Sápmi |

Oahptii-Ingá hástala sámi nuoraid álgit jorgaleaddjin – "Dat oahpaha nu olu ja lea ávkin olles servodahkii"

Dálá dilis Suomas leat dušše nuppelohkái auktoriserejuvvon sámegielat jorgaleaddji.

Jietna: inga guttorm
Jietna

Sámegielat auktoriserejuvvon jorgaleaddjit leat unnán Suomas. Okta guhte lea áŋgiruššan jorgalanbargguiguin lea Oahptii-Ingá, Inga Guttorm. Son lea jorgalan teavsttaid 1980-logu álggu rájes ja hástala earáidge dán máŋggabealat bargui.

Jorgaleaddji galgá máhttit guldalit olbmuid ja jurddašit mo ieš dajašii ášši dábálaš gillii, rávvesta Oahptii-Ingá nuorabuid.

– Galgá lea dáidu guldalit olbmuid, eandalit dakkár sápmelaččaid, geaid diehtá bures máhttit sámegiela. Dárkut, ahte man láhkai dat olbmot dadjet daid áššiid ja oahppat dan, ahte sámegielas lea eará vuohki dadjat áššiid go eará gielain, muitala Inga Guttorm.

“Sátnegirjjiid galgá duostat geavahit”

Auktoriserejuvvon jorgaleaddji dutkosa Oahptii-Ingá, Inga Guttorm čađahii 80-90-loguid doajáldagas. Guttorm deattuha jorgalanbarggus sámegiela giellaoahpu ja skuvlejumi. Guttormge jorgališgođii easka go lei lohkan eanet sámegiela.

– Ferte leat gal beroštupmi giellaohppui. Soaitá gártat maid ođđa sániid ráhkadit, dahje geahččat, ahte sáhtášiigo daid ráhkadit. Sátnegirjjiid galgá maid duostat geavahit ja jearahallat, riŋget olbmuide, ahte livččego dákkár sátni vejolaš. Mo dien ja dien ášši sáhttá dadjat buoremusat, čilge Guttorm.

Pekka Sammallahti Sámi-suoma-sámi -sátnegirji.
Sátnegirjjit leat jorgaleaddji deháleamos veahkkeneavvut. Govva: Vesa Toppari / Yle

“Jorgaleaddji sáhttá bargat gos beare”

Guttorm lea jorgalan ollu skoviid ja girjjážiid Álbmotealáhatlágádussii ja maiddái oahppogirjjiid skuvllaide. Dál Guttorm lea juo ealáhagas ja liikošii ieš maid čállit unna teavsttažiid.

Maŋemuš jorgalanbarggu Guttorm lea bargan ovttas isidiinnis Pekka Sammallahtiin, go soai jorgaleigga Ante Aikio girji “Jeaggejávrri čiekŋalasain” suomagielas sámegillii. Oahptii-Ingá atná jorgaleaddji barggu ovtta láhkai friija bargun.

– Jus don leat čađahan auktoriserejuvvon jorgaleaddji dutkosa, de don it dárbbaš čatnašuvvat jorgalit daid váivves byrokráhtalaš teavsttaid. Sáhttá válljet baicce jorgalit dakkár buorre somás girjji. Dasa lassin jorgaleaddji barggu sáhttá bargat gos beare ja sáhttá válljet bargguid maid iežas beroštumi mielde, váldit nu olu barggu go maid nagoda bargat dahje dušše unnán, vaikko siidobargun, dadjá Inga Guttorm.

Jorgalanbargguid bokte Guttorm lea oahppan olu sániid ja dat leat šaddan oassin su beaivválaš gielas.

– Gal mun ávžžuhan buohkaid geaidda beare fállojuvvo jorgalanbargu, de galgá áinnas váldit vuostá, dat oahpaha nu olu ja lea ávkin oba servodahkii, árvala Guttorm.

Pekka Sammallahti ja Inga Guttorm.
Inga Guttorm isidiinnis Pekka Sammalahtiin leaba rahčan sámegiela ovddas. Govva: Yle

Jorgaleapmi ja dulkon – guokte sierra ášši

Jorgaleaddjin Inga Guttorm lea máŋgii jerrojuvvon maiddái dulkot. Moddii son leage váldán dulkonbarggu badjelasas, muhto mieđiha dan hirbmat váttisin.

– Dulkka bargui dárbbašuvvo dulkka skuvlejupmi ja čálalaš jorgaleapmi lea áibbas eará, dasa galgá leat dat iežas skuvlejupmi ja oahppu.

– Galggašii diehtit ovddalgihtii man dat dulkonbargu guoská ja váldit čielgasa buot daid tearpmain. Muhtumin gal ferte dadjat, ahte mun in dieđe oppa áššis maidege, munnje lea veadjemeahttun dien áddet. Vaikko gielalaččat sáhtášii dan čoavdit, muhto jus ii ádde dan ášši, de ii dalle sáhte nuppi gillii dadjat mii dat lea, dadjá Guttorm.

Auktoriserejuvvon sámegielat jorgaleaddjit dušše nuppelogis Suomas

Sámedikki sámegiela doaimmahat háliida doarjut sámegiela jorgaleddjiid čađahit auktoriserejuvvon jorgaleaddjidutkosa.

Dálá dilis registaris lea dušše okta nuortalašgielat ja okta anárašgielat jorgaleaddji, geat sáhttiba jorgalit suomagielas sámegillii ja nuppi guvlui. Davvisámegielas jorgaleaddjit leat vehá eanet, muhto singe sáhttá lohkat guovtti gieđa suorpmaiguin.

Auktoriserejuvvon jorgaleaddji ferte čađahit Suoma oahpahusráđđehusa ordnen jorgaleaddjidutkosa. Dát dutkkus lea áidna vuohki duođaštit, ahte lea alla dási jorgaleaddji, guhte sáhttá jorgalit virggálaš áššebáhpáriid.

Muhtun virggálaš báhpáriid ii sáhte jorgalit eará go auktoriserejuvvon jorgaleaddji, ja dat lea maiddái gáibádussan Sámedikki jorgaleaddjivirggiide.

Oahpahushálddahus hálddaša auktoriserejuvvon jorgaleaddji dutkosa. Dutkkus lágiduvvo jahkásaččat, dán jagi dutkkusdilálašvuođa lágiduvvo 10.11.2018. Almmuheapmi dán jagi dutkosii lea goit jo nohkan.

Varrasamosat: Sápmi

Váldoođđasat

Varrasamosat

Muualla Yle.fi:ssä