Sápmi |

Nuoraide koronavirusa dagahan spiehkastatdilli sáhttá leat lossat – Psykiátralaš buohccedivššár: "Rutiinnain fuolaheapmi lea dehálaš"

Nuoraid mielas jorašit earret eará skuvla- ja bearašáššit, iige skihpáriid beasa oaidnit. Livčče goittotge dehálaš fuolahit rutiinnain, oaivvilda psykiátralaš buohccedivššár Niila Rahko.

Hilla-Maija Logje
Hilla-Maija Logje mielde dát dilli sáhttá muittuhit olbmuid ovdamearkka dihte friija johttima mearkkašumis. Govva: Leevi Halonen

Koronavirusa dagahan spiehkastatdilli vuhtto čielgasit maiddái nuoraid eallimis. Váttisvuođat mielladearvvašvuođain leat muhtin veardde lassánan, ja nuoraide dagahit fuola earret eará skuvlaáššit ja váttisvuođat guimmiin ja bearraša siste. Dasa lassin duháhat nuorat leat báhcan geassebarggu haga.

Anárlaš Hilla-Maija Logje árgaeallimii spiehkastatdilli ii leat goittotge olus váikkuhan. Son stuđere dipmaduoji Sámi oahpahusguovddážis ja vázzá logahaga Ohcejogas. Ruovttus su áigi manná skuvlabargguide ja duddjomii.

– Skuvla lea gáiddusin, muhto muđui mu eallin ii leat rievdan dál. Lean olgun deaivan skihpáriiddán, muhto dat ruovttubiras lea šaddan jo nu oahpisin, ahte dan dili maŋŋá lea sihkkarit miella johtit dábálaččat.

Logje goittotge loaktá ruovttus bures, ja su mielas dan áiggi maŋŋá máhttá fas atnit árvvus ovdamearkka dihte friijavuođa johttit ja deaivat olbmuid.

– Mun lean álo liikon leat ruovttus, de dan ektui ii leat mihkkege váttisvuođaid leamašan. Lea buorre, ahte dál lea áigi váldit ráfis ja beassá jurddašit iežas eallima ja nu ain. Galhan dat dakkár áigi muittuha min buohkaid das, mii lea albma láhkai dehálaš.

"Boahttevuođa ii gánnet ovddalgihtii stresset"

Fuolla boahttevuođas ja diehtemeahttunvuohta fuolastuhttet, muhto korona ii baldde dahje váivvit su dađi eambo. Logje mielas dehálamos lea eallit dán beaivvis, iige menddo olu smiehttat boahttevuođa.

– Mun geahččalan vuodjut dasa, mii justa dál dáhpáhuvvá. In jurddaš nu olu boahttevuođa. In veaje stresset, ahte mo dat manná, lohká Hilla-Maija Logje.

Logje ii lean vel geargan ohcat geassebarggu, muhto áigu gal ohcat, vaikko dilli sáhttá leat eahpesihkkar.

– Jus geassit leage dakkár dilli, ahte fitnodagat sáhttet joatkit doaimmaideaset, de lea sihkkarit dárbu bargiide, árvala son.

Niila Rahko: "Dehálamos lea fuolahit rutiinnain, iige galgga čuovvut ođđasiid menddo olu"

Koronavirus lea dagahan spiehkastatdili miehtá Sámi riikkarájáin fuolakeahttá. Psykiátralaš buohccedivššár Niila Rahko mielde dakkár kriisadilis lagaš olbmuid doarjja lea erenomáš dehálaš, daningo buohkat leat dál seamma dilis.

Dasa lassin koronaáŧestussii veahkehit dábálaš árgabeaivválaš rutiinnat, oaivvilda Rahko.

– Mun jurddašan, ahte galgá geahččalit bargat daid rutiinnaid, áššiid maid dábálaččat bargáge, muhto dieđus vehá eará láhkai. Jus háliidivčče ovdamearkka dihte fitnat iežas áhku dahje ádjá luhtte, de dál ii sáhte mannat dohko, muhto sáhttá riŋget.

Olgoáimmu maid gánneha fitnat vuoigŋamin, rávve Rahko.

– Mun orun gávpogis, muhto mus lea unna vielppis, de dat lea áidna sivva dál manin mun vuolggán olggos, boagusta son.

Niila Rahko
Niila Rahko muittuha rutiinnaid mearkkašumis dakkár erenomáš dilis. Govva: Xia Torikka / Yle

Koronavirusis čállet maiddái mediat olu, ja juohke ođasdoaimmahusa ovdasiiddus leat dievva koronaságat. Lea buorre diehtit, mii dáhpáhuvvá, muhto menddo olu ii gánnet dasa geavahit áiggi.

– Dajan dál, ahte áidna ášši, maid galgá diehtit, lea ahte bassá gieđaid ja ii mana sallut ja cummástallat juohke ovtta, iige galgga vuolgit skihpáriid lusa. Ii dárbbaš nu fuolahit, mii máilmmis dáhpáhuvvá, muhto fuolahit baicca das, ahte beaivi manná, nu mo dábálaččatge, dadjá Niila Rahko.

Hilla-Maija Logje ja Niila Rahko leigga mielde Sohkaršohkas. Guldal sáddaga Yle Areenas.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä