Sápmi |

Niillasaš Biret Biret-Ánne lei duojár, gean dujiid olbmot dovde bajil – Sámemusea Siida oaččui divrras duodječoakkáldaga

Sámemusea Siida čohkke 83 duojis čájáhusa dán giđa.

Birit-Anni Lehtola duddjon bollut.
Niillasaš Biret Biret-Ánne, Birit-Anni Lehtola duddjon bollut vuorddašit vel kássas oaidnit beaivečuovgga. Govva: Anja Kaarret / Yle

Sámemusea Siida Anáris oaččui álbmotbeaivve stuorra skeaŋkka, go Niillasaš Biret Biret-Ánne maŋisboahttit skeŋkejedje museai su 83 duoji.

Niillasaš Biret Biret-Ánne, Birit-Anni Lehtola (1931–1996), iežas goargu Pieski, lei eret Gáregasnjárggas, muhto fárrii Anárii 1940–1950-loguid doajáldagas. Son lei máŋggabealat duojár, guhte hálddašii sihke dipma ja garra dujiid.

Siida oaččui su viiddis duodječoakkáldaga, masa gullet earret eará liinnit, fáhcat, gahpirat, bollut, niibbit ja duddjonávdnasat. Musea amanuensa Anni Guttorm illuda skeaŋkkas.

– Čoakkáldagas lea erenoamáš dat, ahte das leat sihke dipma ja garra duojit, Biret-Ánne lea leamaš hirbmat čeahpes duojár, go lea duddjon máŋggalágana. Dat lea hui stuorra skeaŋka. Dat lea eandalitge ovttaskas skeŋkejupmin hui stuoris.

Anni Guttorm
Sámemusea amanuensa Anni Guttorm illuda duodjeskeŋkejumis. Govva: Anja Kaarret / Yle
Birit-Anni Lehtola
Govva Birit-Anni Lehtola dujiid skeŋkendilálašvuođas Siiddas 6.2.2019. Govva: Anja Kaarret / Yle

"Eadni ii máhttán biepmadit gieđaidis"

Niillasaš Biret Biret-Ánne mánáguovttos mearrideigga skeŋket eadnerohki dujiid Siidii, go sudnos eai leat maŋisboahttit, geat daid livčče árben. Gaskavahku dollojuvvon skeŋkendilálašvuođas dujiid luobahii museai nieida, anárlaš Irma Lehtola.

– Mearrideimme vieljain, ahte go munnos eai leat maŋisboahttit, geaidda daid guođášeimme de guđđe daid árbin museai.

Lehtola lei gárvodan skeŋkendilálašvuhtii biktasiidda, maid eadnerohkki lei duddjon. Nieida govvida eatnis viššalis duojárin, guhte ii máhttán leat duddjokeahttá.

– Eadni ii máhttán biepmadit gieđaidis, son duddjui oppa áigge. Televišuvnna geahčadettiinisge gođii selbosuohkuid ja -fáhcaid, ja go jerren, mo son dan máhttá, de eadni vástidii, ahte láiggi ivnni dovdá suorbmagežiin, Lehtola mojohallá.

Irma Lehtola
Irma Lehtola lei coggan skeŋkendilálašvuhtii 6.2.2019 sámemusea Siiddas eatnis dujiid. Govva: Anja Kaarret / Yle
Birit-Anni Lehtola selbofáhcat.
Birit-Anni Lehtola gođđin selbofáhcat. Govva: Anja Kaarret / Yle

Nieida ii loga árben eatnis duddjondáidduid, ja lea gal vehá dovdan noađi das.

– Eadni lei nu čeahppi, ahte musge šattai dovdu dego buohkat geahčašedje mu, ahte die dat Ánne nieida, iige máhte duddjot. Áidna maid eadni ii bargan, lei duhppen, ja dan leange mun de bargan, Irma Lehtola muitala.

Sámemusea Siidda čoakkáldagain leat unnán nissoniid garraduojit. Nissonolbmo dipma giehtačála oidno Biret-Ánne-rohki dujiin.

– Dáppe museaolbmotge dadjet, ahte ovdamearkka dihte su dáktedujiin oaidná, ahte daid lea nissonolmmoš duddjon, dat leat dipmasit hervejuvvon, muitala Irma Lehtola.

Birit-Anni Lehtola duddjon garra duojit.
Birit-Anni Lehtola duddjon garra duojit. Govva: Anja Kaarret / Yle
Birit-Anni Lehtola duddjon garra duojit.
Birit-Anni Lehtola duddjon garra duojit. Govva: Anja Kaarret / Yle

Irma Lehtola muittaša, ahte olbmot lávejedje dovdat su eatni dujiid bajil.

– Son lei hui fuolalaš ja dárki, ja danin dat ledje nu buorit ja fiidnát. Eadni ovdamearkka dihte riesai olu liinniid, ja máŋgasat dadje, ahte Ánne čuolbman čuolmmaid gal dovdá. Dat ledje nu buorre čuolmmat.

Birit-Anni Lehtola duojit.
Birit-Anni Lehtola duojit. Govva: Anja Kaarret / Yle
Birit-Anni Lehtola duojit.
Birit-Anni Lehtola duojit. Govva: Anja Kaarret / Yle

Dujiid beassá oaidnit dán giđa

Lehtola duojit leamaš Siidda vuorkkás rájus jo 2009 rájes. Boares diŋggaid vurkkodeapmi leamaš ovdal dáhpin museain, muhto ii šat dán áigge nu dábálaš.

– Ovdal museat leat maiddái vurkkodan diŋggaid. Jos olbmot eai leat hálidan skeŋket dávviriid, de leat sáhttán vurket daid museai, čilge sámemusea amanuensa Anni Guttorm.

Dál, go Biret-Ánne-rohki duojit leat skeŋkejuvvon Siidii, oidnet dat maiddái beaivečuovgga. Siida čohkke dujiin čájáhusa, man olbmot besset oaidnit dán giđa.

– Mii ráhkadit dujiin unna čájáhusa maŋŋelabbos giđđat, ja seammás de muitalit Biret-Ánne birra das, Guttorm muitala.

Govva Birit-Anni Lehtola dujiid skeŋkendilálašvuođas Siiddas 6.2.2019.
Meeri Nivasalo ja Irma Lehtola geahčadeaba Biret-Ánne-rohki dujiid skeŋkendilálašvuođas Siiddas 6.2.2019. Govva: Anja Kaarret / Yle

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä