Sápmi

Ođđa Sámediggi orru čuovvumin dálá Sámedikki politihka – eanetlohku dadjá “ii” Sámi sisabahkkemiidda ja vuordá stáhta bivdit sámiin ándagassii

Govas oidno, mo Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, galgágo Suoma stáhta átnut ándagassii viggamušaidis suomaiduhttit sápmelaččaid.
Govva: Vesa Toppari / Yle

Yle Sámi válgamášena vuođul sáhttá einnostit, ahte Sámediggi boahtá dás duohkoge bealuštit Sámi sisabahkkemiin.

Suoma ođđa Sámediggi boahtá čuovvulit dálá Sámedikki politihka, ain juo jus geahččat ođđa sámediggelahtuid válgamášenvástádusaid. Sámemeroštallan sihkkarit goit dagaha digaštallama maiddái boahtte válgabajis.

Sámedikki válgalávdegoddi almmustahtii maŋŋebárgga iđđes sámediggeválggaid eahpevirggálaš bohtosa. Válgabohtosii sáhttá oahpásmuvvat Yle Sámi válgaboađusbálvalusas.

Buot válljejuvvon lahtut ja várrelahtut, earret okta, leat vástidan Yle Sámi válgamášenii.

Sámi sisabahkkemiidda kritihkalaš oainnut

Yle Sámi válgamášena jearaldagaid vuođul lea vuhttomis, ahte ođđa Sámediggi ii hálit ruvkkiid dahje ruovdegeainnu davás. Eanetlogus leat maid kritihkalaš oainnut sámeguovllu vuovdečuohppamiidda. Buot govain sámeivdnát spábba čájeha ođđa Sámedikki áirasiid válgamášenvástádusaid gaskaárvvu.

Govas oidno, maid Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, sáhttágo Davvi-Supmii rahpat ođđa ruvkkiid.
Eanetlohku ođđa Sámedikki lahtuin ja várrelahtuin ii hálit Davvi-Supmii ođđa ruvkkiid. Govva: Vesa Toppari / Yle
Govas oidno, maid Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, buvttášiigo Jiekŋameara ruovdegeaidnu ávkki sámeguvlui.
Gaskamearalaččat ođđa Sámedikki lahtut ja várrelahtut eai oainne Jiekŋameara ruovdegeainnus ávkki sámeguvlui. Govva: Vesa Toppari / Yle
Govas oidno, maid Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, čuhppojuvvogo sámeguovllus menddo olu vuovdi.
Sámedikki ođđa lahtuid ja várrelahtuid gaskamearalaš oaidnu lea, ahte sámeguovllus čuhppojuvvo menddo olu vuovdi. Govva: Vesa Toppari / Yle

Seammalágan oainnuid mielde maid dálá Sámediggi lea doaibman. Dat lea aktiivvalaččat vuostálastán Jiekŋameara ruovdegeainnu ja málbmaohcamiid Sámi eatnamiin.

Sisabahkkemiidda laktáseaddji gažaldagain lea váldooasis vástidan dálá stivra.

Duohtavuođa- ja soabadnproseassa joatkašuvvá?

Lea oalle vuorddehahtti, ahte ođđa Sámediggi doalvu ovddosguvlui stáhta ja sápmelaččaid gaskasaš duohtavuođa- ja soabadanproseassa. Dan válmmaštallan álggahuvvui dán válgabajis.

Eanetlohku ođđa Sámedikki lahtuin oaidná, ahte Suoma stáhta galgá átnut ándagassii viggamušaidis suomaiduhttit sápmelaččaid. Duohtavuođa- ja soabadanproseassa bokte ákkat ándagassii átnumii sáhtášedje duođaštuvvot dahje daidda livččii álkit čujuhit.

Govas oidno, mo Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, galgágo Suoma stáhta átnut ándagassii viggamušaidis suomaiduhttit sápmelaččaid.
Sámedikki ođđa lahtuid ja várrelahtuid gaskamearalaš oaidnu lea, ahte Suoma stáhta galgá átnut ándagassii viggamušaidis suomaiduhttit sápmelaččaid. Govva: Vesa Toppari / Yle

Olgosápmelaččaid doarjja ja giellabarggu vuoruheamit soitet ságastahttit

Yle Sámi válgamášena jearaldagain eanemus ođđa sámediggelahtuid oaiviliid juhket gažaldagat nu olgosápmelaččaid doarjagis ja rivttiin go sámi giellabarggu deattuhusain.

Dat sáhttá dárkkuhit dan, ahte daid áššiin šaddá ođđa Sámedikkis olu ságastallan, dahje dasto dain eai dušše leat nu garra oaivilat.

Ođđa sámediggelahtut ovdamearkka dihtii orrot leamen ovttaoaivilis das, ahte sámi giellabarggus galgá váldit vuhtii nu eatnigielagiid go vierisgielagiidge dárbbuid. Sin oaivilat goittotge juohkásit das, goappá joavkku dárbbuid galgá vuoruhit.

Ná Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit sámi giellabarggu deattuhusain.
Gaskamearalaččat Sámedikki 2020–2023 áirasat ja várrelahtut oaivvildit, ahte Sámi giellabarggus galgá binnáš bidjat deattu eatnigielagiid dárbbuide. Govva: Vesa Toppari / Yle

Lahtuid oaiviliid juohká maid gažaldat das, galggašedjego sámeguovllus eretfárren sápmelaččain leat sámeguovllus seamma eana- ja čáhcevuoigatvuođat go báikkálaččainge. Dán gažaldahkii lahtuin eai leat olu garra oaivilat. Sáhka lea maiddái áššis, masa Sámedikkis ii vealttakeahttá leat oba mearridanváldi.

Govas oidno, maid Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, galgetgo Sámeguovllus eretfárren sápmelaččain leat sámeguovllus seamma vuoigatvuođat eatnamii ja čáhcái go báikkálaččain.
Ođđa lahtuid ja várrelahtuid oaivilat juohkásit das, galgetgo Sámeguovllus eretfárren sápmelaččain leat sámeguovllus seamma vuoigatvuođat eatnamii ja čáhcái go báikkálaččain. Govva: Vesa Toppari / Yle

Muhtin veardde ságastallama sáhttá bohciidahttit dat, galgágo Sámediggi čujuhit doaimmaidis ja doarjagis sámeguovllus eanet gávpogiidda. Válgamášena vástádusaid vuođul orru, ahte oassi bisuhivččii dálá resurssaid sámeguovllus ja oassi fas livččii gearggus juolludit resurssaid maiddái sámeguovllu olggobeallái.

Govas oidno, maid Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, galgágo Sámediggi čujuhit doaimmaidis ja doarjagis sámeguovllus eanet gávpogiidda.
Ná Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, galgágo Sámediggi čujuhit doaimmaidis ja doarjagis sámeguovllus eanet gávpogiidda. Govva: Vesa Toppari / Yle

Lappalašparagráfa gahčaheami oidnet ain áigeguovdilin

Sámediggelága sápmelašmeroštallan ja dan nu gohčoduvvon lappalašparagráfa leat ságastahttán olu dálá válgabajis. Ovdal válggaid ja maiddái válggaid áigge digaštallamii lea boahtán ođđa fápmu. Leahan sáhka das, geas lea riekti jienastit.

Lappalašparagráfa dárkkuha dan, ahte olmmoš lea dakkár olbmo maŋisboahtti, guhte lea merkejuvvon duottar-, vuovde- dahje guolásteaddjilappalažžan eana-, vearroguoddin- dahje heaggagirjjis. Paragráfa geahččaledje sihkkut eret sámediggelága nuppástuhttima oktavuođas, muhto loahpas Sámediggi hilggui evttohuvvon láhkahápmosa, mii livččii sisttisdoallan sirdásanáiggi sápmelašmeroštallama oasil.

Govas oidno, maid Sámedikki ođđa lahtut ja várrelahtut gaskamearalaččat oaivvildit das, galgá sápmelašmeroštallamis gahčahit eret nu gohčoduvvon lappalašparagráfa.
Eanetlohku Sámedikki ođđa lahtuin ja várrelahtuin oaivvilda, ahte sápmelašmeroštallamis galgá gahčahit eret nu gohčoduvvon lappalašparagráfa. Govva: Vesa Toppari / Yle

Ođđa Sámedikki eanetlohku doarju paragráfa gahčaheame lágas eret, muhto ságastallan sihkkarit joatkašuvvá. Čieža Sámedikki ođđa baji áirasa leat dan oaivilis, ahte paragráfa galgá bisuhit lágas.

Válgalohpádusain badjánit ealáhusaid ja iešstivrema nannen

Sámediggeválggaid evttohasat leat muitalan válgalohpádusaidis Yle Sámi válgamášenis.

Válljejuvvon lahtuid ja várrelahtuid lohpádusain badjánit erenoamážit árbevirolaš ealáhusaid bealušteapmi ja sámiid vuoigatvuođaid ja iešmearrideami nannen.

Dasa lassin muhtin lahtut deattuhit maiddái gielalaš áššiid ovddideami ja ovttasbarggu buorideami. Muhtinveardde leat lokten bajás maiddái servodatráfi ja dásseveardásašvuođa ovddideami.

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä