Sää´mjânnam

Njauddâmjooǥǥ mikroplastikkmieʹrr ǩeuʹǩǩli nuʹt pääikla ko tuʹtǩǩeei še – Sääʹmest käunnai juʹn seämma mieʹrr mikroplastikk ko saauj jaauʹrin

Video: Tauno Porsanger selvittelee verkkoja kotinsa pihalla Sevettijärvellä.
Kueʹllšiilli Tauno Porsanger iʹlla vuäǯǯam jiânnai teâʹđ veâl Njauddâmjooǥǥ mikroplastiikkin. Video: Sara Kelemeny / Yle

Čâhčča Aanarjääuʹrest da Njauddâmjooǥǥâst kaʹunneš vuõssvuâra mikroplastiikk. Plastikk vuäitt levvned luõttu oummui rooski, ânnʼjõžääiʹj pihttsi di šõõŋ mieʹldd. Plastikkmeäʹr õõmtâʹsse jiânnai nuʹt tuʹtǩǩeei ko še pääikla oummu.

Mettar šoora ruʹvddpååʹcc čõõđ koolǥtet čuõʹđid lettrid čääʹʒʒ. Pååʹcc sizz lie pijjum muäʹdd siʹllʼjeei nuʹtt, što vueiʹtlvaž plastiikk pâššne tõid.

Mõõnni čõõuč jeeʹresåʹrnn Njauddâmjooǥǥ käunnʼje vuõssvuâra plastikkmeäʹr, kååʹtt piiji tuʹtǩǩeeʹjid še õõmtõõššâd.

– Täid mieʹrid vuäitt veʹrddeed Saujj-Lääʹddjânnam jaauʹri plastikkmieʹrid, leʹbe tõt lij samai õll. âʹnnep indeʹksslååǥǥ 85-89 da tõt ǩeuʹǩǩli miʹjjid pukid, mušttal Joensuu universiteeʹtt doseʹntt Tero Mustonen.

Dosentti Tero Mustonen on tutkinut syksyn ajan mikromuovipitoisuuksia Saamenmaan vesistöissä.
Nuõrtt-Lääʹddjânnam universiteeʹtt doseʹntt Tero Mustonen lij tuʹtǩǩääm õõutâst Lumimuutos-tuʹtǩǩeemhaʹŋǩǩõõzzin Sääʹm čäccõõzzid iiʹjji mieʹldd. Govva: Sara Kelemeny / Yle

Mustonen jååʹđtem Lumimuutos-tuʹtǩǩeemjoukk lij ǩieʹzz rääʹjest tuʹtǩǩääm plastikkmieʹrid Sääʹm luâđast. Mikroplastikk iʹlla teänab tåʹlǩ jõnn maaiʹlm da väʹlddmiâri vaiggâdvuõtt: tõʹst lij šõddâm samai vaiʹǧǧeš huõll še Sämma.

Plastiikk levvne luõttu nuʹt rooski, kueʹllsääimi ko še ânnʼjõžääiʹj pihttsi mieʹldd. Vueʹss plastiikkâst puätt šõõŋ da ääim mieʹldd.

– Puk plastiikk, kook pirrõõzzâst lie, vuäiʹtte piõdggned mikroplastikkân. Ouddmiârkkân kueʹllšiiʹllʼjin vueʹss saaiʹmin päʹcce joʹǩǩe nuʹt koččum čuuʹddes-säiʹmmen, koid ij vuäǯǯ pââjas jooǥǥâst, mušttal Mustonen ouddmiârk pirr.

Jooǥǥ sââʹjj cåunn huõl pääiklaid

Čeʹvetjäuʹrrneǩ kueʹllšiiʹlli Tauno Porsanger iʹlla jiânnai ni kuullâm mikroplastiikkin jiijjâs dommjooǥǥâst. Porsanger jåått jiânnai Njauddâmjooǥǥâst da šeell kueʹl määŋgin sõõʹjin Čeʹvetjääuʹrest.

Čäccõõzzi sââʹjj cåunn huõl.

– Jiõm tieʹđ jiânnai, iʹlla kollʼjam ni mii veâl, što mäʹhtt tät vaaikat tiiʹǩ oummid da måkkam vaikktõs lij miʹjjid. Da måkkam lij jieʹtt, smeâtt Porsanger da kälgg jiijjâs dommšeelljast sääiʹmid.

Tauno Porsanger selvittelee verkkoja kotinsa pihalla Sevettijärvellä.
Kueʹllšiiʹlli Tauno Porsanger iʹlla vuäǯǯam jiânnai teâđ dommjooǥǥâs plastikksââʹjest. Govva: Sara Kelemeny / Yle

Nuʹbb kueʹllšiiʹlli Juha Feodoroff vieʹǩǩat tuʹtǩǩeeʹjid čuäjtõõzzi välddmõõžžâst Njauddmest. Son ij leʹčče åskkam, što Sääʹm luâđast käunnʼje nuʹt jõnn plastikkmeäʹr.

– Vuõss juʹrddem, što toʹb Pâʹjj-Njauddmest iʹlla kâʹl ni vooʹps plastikk, leâša kuuitâǥ toʹben käuʹnnje miâlggâd jiânnai. Tõt leäi kâʹl õõmâs, mušttal Feodoroff.

Tutkija Tuomo Soininen ja Juha Feodoroff tutkimassa mikromuoveja Näätämöjoella.
Tuʹtǩǩeei Tuomo Soininen da Juha Feodoroff Njauddâmjooǥǥ Ǩeâuŋŋsest väʹlddmen čuäjtõõzzid. Govva: Sara Kelemeny / Yle

Tuʹtǩǩeemreeis ääiʹj Feodorooff čââʹlm lie tuõđi ävvnam Njauddâmjooǥǥ sâjja. Suu miõlâst pukin feʹrttai ââʹnned huõl täʹst õõudårra jooǥǥâst, da noorrâd ouddmiârkkân kuâsttjemnalla leʹddi rooskid jooǥǥ kuâŋŋsest.

– Tõt-han lij hueʹnes toobd ââʹn, ko toʹb-ǥi käunnʼje da kuõʹlid mâʹnne, tõt iʹlla vuõiʹǧǧest. Tõt lij hueʹnes äʹšš, särnn Feodoroff.

Feodoroff tuäivv, što teâtt tän vaiggâdvuõđâst tääʹvat še turiistid.

– Teâđ feʹrttjeʹči jueʹǩǩed jeänab, ouddmiârkkân juʹn kueʹllšeeʹllemlooʹvid õhttvuõđâst, särnn Feodoroff.

Juha Feodoroff.
Čeʹvetjäuʹrrneǩ Juha Feodoroʹffe šõõddi plastikkođđsin hueʹnes tobdd. Govva: Sara Kelemeny / Yle

Tuʹtǩǩeei tätta tååimaid Aanar kååʹddest di jeeʹres veʹrǧǧniiʹǩǩin

Tuʹtǩǩeemhaʹŋǩǩõs tätt ââʹn veʹrǧǧniiʹǩǩin da sääʹmvuuʹd kooʹddin tååimaid, što sââʹjj ij huânnan. Doseʹntt Tero Mustonen vuârdd, što kååʹdd organisaatioin lij tätt hoiʹddjed čäccõõzzi sââʹj nuʹt jåtlânji ko vueiʹtlvaž.

– Täin tuʹtǩǩeemhaʹŋǩǩõõzzin puõʹđi ouʹdde tät algg. âʹn kååʹdd da valdia õõlǥče seʹlvvted šuurmõs kuârmtõõzz kaʹlddjid. Hoteeʹlli, jälstemkõõskõõzzi, čuâkksi di aauti vaikktõõzzid čäccõʹsse, särnn Mustonen.

Doʹsentt da Lumimuutos-tuʹtǩǩeemjoouk jååʹđteei Tero Mustonen mieʹldd ââʹn lij äiʹǧǧ tuejjed tuâj tõn ouʹdde, što mikroplastiikk jie levvan pirr Sääʹmjânnam. Jietna: Sara Kelemeny / Yle

Lââʹzz sääʹmǩiõllsaž ođđsid vuäitak ǩiõččâd Yle Ođđâz-seeidast da kuvddled Nuõrttsäämas-seeidast Yle Areenast.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä