boahtimin sierra ealáhusaid ovdáneamis dego johtolaga ovddidandárbbuid. Muhto gal dange dilis galggašeimmet smiehttat, mo basttášeimmet seailluhit boazodoalu ja eará sápmelaččaid árbevirolaš ealáhusaid. Daid galgá goittotge bastit bidjat seamma kártái.

Guldal Riipi suomagielat jearahallama dás.

– Háliidivččen, ahte dáppe livčče eallin, man vuođđun leat sierra ealáhusat. Iige nu, ahte geavahat visot luondduriggodagaid. Lehkos dal turisma, boazodoallu, meahccedoallu dahje ruvkeindustriija. Mii galgat gávdnat dan dássedeattu, mo buot dát sáhttet eallit ovttas. Dat dárkkuhit kompromissaid. Veagalge muhtin ealáhussii šaddet váttisvuođat. Dat lea hástaleaddji, muhto mii fertet gávdnat saji buohkaide, čilge Riipi.

Sámi bargojoavkku čálli Juha Guttorm buvttii ovdan dan, ahte dálá plánat vuođđuduvvojit oalle olu ekonomalaš ovdáneapmái. Mika Riipi goittotge lohká, ahte sii eai hálit bidjat sierra ealáhusaid vuostálaga.

– Kulturbiras ja luondduealáhusat leat ruđa árvosaččat, ja geahččalat leat bijatkeahttá áššiid vuostálaga ja árvvoštallat, ahte nubbi áššis lea eanet árvu go nuppis. Fertet geahččat mo mii sáhttit geahpedit vahágiid nu olu go vejolaš, ja ságastallat das sáhttágo dan ollašuhttit.

Lávva gárvvásmuvvá guovtti jagi geažes

Loahpalaš lávva gárvvásmuvvá jagi 2020 loahpas. Aiddo dál leage dat áigi, go galgá buktit oaiviliid ovdan, dadjá Lappi lihtu plánenhoavda Riitta Lönnström.

– Dál lávvaproseassa lea easkka álggus ja dál namalassii háliidit oaidnit, mo iešguđet álbmotjoavkkut reagerejit. Mis lea vel guokte jagi áigi bargat Davvi-Lappi eanagoddeláva ja lea buorre, ahte áššit buktojuvvojit ovdan juo dán muttus.

Lappi lihtu ulbmil lea, ahte eanagoddeláva hámus lea oaidnin láhkai boahtte jagi álgomuttus. Dalle vurdet čálalaš cealkámušaid buohkain, geain leat oaivilat lávas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä