Sápmi |

Leŋggiid ráhkadeaddjit leat unnán – "Livččii buorre oahpahit dán dáiddu nuorabuidda"

Leŋgget leat dán áigái anus eandalii turismaealáhusas. Gáibida čehppodaga ráhkadit leŋggiid justa hearggi mihtuid mielde.

Ándde-Piera Valle fearrá
Leŋggiid ávnnasteamis dárbbaša náŋga duodjebiergasa, muitala Ánne-Ovllá Ándde-Piera. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Boazosápmelaččat Uule-Niiles Sara ja Semen Bolshunov ordnestallaba heargeáiddi ja reagaid. Soai maid geahččaba, ahte buot lea gárvvis dassážii go fas álgá heargesáhtuid fállan mátkkálaččaide boahtte dálvvi. Alimus turistasesoŋŋa áigge ii astta ollu divodit diŋggaid.

Heargeeaiggát čájeha leŋggiid, dahje nugo su suopmanis daddjo, leaŋggaid. Das leat iešguhtetlágan ávdnasiin ráhkaduvvon atnubiergasat, muoras, lássafiberis ja plastihkas, ja vel máŋggalágan hearvvaiguin čiŋahuvvon. Juohke heargái leat iežaset leŋgget, mihtuid mielde, amaset fal deaddit ja gahkit go leaŋgasajit eai galggaše dovdot nu sakka guolggas.

Uule-Niiles Sara ja vuodjinheargi Sigmund
Ovlin-Ánne Issáha Uule-Niiles leŋgemin Sigmund-nammasaš hearggi Suoločielggis. Govva: Jouni Aikio / Yle

– Leaŋggathan lea dieđus hui deaŧalaš oassi dán doaimmas go masá juohke beaivve galgá vuodjit dáin herggiiguin. Jus eai leat vuogas leaŋggat, de iihan dat heargige nagot bargat. Go leat vuogas leaŋggat, de heargi nagoda bargat olles dálvvi. Jus eai leat vuogas leaŋggat de bávččasta ja guolggasge dovdo mo leaŋggat leat deaddán saji, dadjá Uule-Niiles Sara.

Loparskajas Anárii ii leat guhkes gaska, muhto erohusat vieruin ja bargoneavvuin leat – maiddái leŋggiin

Semen Bolshunov lea vihtta jagi bargan turismabálvalusfitnodagas Anár Suoločielggis. Son lea juo ruovttuguovllus Guoládatnjárgga Loparskajas hárjánan leŋget herggiid ja johtit herggiiguin. Sus lei ollu maid oahppat boazohommás ođđa guovllus go buot lei eará láhkai.

Uule-Niiles Sara ja Semen Bolshunov sihke vuodjinheargi
Semen Bolshunov (olgešravddas), Uule-Niiles Sara sihke vuodjinheargi Hugo. Govva: Jouni Aikio / Yle

– Go vuosttas geardde bohten deike, dat lei amas go reaga ovddas lea dušše okta boazu, eai njeallje bohcco, nu mo ledjen hárjánan, muitala Semen Bolshunov.

– Mis lea maiddái náhkkeleaŋggat, daiguin ii leat dat váttisvuohta, ahte eai heive heargái, jus leat menddo stuorrát unna bohccui, de ii leat earágo dahkat lasi ráiggiid leŋggiide.

"Čehppodaga galggašii sirdit nuoraide"

Uule-Niiles Sara lea fidnen juoga veardde boares leŋggiid dan áiggis go eai vuodján vel skohteriin. Sara lea gártan oastit maiddái ođđamállet leŋggiid ja árvalastá, ahte daiguin ferte dál birget go leŋggiid dahkkit leat unnán.

– In oba dieđege geat dieid dán áigái ráhkadit. Ja diekkár vuogas boaresmállet leaŋggat eai oba gávdnoge šat. Go livčče muhtin nuorra olmmoš, gii lea čeahppi muđui duddjot ja oahppá mo ráhkadit, ja de galggašii leat muhtun boares olmmoš gii oahpaha vel.

– Leaŋggaid ii leat beare ráhkadit, orro gal álki ná go geahčat, ahte duoppil dáppil niibbiin čuohppat dan muora, muhto gal dat lea oalle váttis vuogas leaŋggaid ráhkadit, árvala Sara.

Sara navdá, ahte galggašii vuorrasut buolvvas jearrat veahki vai čehppodat sirdášivčče ovddos guvlui nuorabuidda.

– Dat leat vel muhtun boares sápmelaččat, geat dihtet mo daid galgá ráhkadit, muhto ii mana guhká go dat oahppu jávká.

Ándde-Piera Valle lea duddjon nuorravuođa rájes, sullii 55 jagi. Bollut ja niibbit leat su dábálaš vuovdingálvu ja daid son duddjo maiddái čájáhusgálvun. Lea son maiddái ráhkadan unnit mátkemuittuid, čiŋaid turisttaide vuovdima várás. Duddjonoahpu son lea fidnen ruovttustis juo nuorran.

Antti-Piera Valle, Ánne-Ovllá Ándde-Piera
Antti-Piera Valle lea duddjon nu atnudiŋggaid go maid čiŋaid. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Earenomáš dáiddu dárbbaša leŋggiid ávnnasteamis.

– Dallehan fertejedje badjeolbmot ieža leŋggiidge ráhkadit ja divvut, muitala Ándde-Piera Valle seammás go čilge ávnnasmuora viežžama ráje leŋggiid ávnnasteami sierra muttuid.

Leŋggiid duddjomis leat máŋga muttu maid galgá máhttit. Duddjomii gullá sahán, fearran, vuollan ja luokčan. Čavgenbáttiid várás galgá vel ráiggiid ráhkadit ja datge lea dárkkes bargu. Loahpas go leŋgge lea šallat, de galgá vel vuoidat ja hervet.

– Vuogas leŋgget leat dakkárat, mat heivejit bohccui, dat eai oaččo čoamohasaid goddit. Bohcco mielde galget boahtit dat leŋggetge, rávve Ándde-Piera Valle.

Ándde-Piera Valle lea 71-jahkásaš. Son ii loga áigut nu guhká šat duddjot.

– Gal mun vehá vel geahččalan muhto álggán juo báhcit eret duodjemárkaniin. Munhan lean juo ealáhatolmmoš, dat livččii buorre go nuorat oahpašedje, daidhan fertešii vissa vehá skuvletge, árvala Valle loahpas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä