Sápmi

Nissonolbmo gávtti coggan leamaš álo váivi Ánne Risten Sarai: "Ii oktage duostta dahje hálit munnje goarrut gávtti"

Ánne Risten Sara gákti päällä
Ánne Risten Sara iežas gáktebáidi badjelis. Govva: Renate Mikkelsen

Máŋggat sámi duodjemállet leat garrasit juhkkojuvvon sohkabeliide. Dat dagaha váivvi Ánne Risten Sarai, guhte ii vásit iežas nisson- iige almmáiolmmožin. Vel odne son vuordá, ahte giinu sáhtašii sutnje goarrut gávtti, mii heive sutnje.

Ánne Risten Sara muitala dán jearahallamis iežas oktavuođas sámi čáppamos biktasii, gáktái. Jietna: Ida Grønmo / Yle

Sámis atnit árbevirolaš dujiid árvvus, muhto measta juohke duodjemálles lea "sohkabealli". Nissoniidda ja almmáiolbmuide leat earet eará iežaset gávttit, gahpirat ja vuoddagat. Risku lea nissonolbmuid čikŋa ja roahkit fas almmáiolbmuid.

Ánne Risten Sara, Guovdageainnus eret, lea vásihan dán unohassan, danin go ii vásit iežas nisson- iige almmáiolmmožin. Gákti lea dat bivttas, mii eanemus dagaha váivvi ja bákčasa. Ovdal Sara lea coggan badjelii nissonolbmo gávtti, muhto ii leat goassige dovdan, ahte dat heive sutnje.

– Dat in leat mun. Dat lea dego muhtin eará.

Ollugat dadjet, ahte gákti lea dat čábbámus bivttas. Sara ii goit goassige dovdan dan, ahte gákti lea dat čábbámus bivttas, mii sus lea. Guokte jagi dassái son gávnnahii, ahte son ii áiggo joatkit coggat gávtti, man su mielas lea váivi coggat.

– In háliidan vuolgit heajaide dahje konfirmašuvnnaide dušše dan dihtii, go in hálidan coggat gávtti.

Vuordá ain, ahte giinu goarošii sutnje heivvolaš, su guovllu gávtti

Árbevirolaš dujiin leat mállet, maid sápmelaččat čuvvot nu bures go vejolaš. Muhto go áigi rievdá, de leat duodjemállet maid sodjan áiggi mielde. Dálá olbmot hálidit čájehit sápmelašvuođa iešguđetlágan dujiid hámis ja maiddái gávttis leat ráhkaduvvon iešguđetlágan variašuvnnat.

Sara jurddašiige, ahte livččii álki gávdnat duojára, guhte sutnje goarošii dakkár gávtti, mainna songe sáhtášii leat duđavaš. Muhto ášši ii lean nu.

– Mun lean jearan nu olu duojáriiguin, ahte sáhttetgo goarrut munnje gávtti, muhto ii oktage duostta dahje hálit.

Vel odne son vuordá, ahte giinu sáhtašii sutnje goarrut heivvolaš biktasa.

– Mun in riekta sáhte dan ipmirdit. Go dán áiggehan mis gávdnojit gáktebáiddit, gáktehoodies, gáktečuvllat, muhto manne lea juste dat, ahte munnje lea nu váttis goarrut gávtti.

Ánne Risten Sara käsikädessa lapsen kanssa. Gáktit päällä 17. Mai
Ánne Risten Sara gávnnai neahtas gáktebáiddi, mii sulastahttá Guovdageainnu almmáiolbmo gávtti. – Dál viimmat sáhtán munge lohkat, ahte gákti lea dat čábbámus bivttas mii mus lea, dadjá Sara. Govva: Renate Mikkelsen

Heivvolaš gávtti Sara ii leat vel ožžon, muhto gávnnai Facebook-siiddus almmáiolbmo gáktebáiddi, mii lea leamašan sutnje buorre.

Gáktebáidi sulastahttá Guovdageainnu almmáiolbmo gávtti, muhto holbi lea guđđojuvvon eret. Sara liiko dasa, ahte dat ii leat goit nu almmáiolbmo gákti, go Guovdageainnu gákti muđui lea. Dál son geavaha maiddái nuppi gáktebáiddi, man oaččui skeaŋkan.

– Dál viimmat sáhtán munge lohkat, ahte gákti lea dat čábbámus bivttas mii mus lea.

Duojára mielas sámeservodat galgá ságastallat áššis

Duojár Anna-Stina Svakko Ruoŧa beale Sámis oaidná, ahte ášši livččii buorre loktet sáhkan sámeservodagas. Son gullá ieš maid seksuálavehádahkii ja muitala duojára barggu leat doaibmat ofelažžan ja veahkehit olbmo, gii diŋgo gávtti.

Svakko čilge, ahte árbevierut leat šaddan áigá dolin ja dat ledje heivehuvvon dien áiggi eallinvugiide. Danin soaitá leat váttis rievdadit jurddašeami ja dat gáibida ovttasbarggu duojáriid ja sohkabeallevehádagaid gaskkas.

– Mun jáhkán dat dárbbašivčče measta dego bargobáji álgit ságastit áššis duojáriid gaskkas. Arvedávgeolbmot sáhttet maid loktet dan, ahte šaddá konkrehtalaš ságastallan, árvala Svakko.

Ánne Risten Sara gállá luotta earáide: "Máilbmi ii leat čáhppes ja vilges"

Ánne Risten Sara doivo gállit luotta earáide, geat heibot sullasaš áššiin. Son diehtá, man lossat lea su lágan olbmuin.

– Mun hálidan, ahte mun galggan sáhttit veahkehit muhtima, oba jo ovtta dahje guovtti.

Go son lei nuorra, sus ii leamašan giige, gii gálii sutnje luotta. Muhtin ferte váldit dan ovddasvástádusa ja mannat dáid roasuid čađa, árvala Sara.

– Mun hálidan, ahte álbmot galgá oaidnit, ahte máilbmi ii leat čáhppes ja vilges. Dat lea nu ivdnái.

Geassemánus lea Pride-mánotbadji, man ulbmilin lea nannet seksuála- ja sohkabeallevehádagaid olmmošrivttiid.

Beaivvi ságaid ja Yle Ođđasiid Sámis sáhtát maid guldalit Yle Areenas.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä