Sápmi |

Luke dálveguohtundutkamuš: Bohccuid guohtumat leat gáržon ja hedjonan – jeahkálat geahppánan, sámmálat ja dakŋasat lassánan

Heajumus dálveguohtumat leat boazodoalloguovllu mátta- ja gaskaosiin ja buoremusat fas Vuovde-Lappi viiddis suodjalanguovlluin.

Porot hangessa
Govva: Yle / Sauli Antikainen

Bohccuid dálveguohtumat leat gáržon ja hedjonan olles boazodoalloguovllus. Dat boahtá ovdan Luondduriggodatguovddáža (Luke) odne almmustahttojuvvon boazoguohtundutkamušas. Sivvan guohtumiid hedjoneapmái leat sihke boazodoalu, vuovdedoalu ja viidon eanangeavaheami sierra- ja oktasaš váikkuhusat. Jeageleatnamiid hedjoneapmái váikkuha jáhkkimis ain eanet maiddái dálkkádatrievdan.

Luondduriggodatguovddáš lea dutkan jagiin 2016–2018 dálveguohtumiid olles boazodoalloguovllus ja dát lea goalmmát geardi go Luke lea dahkan viiddis guohtundutkamuša. Vuosttaš geardde guohtundutkamuš čađahuvvui jagiin 1995–1996.

Guohtundutkamuš galgá leat ávkin earret eará alimus boazologu meroštallamis boahttevaš logi jahkái.

Inventerema vuođul goahccevuovdeguovllu oktilaččamus ja buoremus boares vuvddiid jeagel- ja lahppoguohtumat leat Vuovde-Lappi viiddis suodjalanguovlluin, dego álbmot- ja luonddumehciin.

Heajumus dálveguohtumat fas leat boazodoalloguovllu mátta- ja gaskaosiin, gos guohtumiid hálddašit vuovdečuohppanguovllut, veságuovllut ja nuorra šaddadanvuovddit.

Boazodoalloguovllu mátta- ja gaskaoasi 33 bálgosis turisma, ássanguovllut, eanadoallu, ruvkket, darfebuvttadanguovllut ja geaidnofierpmádat gokčet jo badjel 25 proseantta guohtumiid oppalašviidodagas. Davi duottar- ja meahccebálgosiin fas eará eanageavaheami váikkuhus guohtumiidda lea viehka unni.

Jeagelšaddu geahppánan goalmmádasain – muhtin duottarbálgosiin goit lassánan

Luondduriggodatguovddáš kártii bálgosiid dálveguohtumiid satelihttagovaid vehkiin. Boazodoalloguovllu davvioasi 20 bálgosis jeagelguohtumiid dili ja nuppástusaid dutke veardidemiin jagiid 2005–2008 ja 2016–2018 inventerejuvvon bissovaš iskkusguovlluid šattolašvuođa meriid ja mihtidemiid. Luke dutkamušas čielggadedje maiddái boazoguohtumiid ráhkadusa ja man láhkai lahppovuvddiid mearri lea dutkanáigodagas rievdan.

Luondduriggodatguovddáža guohtundutkamuša mielde 20 davimus bálgosis jeagelšaddu ja jeagelbiomássát leat geahppánan maŋimuš logi jagi áigge gaskamearálaččat 30 proseantta. Seammá áigodagas dakŋasat ja sámmálat fas leat lassánan mearkkašahtti olu.

Eanemus jeageleatnamat leat gollán Duottar-Sámi ja Gaska-Lappi bálgosiin, gos ii leat čielga guohtonlotnašuvvan (sg. laidunkierto) dálve- ja geasseguohtumiid gaskka.

Jeagelšaddu lea goittotge veháš lassánan njealji duottarbálgosis, main guovttis statistihkalaččat mearkkašahtti olu.

LUKEn karttagrafiikkaa porolaidunten jäkäläbiomassan vähentymisestä
Luondduriggodatguovddáš lea dutkan jeagelmeriid 20 davimus bálgosis Govva: Luonnonvarakeskus

Stuorimus jeagelbiomássát gávdnojit ain Vuovde-Lappi bálgosiin dakkár guohtuneatnamiin, mat leat suodjalanguovlluin ja gos bohccot guhtot dušše dálvet.

– Statistihkkaanalysa vuođul iskkusguovlluid jeagelbiomássáide váikkuhit čielgasepmosit dat, goas boazu guohtu guovllus, man ollu bohccot leat ja maiddái vuovdedoalu dagahan nuppástusat vuvddiid ráhkadusas ja boares vuvddiid mearis. Maiddái eanageavaheami viidodat ja jáhkkimis dálkkádatrievdan čilgejit šattolašvuođanuppástusaid, muitala Luondduriggodatguovddáža spesiáladutki Jouko Kumpula.

Luke: Boazodoallu, vuovdedoallu ja eará eanangeavaheaddjit fertejit rievdadit doaibmamálliid

Luondduriggodatguovddáža mielde dálveguohtumiid dili buorideapmi gáibidivččii ollislaš ja guhkesáigásaš boazoguohtumiid dikšunplánaid. Boazodoalus bálgosiid guohtonlotnašuvvanvuogádagaid (sg. laidunkiertojärjestelmä) ovddideapmi ja boazomeriid muddema dárbbut ja vejolašvuođat galggašedje váldot vuhtii.

Vuovdedoallu fas galggašii seastit dahje gieđahallat várrugasat dakkár boazodollui dehálaš boares vuvddiid mat leat suodjalanguovlluid olggobealde. Luondduriggodatguovddáš deattuha maiddái, ahte vuvddiid máŋggabealat gieđahallanvugiid ovddideapmi ja eanangeavaheami plánen buoridivčče guohtumiid dili.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä