Sápmi |

Mäccmõš, maccâm, máhccan -čájáhus geasuha geahččat dološ ja dálá sámegálvvuid – Suoma álbmotmusea gallededdjiid mearri lea lassánan measta beliin guovtti vuosttas vahku áigge

Mäccmõš, maccâm, máhccan - čájáhusas leat oaidninlahkkái 140 sámečoakkáldaga dávvira Suoma álbmotmuseas gitta guovvamánu lohppii 2022. Váilevaš guovtte vahku áigge čájáhusas leat gálledan olbmot viššalit sihke suopmelaččat ahte olgoriikkalaš turisttat. Gálledeaddjit háliidit diehtit eanet sámiid birra.

Intendentti Liisa Lohtander esittelee Kotiinpaluu-näyttelyä Suomen kansallismuseossa Helsingissä.
Ládjogahpir leat beroštahtti ja dieđusge čájáhusa ollislašvuođas čuohcá galledeaddjái, muitala Liisa Lohtander Suoma álbmotmuseas. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Mäccmõš, maccâm, máhccan -čájáhus geasuha Suoma álbmotmuseas viidásit. Gussiid mearri lea badjánan sullii 30-40 proseantta vádjit guovtte vahku áigge čájáhusa rahpamis. Museas galledit árgabeivviid áigge 400 guossi ja vahkuloahpaid áigge 600 guossi. Buot guossit galledit Mäccmõš, maccâm, máhccan -čájáhusas, muitala intendeanta Liisa Lohtander Suoma álbmotmuseas.

Suoma álbmotmusea sámečoakkáldaga čájáhus čalmmustahttá máilmmi viidosaččatge mearkkašahtti dávviriid máhcaheami. Dát sámečoakkáldaga sullii 2000 dávvira leat measta buot juo ollen Sápmái, ruoktot sámeservošii Anárii, Sámemusea Siidii. Čájáhusas leat oaidninláhkái 140 dávvira.

Sámečoakkáldaga dávvirat leat čoggon 170 jagi áigge, jagiin 1830 – 1998 Suoma, Ruoŧa, Norgga ja Ruošša sámeguovlluin. Dáinna čájáhusain Suoma álbmotmusea háliida atnit árvvus riikkaidgaskasaččat mearkkašahtti repatriašuvnna nappo máhcaheami.

Govvadáiddár Lada Suomenrinne dáidda láidesta čájáhusa nu gohčojuvvon vuosttas dávviris ovddosguvlui. Dat vuosttas dávvir lea árvalusa mielde sullii 400-jahkásaš máná gietkka.

Intendentti Liisa Lohtander Kotiinpaluu-näyttelyn ensimmäisen esineen eli noin 400 vuotta vanhan komsion edessä.
Liisa Lohtander Suoma álbmotmuseas čuožžu čájáhusa vuosttas dávvira ovddas. Lada Suomenrinne dáiddaduodji láidesta čájáhusa. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Goikkehat oahpistit ruoktot Sápmái

Dán viiddis čájáhusas leat oktiibuot čieža lanja ja okta latnja lei basuhuvvon videodáidagii. Čájáhusas leat maid modeardnadáidda Sámis, duojit ja jietnamáilbmi lea áibbas iežaslágan. Čájáhusa jietnamáilmmi lea plánen Pekka Aikio Anáris.

– Dán čájáhusa rukses láigin leat gápmagat, “goikkehat”, juohke čieža lanjas. Dat mearkkaša mátkki Anárii, čilge Lohtander.

Video: Kotiinpaluu näyttely Suomen kansallismuseossa. Saamelaisten kesätossu.
Mäccmõš, maccâm, máhccan - čájáhus Video: Kirsti Länsman / Yle

"Mii ássat seamma riikkas ja eatge dieđe measta maidige sámiid birra"

Čájáhusa guossit leat váillahan dieđu sámiid birra. Dál dieđu lea vejolaš skáhppot maid dán čájáhusa dávviriid ja dáidaga lassin deavsttain, mat leat suoma-, ruoŧa- ja eaŋgalasgillii, muitala Lohtander.

Susanna Nylander on tullut katsomaan Kotiinpaluu-näyttelyä kansallismuseoon.
Susanna Nylander váillaha eanet dieđu sámiid birra. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Susanna Nylander lea boahtán oahpásmuvvat čájáhussii Vantaas. Son imaštallá, manin Suoma skuvllain ii leat ovdal muitaluvvon sámiid birra olus mihkkige.

– Midjiide oahpahuvvui gal eará álbmogiid birra, muhto ii sámiid birra doarvái, dadjá Nylander.

Son sávvá eanet dieđu sápmelašvuođas ovdamearkka dihtii tv-prográmmaid ja dokumeanttaid bokti.

– Mii ássat seamma riikkas ja eatge dieđe measta maidige sámiid birra, imaštallá Nylander.

Elisa Suomala ja Leena Eskola Lahdesta ovat tulleet katsomaan Kotiinpaluu-näyttelyä Suomen kansallismuseoon.
Elisa Suomala ja Leena Eskola Lahtis leaba loaktimin friiddjabeaivvi čájáhusas. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Leena Eskola ja Elisa Suomala leaba boahtán Lahtis friddjabeaivvi gudnin oahpásmuvvat čájáhussii. Soai maid váillaheaba eanet dieđu sámekultuvrras.

– Ná jođánit go dadjá de, ii leat doarvái. Muhto dál go áššis ságastallet de mun sávan, ahte dat lasiha dieđu, máinnaša Eskola.

Elisa Suomala ii diehtán measta maidige sámiid birra. Su mielas čájáhus lea buorre ášši ja sámi ivnnit geasuhit erenomážit su.

– Mu beroštahttet dat ivnnit sihke mo ja gos dakkár kultuvrra lea boahtán, dadjá Suomala.

Suomala rámida sámiid duodjedáiddu.

– Sámit leat máhttán bohccoduolji ja čorvviid atnit ávkin, go eará ávdnasat leat váilon. Dat duodjedáidu, mii lea sámiin leamašan, leat fiidná. Dalá garra árga oahpahii geavatlašvuođa, mii dihtto dujiin, dadjá Suomala.

Kotiinpaluu-näyttelyn esineitä esillä Suomen kansallismuseossa Helsingissä.
Sámiid duodjedáidu dihtto čájáhusas. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Čájáhus boktá fámolaš dovdduid

Mäccmõš, maccâm, máhccan -čájáhus lea bohciidahttán fámolaš dovdduid máŋgasiidda, geain leat sámemáttut. Čájáhus boktá juoga erenomáš dovdduid sidjiide, geaidda dávvirat mearkkašit juoidá.

– Dat leat ollislaš vásáhus. Máŋggat gálledeaddjit leat njulgestaga gártan lihkadussii, go leat oaidnán dán čájáhusa, dadjá Lohtander, go son lea gussiiguin johtán čájáhusas.

Čájáhusa plánemis ja dáidagiid rasttildeaddji ollašuhttimis vástidit Sámemusea Siida ja Suoma álbmotmusea ovttas sámeservošiin. Sisdoalu plánejeaddji lea Mihku Ilmára Mika Petra, servodatberošteaddji Petra Laiti. Dáidaga lea válljen ja visuálalaččat bagadallan Čiskke-Jovsset Biret Hánssa Outi, govvadáiddár Outi Pieski. Čájáhusa buvttada Suoma álbmotmusea.

Mäccmõš, maccâm, máhccan -čájáhus lea rabas Suoma álbmotmuseas Helssegis gitta guovvamánu lohppii 2022.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä