Sápmi |

NRK Sápmi moitojuvvo seksisttalaš sisdoaluin – "Dat ii leat ii oppanassiige dohkálaš dán áiggis"

NRK Sápmi oaččui maŋŋebáreahket áššis preassadieđáhusa, man leat vuolláičállán 11 olbmo. NRK Sámi kultuvra- ja guoimmuhanredaktevrra mielas sisdoallu lea áddejuvvon justa nuppe gežiid, go leamaš ulbmil.

Jenni Laiti
Mihku Ilmára Jenni, Jenni Laiti lea okta preassadieđáhusa vuolláičálliin. Govva: Carl-Johan Utsi

NRK Sápmi cuiggoduvvo seksisttalaš sisdoaluin.

NRK Sámi Studio Sápmi -ságastallanprográmma oaččui aiddo ođđa prográmmafuolaheaddji, go ovddeš fuolaheaddji Ronal Pulk sajis prográmma jođihišgođii Ánne Márjá Hætta. Dán oktavuođas NRK Sápmi sáddii mannan duorastaga earret eará Instagramis videoid, mat leat dál bohciidahttán ságastallama doaimmahusa sisdoaluid seksismmas.

Ovtta Instagram-videos Preben Pulk -nammasaš karaktera ohcá barggu Studio Sámi prográmmajođiheaddjin ja galgá čájáhallat, mo álggahivčče prográmma. Pulk dadjá earret eará "Váimmolaš buresboahttin buot raddás nissonolbmuide – ja vehá earáide maid" ja reašká ala. Erenoamáš dáidduid birra jearadettiin Preben Pulk áddestallá Michael Jacksona dánsuma.

Máŋgasat oaivvildit, ahte sihke Instagram-videos ja ođđa Studio Sápmi -prográmmas lea seksisttalaš sisdoallu, mainna NRK Sápmi seksualisere nissonolbmuid ja nanne veagalváldinkultuvrra Sámis. Áššis sáddejuvvui maŋŋebáreahket preassadieđáhus, man leat vuolláičállán Ellen Berit Dalbakk, Hilda Länsman, Ida Kristin Labba Persson, Jenni Laiti, Katja Gauriloff, Karen-Ann Hurri, Katarina Kielatis, Marja Bål Nango, Merethe Kuhmunen, Sarakka Gaup ja Sunna Nousuniemi.

Okta vuolláičálliin, Mihku Ilmára Jenni, Jenni Laiti, muitalii iežas jurdagiin NRK Sámi veaigesáddagis vuossárgga. Son ii dohkket dákkár sisdoaluid.

– Sisdoallu seksualisere nissonolbmo goruda ja normalisere seksualiserema. Olbmot, geat oidnet dán video, oidnet, ahte lea dohkálaš leaikkastallat ná. Video maiddái normalisere seksuála veahkaválddi ja ovddida veagalváldinkultuvrra.

– Ja dat, ahte Preben áddestallá Michael Jacksona, minimalisere ja normalisere pedofilia ja buot pedofiillaid daguid iežaset oaffariid vuostá. Michael Jackson lea okta dovdosamos pedofiillain máilmmis.

Laiti mielas dákkár sisdoalut eai leat mange namas dohkálaččat – eaige erenoamážit dán áiggis.

– Dat ii leat ii oppanassiige dohkálaš 2019, dán áiggis, goas mii ovddidat dásseárvvu maiddái sohkabeliid gaskkas. Dat gullá hui doložii, deattuha Jenni Laiti.

NRK Sámi kultuvra- ja guoimmuhanredaktevra Ole Rune Hætta, guhte maiddái neaktá Preben Pulk, čilge Yle Sápmái, ahte sii leat hálidan Preben-lágan karakterain namalassii bilkidit seksisttalaš láhttema.

– Preben Pulk lea mis karaktera, mii lea nuoski ja duođai spiidni. Son ii leat makkárge sáŋgár. Dađi bahábut gávdnojit otná servvodagas ain diekkár albmát. Danin lea midjiide dehálaš ráhkadit das suohttasiid ja bilkidit dakkár daguid ja vieruid, Hætta muitala.

Ole Rune Hætta
NRK Sámi prográmmaredaktevra Ole Rune Hætta oaidná, ahte ášši lea áddejuvvon justa nuppe gežiid, go sis leamaš ulbmil Govva: Dan Robert Larsen / NRK

Gokko manná leaikkastallama rádjá?

Vaikko NRK Sápmi gohčoda videoid leaikkastallamin, ii Jenni Laiti suova dahkat humora aiddo dáid fáttáin.

– Seksisttalaš leaikkastallamis lea hui dábálaš dadjat, ahte dathan lea dušše humor. Nuppi olbmo bilkideapmi dahje leaikkastallan nuppi olbmo etnisitehtain, seksuálitehtain dahje sohkabeliin ii leat ok. Ja dan mii sápmelaččat galggašeimmet maiddái diehtit, ahte dat ii leat ok leaikkastallat dieid áššiid birra, Jenni Laiti oaivvilda.

NRK Sámi kultuvra- ja guoimmuhanredaktevra Ole Rune Hætta ii oainne ášši seammaláhkai. Su mielas humora lea hástaleaddji kommenteret, go dat áddejuvvo iešguđetláhkai.

– Livččii buoremus, jos ii dárbbašivčče čilget humora. Muhto midjiide lea álo dehálaš gullat, mo min sisdoallu vásihuvvo. Das álo oahppat, Hætta čilge jurdagiiddis Yle Sápmái.

Govva Preben Pulk -videos NRK Sámi Instagram-konttus
Govva Preben Pulk -videos NRK Sámi Instagram-konttus Govva: NRK Sápmi

"Dát lea váralaš"

Seksuála veahkaváldi ja heađušteapmi leat ságastahttán erenoamáš olu maŋimuš jagiid. Ovdamearkka dihte seksuála heađušteami vuostálasti Me Too -lihkadus leavai moadde jagi áigi máilmmeviidosaš some-fenomenan.

Kampánnja bovttii ságastallama erenomážit dáidda- ja kulturmáilmmis. Ovdamearkka dihte ealligovvasuorggis loktanedje ovdan ollu seksuála heađušteami dáhpáhusat, ja museain ja dáiddagalleriijain čorgegohte eret seksisttalaš dáidagiid.

Mannan vahku dáhpáhusa oktavuođas Jenni Laiti dutkagođii NRK Sámi earáge sisdoaluid, ja muitala iežas fuomášan earáge buvttademiin seksisttalaš beliid.

– Mun mannen čađa olu NRK Sámi earáge mediabuvttademiid Facebookis ja Instagramis, ja doppe lea ollu eará seksisttalaš sisdoallu maid, ii dušše dát Preben.

Preassadieđáhusa vuolláičálliid mielas okta vearrámus ovdamearka seksisttalaš mediasisdoalus lea Vi kjenner alle en casanova -video, mii lea gávdnamis NRK Sámi Facebook-siiddus.

Laiti lea fuolas sisdoaluid váikkuhusain erenoamážit sámi mánáide ja nuoraide.

– Dat lea váralaš, daningo tv:s ja sosiála medias lea stuorra váldi. Go min mánát ja nuorat oidnet dien, dat gehččet, ahte dat lea dohkkehahtti láhttet nie, čárvut čiččiid, dohppet bahtii ja dahkat vel vearrát áššiid, daningo dat lea dušše leaika ja ok. Olbmot váldet alcceseaset máilmmegova das, ahte almmáiolmmoš lea bajimus, sus lea mearridanváldi ja su bargun lea duolbmat nissonolbmo.

Jenni Laiti
Jenni Laiti lea dovddus servodatberošteaddji, guhte bargá earret eará Suohpanterror-dáidagiin. Govva: Carl-Johan Utsi

Preassadieđáhusa vuolláičallit fuopmášahttet maiddái, mo dákkár sisdoalut čuhcet daid olbmuide, geat leat gártan vásihit ovdamearkka dihte veagalváldima.

– Mii diehtit, ahte juohke nubbi nissonolmmoš Sámis lea vásihan veahkaválddálašvuođa ja dat lea min stuorámus servodatváttisvuohta. NRK Sápmigis lea okta stuorámus mediaásahusain Sámis, mas lea ollu váldi iežas mediasisdoaluid bokte, dange dihtii ahte sámegielat mediasisdoallu buvttaduvvo ain unnán, vuolláičállit oaivvildit.

Jenni Laitis ledjege NRK Sápmái moadde gažaldaga vuossárgga rádiojearahallamis.

– Mo lea oaidnit dán video daid olbmuide, geat leat vásihan seksuála heađušteami dahje seksuála veahkaválddálašvuođa? Oaivvildago dát, ahte NRK Sápmi dohkkeha seksuála heađušteami ja ahte dat lea dohkálaš?

– Leatgo NRK Sámi mielas seksisttalaš mediasisdoalut dakkár ovddideapmi, mii nanne sámeálbmoga buresbirgema ja servodaga?, Laiti jearrá.

NRK Sámi kultuvra- ja guoimmuhanredaktevra Ole Rune Hætta ii váldde beali Laiti gažaldagaide. Su mielas sisdoallu lea áddejuvvon justa nuppe gežiid, go leamaš ulbmil.

– Dat, mii min mielas lea imaš, lea dat, go meanut ja láhtten, maid mii cuiggodit, čuoččuhuvvojit leat NRK Sámi meanut ja láhttenvuogit, Hætte smiehtada.

Mo dás ovddosguvlui?

Preassadieđáhusa vuolláičállit gáibidit NRK Sámi váldit ovddasvástádusa iežas mediasisdoalus, skuvlet iežas bargiid ja heaitit ovddideamis seksismma, seksisttalaš veahkaválddálašvuođa ja veagalváldinkultuvrra Sámis.

Jenni Laiti oaidná dán buorre oahppun sámemediai, daningo áššis ii leat ovdal háleštuvvon sámeservodagas.

– NRK Sápmi galggašii dál oahppat dás, erenoamážit das, mii lea seksisma, mii lea veagalváldinkultuvra ja mo media iežas bargguid bokte ovddida dáid áššiid. Dat lea buorre oahppu ja vejolašvuohta skuvlet maid bargiid. Lea dehálaš maiddái guorahallat iežas buvttadeami, ahte mii doppe iešalddes lea.

– Dákkár ságastallan ii leat vuos leamaš Sámis. Jáhkán, ahte dát lea ášši, masa mii sáhttit viežžat oahpu stuorra servodagas, Jenni Laiti jurddaša.

NRK Sámi kultuvra- ja guoimmuhanredaktevra Ole Rune Hætta atná leaikkastallama buorre vuohkin gieđahallat váidagis áššiid – ja dainna NRK Sápmi áigu bargat dás ovddosguvluige.

– Min mielas lea humor ja suohtastallan buorre vearju, go galgá cuiggodit servvodaga. Dan áigut doaimmahusas joatkit. Lea goit buorre, ahte ságastallan vuolggahuvvo, Hætta oaivvilda.

Maiddái davviriikkalaš tv-Ođđasat muitalii áššis maŋŋebárgga.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä