Sápmi

Lappis 6–10 máná riegádit ambulánssas dahje dearvvašvuođaguovddážis juohke jagi – dál skuvlejit vuosttašdivššáriid mátkeriegádahttimii

Kätilöt Hanna-Mari Huttunen ja Lea Hiltunen opastavat ensihoitajaa synnytys-simulaartiossa jossa lapsi on syntymässä.
Mannan vahkus riegádahttinskuvlejupmi ordnejuvvui Ohcejogas. Skuvlejumis huksejit ambulánsii dohkáiguin dego duođalaš riegádahttindili. Govva: Vesa Toppari / Yle

Juohke jagi moadde máná Lappis riegádit mátkki alde ambulánssas dahje dearvvašvuođaguovddážis, go eai geargga Lappi guovddášbuohccevissui. Skuvlejumiin dorvvastit dan, ahte vuosttašdivššáris lea mahtu veahkehit riegádahttimis.

Máná riegádahttima veahkeheapmi ii dávjá leat vuosttašdivššára bargu. Muhtimin mánát goit riegádit riegádahttinbuohcceviesu olggobealde ambulánssas dahje dearvvašvuođaguovddážis. Jorddamovrrat Hanna-Mari Huttunen ja Lea Hiltunen leaba johtán miehtá Davvi-Suoma skuvleme vuosttadivššáriid máná riegádahttima veahkeheapmái.

– Skuvlejumiin dorvvastit dan, ahte riegádahttái lea somá, go das lea vuosttašveahkki geas lea skuvlejupmi riegádahttimii ja buktá dan dorvvu ja maid dorvvasta máná buresveadjima, muitala Huttunen.

Kätilöt Hanna-Mari Huttunen ja Lea Hiltunen. Kuvassa on nukkeja sekä äiti ja vauva.
Jorddamovrrat Hanna-Mari Huttunen ja Lea Hiltunen leaba johtán miehtá Lappi skuvleme vuosttašvehkiid mátkeriegádahttimii. Govva: Vesa Toppari / Yle

Davimus Suomas máná galgá vuolgit riegádahttit Roavvenjárgii. Ovdamearka dihte Ohcejogas mátki dohko lea badjel 450 kilomehtera. Máŋgii eatnit mannet árat juo Roavenjárgii vuorddašit dan, ahte riegádahttin álgá, muhto muhtimin šaddá hoahppu.

– Mánát riegádit doppe gos dat áigot riegádit. Dán jaginai juo golbma leat riegádan mátkki ala ja dábálaččat 6–10 máná jagis riegádit juogo ambulánssas dahje dearvvašvuođaguovddážis, lohká Huttunen.

Kätilöt Hanna-Mari Huttunen ja Lea Hiltunen opastavat ensihoitajaa synnytys-simulaatiossa jossa lapsi on syntymässä.
Dás hárjehallet geavatlaččat Ohcejogas. Govva: Vesa Toppari / Yle

Dán rádjai Huttunen ja Hiltunen leaba fitnan skuvleme vuosttašdivššáriid Ranua, Muonio, Eanodaga, Ohcejoga, Posio, Savukoski ja Salla guovllus. Dán giđa oahpahus lea vel Roavvenjárggas. Boahtte čavčča skuvlemat ordnejuvvojit vel Avvila, Gihttela ja Giemajávrri guovlluin. Dárkkuhussan lea skuvlet buot Lappi vuosttašdivššáriid.

Ambulánsii huksejuvvo dohkáiguin dego duođalaš riegádahttindilli

Mannan vahkus dákkár riegádahttinskuvlejupmi ordnejuvvui Ohcejogas. Skuvlejumis jorddamovrat huksejit ambulánsii dohkáiguin dego duođalaš riegádahttindili. Doppe mannet čađa iešguđetlágan vejolašvuođaid das mot riegádahttin sáhttá mannat ja mot beliid mánná sáhttá riegádit. Maid galgá bargat ja maid ii galgga bargat.

– Dát dilli lea duođalaš. Mii hárjehallat ambulánssas eatge doaimmahuslanjain. Dasge bohtet dihtolágan hástalusat ja mii mannat daid čađa muitala, Lea Hiltunen.

Jorddamovrrat čilgeba oba áigge ja muitaleaba makkár áššiid sáhttet duohtadilis dáhpáhuvvat. Vuosttašdivššár Tapio Niemelä lea ieš leamašan veahkkin go mánná lea riegádan ambulánssas. Son oaidná, ahte skuvlejupmi lea dehálaš.

– Lea buorre dovdu go mannat daid čađa. Mátkeriegádahttimat leat vuosttašdivššára barggus hárvenaš dáhpáhusat eaige dakkárat maid sávvat. Buorre diehtit, maid bargat doppe, muitala Niemelä.

Utsjoen ensihoitaja Tapio Niemelä katsoo kameraan ambulanssin edessä.
Vuosttašveahkki Tapio Niemelä lea leamaš mielde veahkeheamen riegádahttimis ambulánssas. Govva: Vesa Toppari / Yle

Davvin leat guhkes gaskkat ja maiddái máná ja eatni fievrrideamis galgá leat diehtu.

– Jus bohtet váttisvuođat nu daid lea buorre mannat čađa. De lea dieđus dat mátki. Dáppe go vuolgit, Beazehis riegádahttit, nu das lea vel muhtin veardde mátki Roavvenjárgii, lohká Niemelä.

Vuosttašdivššár oažžu oahppu riegádahttima dikšumii, muhto dan lea goit buorre geardduhit.

– Vuosttašdivššáriid skuvlejupmái gullá riegádahttima dikšun. Dás geardduhit áššiid ja dás skuvlejumis mannat čađa eanet hárvenaš áššiid, muitala Hiltunen.

Kätilöt Hanna-Mari Huttunen ja Lea Hiltunen synnytyksen. Hiltunen pitää käsissään vauva-nukkea. Tapio Niemelä katsoo opetustilannetta.
Dalle go hárjehallet, lea buorre dilli jearrat buotlágan gažaldagaid mat bohtet millii. Govva: Vesa Toppari / Yle

Maiddái eanet hárvenaš áššiid galgá mahtit

Unnit báikegottiin dihtolágan veahkehandáhpáhusat sáhttet dáhpáhuvvat hárvet, nappo vuosttašdivššárat eai dárbbat máŋgii dan seamma dili dikšut. Vuosttašveahkki ja gohcima skuvlenplánejeaddji Matti Luiro Lappi buohccedikšunbires muitala, ahte máhttu dakkárge áššiid dikšumii galgá leat.

– Unnit báikegottiin dihto áššiin ii boađe nu ollu geardduheapmi, nappo dat sáhttá dáhpáhuvvat dušše oktii eallimis, muhto dat leat áššit maid mii galgat maid máhttit ja daid lea buorre dákkár duođalaš dilis hárjehallat, Luiro lohká.

Koulutussuunnittelija Matti Luiro Lapin sairaanhoitopiiristä katsoo kameraan. Takana näkyy ambulanssi ja ensihoitaja.
Vuosttašveahkki ja gohcima skuvlenplánejeaddji Matti Luiro oaivvilda, ahte lea buorre hárjehallat ovddalgihtii maiddái hárvenaš dáhpáhusaid várás. Govva: Vesa Toppari / Yle

Skuvlendilis vuosttašdivššárat besset oba áigge jearrat jorddamovrrain gažaldagaid. Dán dilis feaillat eai leat nu duođalaččat ja dain sáhttáge oahppat bures.

– Jus dáppe šaddet feaillat nu dábálaččat olbmot muitet bures dan mot de duohta dilis galgá bargat, muitala Luiro.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä