Sápmi |

Niranasat johtet beatnagiid mielde davás - "Sáhttet ásaiduvvat dihto guovlluide"

Gápmasis bohccos gávdnon niranas sáhttá leat boahtán guvlui ásaiduvvan populašuvnnas, árvala Luondduriggodatguovddáža dutkanprofessor Heikki Henttonen.

Punkki
Govva: Iines Jakovlev / Yle

Dat dábálaš muitalus. Máddin vulget beatnagiiguin lupmui davás. Beatnagiid guolggaid siste johtet moadde suollemas mátkkošteaddji ođđa guovlluide. Ná niranasat johtet davás jođánepmosit, diehtá Luondduriggodatguovddáža dutkanprofessor Heikki Henttonen.

– Maiddái čakčat bivdoáigge bohtet meahcásteaddjit beatnagiiguin davás ja buktet mielddisteaset niranasaid. Maiddái jus davi olbmot vulget beatnagiiguin fitnat Mátta-Suomas, sáhttá niranasaid oažžut mielde ruoktot, muitala Heikki Henttonen.

Henttonen dieđus lea, ahte davimus Sámis niranasaid gávdnet beatnagiin ain dávjjit.

– Muonás ja Heahtás leat dakkár dáhpáhusat, ahte niranasaid leat gávdnan dakkár beatnagiin, mat eai leat fitnan dahje mátkkoštan gostege. Muoná dáhpáhusas ránnjás ledje muhtin guossit boahtán Mátta-Suomas ja sis ledje beatnagat mielde. Jáhkkimis niranas lei dan bokte darvánan beatnagii, árvala Henttonen.

Go niranasat besset ođđa guovlluide, dat sáhttet juobe ásaiduvvat dohko.

– Návddan, ahte Muonás ja Heahtás sáhttet gávdnot unna báikkálaš niranaspopulašuvdna. Dat niranasat leat boahtán beatnagiid mielde ja de dat leat sajáiduvvan dan guvlui. Gosbat muđuid báikkálaš beatnagat ožžot niranasaid, jus dat eai livčče luonddus, jearrá Henttonen.

Metsäntutkimuslaitoksen professori Heikki Henttonen on maan johtavia sopuliasiantuntijoita.
Luondduriggodatguovddáža dutkanprofessor Heikki Henttonen. Govva: YLE / Jarmo Honkanen

Gápmasa niranas báikkálaš populašuvdna?

Árat dán čavčča gávdnui bohccos niranas Gápmasis. Niranas gávdnui njuovadeami oktavuođas.

– Gápmasis bohccos gávdnon niranas sáhttá leat vuolgán guvlui ásaiduvvan populašuvnnas. Mus lea dakkár miellagovva, ahte dat populašuvnnat šaddet čoahkkebáikkiide, gos fitnet olu beatnagat Mátta-Suomas, dadjá Henttonen.

Luondduriggodatguovddáža dutkanprofessor Heikki Henttonen muitala, ahte báikkiin gos leat dutkan goddesáhpániid ja eará sáhpániid, de leat ohcan luonddus maiddái niranasaid. Roavenjárgga davábealde daid eai leat luonddus gávdnan.

– Buot niranasat, mat davvin gávdnojit, de dat leat gávdnon beatnagiin, muitala Henttonen.

Dálá dilis niranasrádji dahje davimus guovlu, gos niranasat ellet luonddus, johttá Kainuu davimus osiin gitta Durdnosii. Jus báikkálaš populašuvnnat lassánit davvin, de dat sáhttá dagahit dan, ahte niranasat levvet ain viidábut.

– Olu lea dálkkádagas gitta, ahte makkár dálvvit šaddet. Dehan gal sáhttet leavvat. Niranas manná dálvet eatnama sisa. Jus čakčadálvve lea unnán muohta ja buolaš, de gal ii niranas birge. Jus fas lea olu muohta, de dathan fas suddje niranasaid. Gal dat beanatrafihkka ja dálkkádatrievdan veahkehit niranasaid ceavzit davveleappos, dadjá Heikki Henttonen.

Punkkia otetaan pois koiran turkista punkkipihdeillä.
Govva: Timo Jaakonaho / Lehtikuva

Beatnagiid galggašii suddjet niranasain

Niranasaid gávdnet ain dávjjit Roavenjárgga davábealde ja Henttonen mielas stuorámus sivvan dasa lea beanatrafihkka ja mátkkošteapmi.

– Beanajohtolaga mearkkašupmi niranasaid leavvama dáfus lea stuorát go oba máhttit jurddášitge. Jus davi olmmoš vuolgá beatnagiin máttás, de ávžžuhan gal suddjet beatnaga niranasaid vuostá. Muđuid gal sáhttá oažžut iežas šilljui ođđa ássiid ja dat sáhttet vel lassánitge, váruha Luondduriggodatguovddáža dutkanprofessor Heikki Henttonen.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä