Sápmi |

Náttášduoddara bisánanbáiki nuskon go báikkis galledit nu ollu olbmot – “In livčče jáhkkán, jus in iežan čalmmiiguin oaidnán”

Meahciráđđehus lohpida hukset hivssega Náttášduoddara bisánanbáikái amas guovlu nuoskut šat eanet. 

Nattanen, tunturi, roskaaminen
Náttášduoddara bisánanbáikái leat čihkkon hivssetbáhpárat geđggiid ja guosaid duohkái. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Loginar kilomehtera Vuohčus davvenuorttas lea bivnnuhis vánddardanbáiki, Bassiduottar dahje Bassi Náttášduottar, gos galledit juohke jagi duháhat olbmot.

Báiki lea guovdu Soabbada luonddumeahci ja earenoamáš, go vánddardeaddjit besset moatti kilomehtera geahčái biillain ja jovdet diibmobealis duoddara ala. Náttáža duovdagat leatge oahppásat máŋgga olbmo sosiála media lávddiin dahje tv-prográmmain.

Buorre beaggimis ja olmmošálbmogiid galledeames lea goittotge okta heajos bealli. Náttáža bisánanbáikái duoddara lahkosii leat ihtigoahtán ruskkat, hivssetbáhpárat ja olbmuid baikkat, go galledeaddjiide ii leat geaidnoguoras hivsset.

Nattanen, tunturi, roskaaminen
Bassiduoddara alde oaidná davás eará Náttážiid guvlui. Duoddariid gaskkas lea Sukkulalampi nammasaš jávrráš. Govva: Maiju Saijets / Yle

Vuohččulaš Elli-Marja Hetta unohastá go máttaráhku ja -ádjá dološ goahtesajiid, áldduid guottetsajiid, lubmenbáikkiid lahkosii leat vánddardeaddjit guođđán guohca dearvvuodaid.

– Dáppe johtet dál ollu olbmot go álgogeasi viiddidedje bisánansaji. Váivi oaidnit, go dál dáppe leat guosaid ja geđggiid duohkin hivssetbáhpárat ja bázahusat, čájeha Hetta vearrámus sajiid bisánanbáikki lahkosis.

Elli-Marja Hetta, Nattanen, tunturi, roskaaminen
Elli-Marja Hetta muitala, ahte son fitná juohke geasi Náttážiid Bassiduoddara alde giikemin bohccuid. Govva: Kirsti Länsman / Yle

Hetta muitala, ahte álgogeasi go son finai duoddara alde, de dalle ii vel fuomášan nuoskkideami, muhto loahppagease gullagohte váivves ságat.

Elli-Marja Hetta goaski, Hilkka Magga muitala, ahte son váccašii suoidnemánus duoddara alde ja dalle nuoskkideapmi gal juo dihttui.

– Dalle go finaimet dáppe, lei hui čáppa geasseeahket. Bázahusat oidnojedje dalán geaidnoguoras, čurrohat girddašedje ja muoraid duohkin ledje vaikko makkár duobbarat, čilge Magga.

Sihke Hetta ja Magga sávvaba, ahte Meahciráđđehus, mii hálddaša vánddardanguovlluid dego Náttáža bálgáge, ordnešii bisánanbáikái juobe hivssega amas bázahusgieddi šat viidut.

Galledeaddjiid mearri lassánan guovtti geardásažžan

Oppalohkkái suopmelaččaid beroštupmi johtit luonddus lea lassánan maŋimuš áiggiid. Maid koronapandemiija lea lasihan olbmuid beroštumi luondomuosáhusaide go mátkkošteapmi olgoriikkaide lea leamaš ráddjejuvvon. Meahciráđđehus dieđihiige čakčamánu álggus, ahte álbmotmehciid galledeaddjimearit leat lassánan 20 proseanttain.

Álbmotmehciid lassin olbmot ohcalit maid eará luondovásáhusaid ollái dego luonddumehciide dahje vánddardanguovlluide. Dán geasi Náttášduottar lea geasuhan guovtti geardde eanet olbmuid go ovddit jagiid.

Nattanen, tunturi
Gieddehoavda Alex Kopt ja luonddumeahci hoavda Pirjo Seurujärvi dutkaba Náttáža bálgá ráhkkanusaid. Govva: Kirsti Länsman / Yle
Meahciráđđehusa rehkenastimiid mielde duoddara alde leat geassemánu ja suoidnemánu áigge fitnan sullii 4 000 olbmo. Loahppageasi duoddara ala leat várra gorgŋon seamma ollu olbmot go álgogeasi, árvvoštallá Soabbada luonddumeahci hoavda Pirjo Seurujärvi.

– Rehkenastimiid mielde suoidnemánu loahparádjái ledje fitnan 4 000 olbmo, mii lea guovtti geardde eanet go ovddit jagi seamma áigodagas. Ovddit gease duoddaris gallededje sullii 5 000 olbmo. Dál orošii, ahte duoddaris bohtet fitnat sullii 10 000 olbmo, muitala Seurujärvi.

Seurujärvi muitala, ahte Meahciráđđehus viiddidii álgogeasi Náttášduoddara bisánanbáikki vai galledeaddjiide livčče dorvvolaš guođđit biillaid geaidnogurrii dan boddii go fitnet duoddara alde. Bisánanbáikki viiddideapmi mielddisbuvttii ođđa hástalusaid, go galledeaddjiid mearri maid seamma áigge lassánii.

Seurujärvi mielde dábálaččat bivnnuhisge vánddardanbáikkit bissot čorgadin, jus dat leat lahka turismaguovddážiid, dasgo go dain leat hivssegat ja eará ráhkkanusat lahkosis.

Náttážat leat goittotge veháš doaresbealde Soabbatjávrri geainnu guoras sullii loginar kilomehtera njelješgeainnus. Dál Meahciráđđehus lea plánemin hukset bisánanbáikái hivssega boahtte geassái.

– Min millii ii gal boahtán dat, ahte galledeaddjit leat ná ollu ja ahte dárbbašuvvo maid hivsset go duos vehá mátkki duohkin Soabbatjávregáttis lea leairasadji, gos lea maid hivsset. Leihan dat gáfat iežas čalmmiiguin oaidnit dán.

Seurujärvi muitala, ahte Meahciráđđehusas leat várren boahtte geassái dan veardde ruhtadeami, ahte sii sáhttet fuolahit, divvut ja hukset davimus guovlluid vánddardanbáikkiid.

– Lihkus oaččuimet dan veardde ráhkkanusaide ruhtadeami, ahte sáhttit juo dál lohpidit, ahte boahtte geassái gal hukset deike hivssega.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä