Sápmi

Mikko Saks duddjui alcces muorrafatnasa dološ goarrunteknihkain – dál vuolgá gorrojuvvon fatnasiin guovžabivdui

Mikko Saks, perinneveneen tekijä, Inari
Čuovvovaš fatnasa Saks áigu goarrut vettiiguin. Dán fatnasis son geavahii nuovvebátti. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Gorrojuvvon fatnasis leat lagabui 1 000 muorranávlli ja sávnnjit leat sidjáduvvon bihkas ja mieseguolggas seaguhuvvon ávdnasiin.

Anára girkosiidda hámmana gáttis veallájit jus makkár fatnasat. Sihke ođđaáigásaš ja veháš boarráset. Árbevirolaš muorrafatnasiid gáttis oažžu ohcat.

Anárlaš Mikko Saks vázzá iežas fatnasa lusa. Bihkkahádja muitala, ahte fanas lea gieskat ožžon vuoidasa ja lea gearggus čázi ala.

Albmá fanas báitá earáláganin ođđaáigásaš fatnasiid gaskkas. Saks lea duddjon fatnasa álggu rájes ieš ja gorron juohke sávnnji nuovvebáttiin. Ovttage skruva dahje spihkára fatnasis gal ii gávnna. Duddjodettiin Saks lea geavahan dušše ákšu, niibbi ja ieš ráhkaduvvon bargoreaidduid.

– Dát lea belohahkii dego nuortalaččaid dološ veaddefanas ja belohahkii árbevirolaš Anárjávrri fanas, muitala Saks.

Fatnasa duddjon vulggii das, go Saks oktageardánit dárbbašii fatnasa. Son beasai Sámi oahpahusguovddáža fatnasa duddjon gursii fárrui ja maŋemus beannot mánu son leage snihkken ja duddjon bivastat gállus Ohcejogas eará viššalis fanasduojáriiguin. Saks lei joavkkus áidna, guhte duddjui dološ mállet fatnasa ođđaáigásaš veahkkeneavvuid haga.

– Fatnasa sávnnjit lea gorrojuvvon nuovvebáttiin. Livččii galgan gal geavahit veatti, muhto dat livččii leamašan beare garra bargu álgit daid dálvet muohttaga vuolde ohcat. Muhto seamma buorre bođii, rábmosta Saks.

Video: Mikko Saks vene
Mikko Saks duddjui alcces fatnasa dološ vuogi mielde. Video: Anneli Lappalainen / Yle

"Áidna gorrojuvvon fanas máilmmis, mii lea beaivválaš anus"

Váddáseamos fatnasa duddjomis lei Saks mielas dat, ahte sus ii lean makkárge málle dahje ráva, mo fatnasa galgá duddjot. Historjágirjjiid govain ja fanasmeašttiris Mika Alavas son gal oaččui rávvagiid, muhto bargama ja duddjoma bokte fertii ieš gávnnahit mo šaddá buoremus.

– Nuortalaččain gal lea Čeavetjávrris okta dološ málle mielde ráhkaduvvon veaddefanas, man sii geavahit varra oktii jahkái čázis. Dát mu fanas lea áidna máilmmis, mii lea ráhkaduvvon goarrunteknihkain ja lea beaivválaš anus, jáhkká Saks.

Mikko Saks, perinneveneen tekijä, Inari
Fatnasa duddjomis Mikko Saks lea geavahan dušše ákšu, niibbi ja ieš ráhkaduvvon bargoreaidduid. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Jus áigu fatnasa duddjot, de ávdnasiid ferte álgit háhkat juo buriin áiggiin. Fatnasii dárbbašuvvojit buorit muorat ja mii beare muoraid ii dohkke. Saks ja eará gursalaččat njeide fanasmuoraid dálvet ođđajagimánu ja guovvamánu doajáldagas.

– Ferte leat boaresvuovddi muorra, mas fatnasa sáhttá dahkat. Dákkár muorra, mii lea njozet šaddan, dat lea buot buoremus, dadjá Saks.

Saks duddjui ieš maiddái bargoreaidduid, maid geavahii fatnasa duddjodettiin.

– Sarvvačoarvvis ráhkadin veahčira, mainna de čavgejin gorostagaid ovdalgo časken muorranávlli sadjái. Ja dieđus fertii leat vel muorraveažir.

Fatnasiin guovžabivdui

Gorrojuvvon fatnasis leat lagabui duhát muorranávlli. Sávnnjit jehket čázi bures, go dat lea sidjáduvvon bihkas ja mieseguolggas seaguhuvvon ávdnasiin. Vaikko Saks lea duddjon olu ja dahkan ovdal vaikko makkár garradujiid, de fatnasa duddjon lea áibbas eará go guvssi dahje niibbi duddjon.

– Garraseamos bargu lei goarrut sávnnjiid. Go eará gursalaččat ožžo guovtti minuhtas ovtta fanasfiellu gitta, de mus golai dasa olles beaivi. Gal das lei bargu.

Mikko Saks ommeltuvene
Fatnasa sávnnjit leat sidjáduvvon bihkain ja mieseguolggain. Govva: Anneli Lappalainen / Yle

Čikŋan gorrojuvvon fanas ii báze. Saks áigu lagaš beivviid nahkehit bissu sealgái, váldit beatnaga fárrui ja dollet guovžabivdui Váhčira guvlui ođđa fatnasiin.

– Váhčira guovllus leat olu unna jávrrit, láttožat ja jogat. Dego čáhci nohká, de ii leatgo guoddit fatnasa čuovvovaš čáhcái. Go dat lea nu geahpas, dan lea maid álki geassit guoikka bajás.

Saks lea jo smiehttagoahtán duddjot nuppi fatnasa seamma teknihkain.

– Čuovvovaš fanas galgá šaddat guhkkit ja stuorát, dakkár Anára mállet fanas. Dan gal áiggun goarrut vettiiguin ja geavahit dasa buori áiggi, dadjá Saks.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä