Sää´mjânnam

Njeäʹllem histoorlaž muõri vuejjtemkuäʹbrr sätt läähhlõõvvâd sâjjses – Muʹzei konttrest iʹlla teäggtõs koʹrjjeem tiõtt

Tauno Haltta Nellimin vanhalla uittorännillä.
Njeäʹllemneǩ jânnmamaʹcci Tauno Haltta leäi mieʹldd muõri vuejjtemkuäbrra ouddlâsttmõšâstt iiʹjjid 1994–1995. Govva: Erkki Gauriloff / Yle

Meäʹcchalltõsâstt iʹlla veäʹkken.

Njeäʹllem histoorlaž muõri vuejjtemkuäʹbrr taarbaš koʹrjjeemtuåimaid, ko tõt läähhlõõvvâd sâjjses. Muʹzei konttrest, koon vaaldšem muõri vuejjtemkuäʹbrr lij, iʹlla tieʹǧǧ ni vääžnai koʹrjjeemtuåimaid.

Mäʹtt-õs da kulttuurministeria smiõtldõk tuâjjoukk leäi tõn miõll, što Muʹzei koontâr vaʹsttad koʹrjjeemtuåimaid vuõssmõs poodd tuâjain.

Tuâjjoukk leäi še tõn miõll što feʹrttai leeʹd mieʹrrteäʹǧǧlââzztõs Muʹzei koontra.

– Mieʹrrteäʹǧǧlââzztõs iʹlla puättam, särnn Muʹzei koontâr juâǥǥasjååʹđteei Mikko Härö.

Kuvddal täʹstt Muʹzei koontâr juâǥǥasjååʹđteei Mikko Härö mainstõõttmõš. Mainnâz lij lääddas. Jietna: Erkki Gauriloff / Yle

Muõri vuejjtemkuäʹbrr Meäʹcchalltõs mätt âʹlnn. Meäʹcchalltõs Metsätalous Oy Lappi vuʹvddjååʹđteei Kirsi-Marja Korhonen ijj väinn nuʹtt što Meäʹcchalltõs leʹčči vuõss-sâjjsaž vasttõõzzâst meäʹcctääll kulttuurarbb ruõkkja, håt-i industriafabriikk piʹjje tieʹǧǧ fabriiklaž historia ruõkkmõõžžʼže.

Nääit mainste Ontrimiklai Ääʹrhep da Meäʹcchalltõs Metsätalous Oy Lappi vuʹvddjååʹđteei Kirsi-Marja Korhonen. Mainnâz lij lääddas. Jietna: Erkki Gauriloff / Yle

Pâʹjjel 90- eeʹjj puäʹres muõri vuejjtemkuäʹbrrinn lij mâʹŋŋlest kuʹǩes historia

Meäʹcchalltõs muõrrkaupp aaʹlji Aanrest 1915, ko muõrrvuâsttjen puõʹđi Taarreeǥǥlaž Allmännä Trävaroaktiebulaget i Finland (ATIF) da tõt tuåimti muõrid A/S Pasvik timber Taʹrre.

Kaupp leäi konfessiokaupp, täʹst vuästtteei vuäǯǯ vuäʹstted tiõtti mieʹrr tiõtti poodd tiõtti hâdda. Muõrrmieʹrren leäi suåppum 2 miljoon muõrrad 15 eeʹjj čuõppâmpooddan hâdda 3 mäʹrǩǩ muõrâst. Hâʹdd leäi ATIF miõlast tuõđi hälbb. Ko muõri čuõppmõõžž jåttji 1918 vuõssmõs maaiʹlmväinn mâŋŋa, maaiʹlmmarkkân hâʹdd leäi 20 mäʹrǩǩ.

ATIF vuejjti čuõppum muõrid Nuõrti-Aanrest Paččjooǥǥ mieʹldd Taʹrre Pasvik timberai. Nellim jooǥǥâst vuejjtem ällji eman eeʹjj 1929, ko muõri vuejjtemkuäʹbrr leäi väälmas Kõskkmajäuʹrr da Njeäʹllemjooǥǥ kõskke. Vuejjtem juätkkai iiʹjje 1932, ko Taarreeǥǥlaž Allmännä Trävaroaktiebulaget i Finland konfessio suåppmõš puuđi

Nellimin uittorännin opastetaulu
Ǩieʹsspoddinn vuejjtemkuäʹbrr ǩiččmen lie jeällam 3000 turiist eeʹjjest. Govva: Erkki Gauriloff / Yle
.

Ouddlõsttum vuejjtemkuäʹbrrâstt lie jåtttum eeʹjjpooddid

Odd jieʹllem šõõddi 1994–1995 ko museovirasto ouddlâstt-i juʹn läähhlõõvvâm muõri vuejjtemkuäbrra. Njeäʹllemneǩ jânnmamaʹcci Tauno Haltta leäi mieʹldd ouddlâsttmõšâstt.

– Tääiʹb lij čuõppum ââlda Čarmmtuõddra. Tät Njeäʹllemjokk lij nuʹtt 30 ǩilomettra. Tääiʹb leäi 500 muõrrcuõʹppi 22 šurr 300 heäppaž. Tääiʹb leäi še säʹmmla puäʒʒoummu vuejjmen, leša tõi miârr jeäʹp tiõđ, maainast Haltta.

Kuvddal täʹstt Tauno Haltta mainstõõttmõš. Mainnâz lij lääddas. Jietna: Erkki Gauriloff / Yle

Ââʹjj lie mottjam turismmkääzzkõõzzâst eeʹjjest 1995, ko Njeäʹllemjooǥǥ muõri vuejjtemkuäʹbrr ouddlâsttmõš leäi vaalmâš. Ǩieʹsspoddinn vuejjtemkuäʹbrr ǩiččmen lie jeällam 3000 turiist eeʹjjest da mââimõs eeʹjjin jiânnai jäänab, ko Njeäʹllma lij šõddâm hoteʹll, kåått jåådad tälvva še turistt peiʹvvreiss vuejjtemkuäʹbrr kååvas årra.

Motorǩeâlkk-ǩeäinn Suõlčiõʹljest Njeäʹllma jåått vuejjtemkuäʹbrr kååvas kuâŋŋ, lââʹzzted täʹlvvpoodd jååđi miârr.

Ouddlest Njeäʹllem sijddõhttõs lij riâššam vuejjtemkuäʹbrrprääʹzniǩ Aanarneäʹttel õhttvuõđâst, leša ij teänab. Tõn määinest ko âsttjemvuõdd da staanvuõttkõõjjõssad, jos lij jieʹtt ouddmiârkkan ambulanss ij peäss tõk.

Nellimin uittoränni
Muõri vuejjtemkuäʹbrr lij juʹn läähhlõõvvmen. Govva: Erkki Gauriloff / Yle

Staanvuõtt lij še vaʹǯǯtõs Kõskkmajäuʹrr da Njeäʹllemjäuʹrr kõskk 304 mettar vuejjtemkueʹbrest še, pâʹjjbieʹll tammšââʹld lie vaarlaž da muõri vuejjtemkuäʹbrr lij juʹn läähhlõõvvmen.

Ânnʼjõžäiʹǧǧ peejj še vaʹǯǯtõõzzid turismmkääzzkõõzzâst cõõǥteʹmvuõtte, ouddmiârk-ka kååʹlezstuuʹlin jååđi turiistid.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä