Sápmi |

NRK Sápmi hástala iskkadit eará mállet gávttiid – "Eat sáhte kritiseret fake-gávttiid jus ieža dahkat min vieruid vuostá"

NRK Sápmi hásttuha olbmuid geahččalit gávtti, man ii leat hárjánan geavahit ja čilget, makkár dovdu amas gávttis šaddá. Prošeakta juohká oaiviliid.

Susanne Næss Guttorm
Kárášjohkalaš Susanne Næss Guttorm geahččalii NRK Sámi #gákteustit-hástalusas Guovdageain-gávtti. Govva: Bengt Roger Kåven / NRK

NRK Sámi #gákteustit-prošeakta hástala olbmuid geahččalit eará mállet gávtti, go mii alddás lea, ja juohkit de gova das sosiála medias. NRK Sápmi čájeha govaid sámi álbmotbeaivvi oktavuođas iežas neahttasiiddus.

NRK Sámi doaimmaheaddji ja prošeaktajođiheaddji Wenche Marie Hætta muitala, ahte NRK Sámi dán jagi čoavddasánit leat ráhkisvuohta ja searvvaidahttin. Danin leat háliidan álggahit dákkár hástalusa.

– Okta sámi árbevierru lea, ahte go náitalat sierra guovllu sápmelaččain de lonuhat gávtti gudnejahttindihte iežat ođđa bearraša. Dat, go coggá amas gávtti, soaitá dovdot ártegin.

– Dán árbevieru vuođul válljiimet hásttuhit olbmuid geahččalit gávtti, man ii leat hárjánan geavahit, ja govvet ja čilget movt dat dat dovdo, muitala Hætta.

Wenche Marie Hætta
NRK Sámi doaimmaheaddji ja prošeaktajođiheaddji Wenche Marie Hætta. Govva: Dan Robert Larsen / NRK

Ballá gákte- ja čiŋadanárbevieruid jávkat

Anárlaš duojár Elle Biehtár Elle-Máret, Elli-Maaret Helander ii háliidivčče, ahte olbmot lonohallet gávttiid vaikko livččege dušše suohtastallamin. Vaikko dat leage beare sosiála media hástalus, de Helander ballá loahpaloahpas geavvat nu, ahte gákte- ja čiŋadanárbevierut jávket.

– Dat šaddá dáhpin, ja de loahpas lea dušše okta gákti. Mii váldit sierra málle gávttiin juoidá, mii orru iežas čalbmái čáppa ja de loahpaloahpas dat seahkanit visot.

– Dieđusge juohkehaš sáhttá suoli dahkat vaikko maid, muhto go bidjet somei govaid de mii buohkat oaidnit daid. Sáhtán leat boaresáigásaš, muhto mu mielas dat ii leat heivvolaš, lohká Helander.

Elli-Maaret Helander
Duojár ja dáiddár Elle Biehtár Elle-Máret, Elli-Maaret Helander ballá, ahte dákkár hástalusain sáhttet leat fuones čuovvumušat. Govva: Vesa Toppari / Yle

Elle-Máret Helander oaidná dán áššis maiddái duppalmoralismma.

– Jos mii smiehttagoahtit dan, ahte mii ieža kritiset jos láttán dahje rivgu coggá gávtti, muhto de ieža addit dakkáriin ovdamearkka, ahte nie oažžu bargat. Mii eat dalle sáhte kritiseret, jus mii ieža dahkat nu, mii ii leat eakti ja ii gula dasa.

SŠ-gažadeapmi: Stuorimus oasi mielas dákkár ii leat heivvolaš

Yle Sámi nuoraidprográmma Sohkaršohkka jearai mannan vahkus Instagram bokte nuoraid oaiviliid das, leago ortnegis lonohaddat gávttiid suohttasa dihte.

Anonyma gažadeapmái vástidedje 42 olbmo. Sis 61 proseantta leat dan oaivilis, ahte dat ii eisege leat heivvolaš. 39 proseantta mielas dat lea ortnegis.

Instagram gážadeapmi
Sohkaršohkka jearai nuoraid oaiviliid Instagram Story bokte.

Dasa lassin Sohkaršohkka jearai, man oktavuođas sáhttá geavahit eará mállet gávttiid. Stuorimus oassi oaivvildii, ahte árbevieru mielde dušše beare náittoslihtu oktavuođas.

– Dalle, jus náitalan dakkár olbmuin, geas lea iežá mállet gákti, lohká okta vástideaddji.

Nubbi vástideaddji fas lohká iežas leat nu gohčoduvvon gákteboles, muhto su mielas lea ortnegis iskkadit skihpáriiguin gávttiid.

– Muhto in mun gal bijašii sosiála mediai govaid, mas mus lea sierra mállet gákti, inge eisige vuolggášii márkanii nie.

– Lean gal dárki dáid áššiiguin, in liiko ollenge go olbmot, geain ii leat Kárášjot- dahje Ohcejotmálle gákti, geavahit min johkavuoddagiid dušše danin, go daid fidne álkket, joatká seammá vástideaddji.

Vástádusain loktejedje ovdan maiddái neavttáriid. Vástideddjiid mielas neavttárat ožžot áinnas geavahit iešguđet mállet gávttiid, go leat lávddi alde dahje nektet kámera ovddas.

"Mii sávvat olbmuid oaidnit kultuvrramet iešguđet beliid"

NRK Sámi doaimmaheaddji ja prošeaktajođiheaddji Wenche Marie Hætta deattuha, ahte sii eai leat dáhtton olbmuid agibeavái lonuhit gávtti, muhto baicca geahččalit dan govvema áigái.

Ulbmilin lea, ahte olbmot oahpašedje eará sápmelaččaid gákte- ja čiŋadanárbevieruid birra.

– Ja dainna lágiin mii sávvat sápmelaččaid oaidnit, man divrasat sámekultuvrra bealit leat, ja ahte mis lea gaskaneamet suorát gierdevašvuohta nuppiidasamet.

Guldal olles ságastallama mannan vahku Sohkaršohkas. Ságastallan bistá sáddaga vuosttas diimmu.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä